Oshënar Filotheos dionizian, asket agioreit

Brenda një qelie të errët turke, dy fëmijë të vegjël panë përballë nënën e tyre duke i marrë për dore dhe duke i çuar drejt lirisë. Por nuk ishte nëna e tyre tokësore, por vetë Hyjlindëse ajo që mori formën e saj për t'i shpëtuar nga duart e agarinëve. Filotheos i vogël lindi në vitin 1526 dhe vinte nga një familje me rrënjë në Elatea në Azinë e Vogël. Nga frika e turqve, prindërit e tij u shpërngulën në Krisupoli të Maqedonisë, ku humbën shpejt babanë e familjes. Menjëherë pas kësaj, turqit kapën dy vëllezërit e rinj dhe i futën në burg, duke e lënë nënën e tyre Evdokia në dhimbje të papërshkrueshme. Ajo u strehua në lutje dhe kërkoi ngushëllim vetëm nga Hyjlindësja, duke mos ditur se çfarë kishte ndodhur me fëmijët e saj. Hyjlindëse ka dëgjuar nënën dhe ka ndërhyrë për mrekulli, duke i liruar nga burgu vëllezërit e motrat. Ai i çoi në manastirin e Hyjlindëses së Shenjtë, në qytetin e Neapolisit në Azinë e Vogël, ku do të gjenin një shtëpi të re familjare dhe shpirtërore. Në manastirin e Neapolisit, të dy vëllezërit morën të lumtur formën monastike dhe iu përkushtuan me gjithë zemër bindjes dhe lutjes. Theofilos i vogël, i cili më pas mori emrin Filotheos, tregoi qysh herët vullnetin dhe dashurinë e madhe për jetën asketike. Të dy vëllezërit kaluan nëpër të gjitha shërbesat që u kishte caktuar igumeni dhe arritën në zyrën e kishës së manastirit. Ndërkohë, nëna e tyre Evdokia, nën drejtimin e fshehtë të Providencës Hyjnore, ishte vendosur në një manastir në të njëjtin qytet. Për shumë vite ajo nuk dinte asgjë për fatin e fëmijëve të saj, por vazhdoi t'i lutej Hyjlindëses me lot. Një herë ajo vizitoi me murgesha të tjera një manastir burrash për festën e tempullit të tij dhe aty njohu dy djemtë e saj. Kur ajo i pyeti se si e gjetën veten në manastir, ata iu përgjigjën me siguri se ajo vetë i kishte liruar nga burgu i turqve. Atëherë Eudokia kuptoi se Hyjlindëse i kishte dëgjuar lutjet e saj dhe ishte bërë vetë nëna dhe mbrojtësja e fëmijëve të saj. Kur vëllezërit e manastirit mësuan për takimin prekës dhe shpëtimin e mrekullueshëm të fëmijëve, u mblodhën rreth tyre dhe lavdëruan Zotin me një himn falënderimi. Pasi e ëma e zuri gjumi, në vitin njëmijë e pesëqind e pesëdhjetë e një, Filotheu u nis për në malin Athos në moshën njëzet e pesë vjeçare. Aty u bashkua me vëllazërinë e Manastirit të Shenjtë të Dionisi, ku përpjekjet e tij asketike u bënë shembull i ndritshëm për shumë baballarë. Por duke qenë se ai po kërkonte edhe më shumë paqe dhe vetmi, ai shpiku një mënyrë të përulur për t'u larguar nga rruga. Ai shtirej se ishte i sëmurë rëndë dhe se kishte humbur dëgjimin që baballarët ta linin të dilte në pension të qetë. Kështu ai u strehua në një shpellë jashtë manastirit dhe u shfaq atje si një asket i mrekullueshëm dhe pushtues i demonëve. Por kur u zbulua sëmundja e tij e shtirur, ai u detyrua përsëri të ndërronte vendet, që njerëzit të mos e nderonin si shenjt. Në rezidencën e tij të re ai gjeti tre dishepuj që donin të ndanin me të jetën e qetë dhe lutjen. I përkushtuar tërësisht punëve të lutjes dhe gjumit, Filotheu arriti nivele të larta të përsosmërisë shpirtërore në heshtjen e shpellës. Zoti e shpërbleu atë për mundin dhe poshtërimin e tij me dhuratën e largpamësisë dhe mprehtësisë. Ai mbeti për vite i fshehur nga njerëzit, por i njohur në qiej si një punëtor i vërtetë i virtytit dhe i maturisë. Ai fjeti i qetë në Zotin në moshën tetëdhjetë e katër vjeç, në vitin njëmijë e gjashtëqind e dhjetë, duke lënë pas vetes një trashëgimi poshtërimi. Pak para se të binte në gjumë, ai i urdhëroi dishepujt e tij që të mos e varrosnin trupin e tij me nderime, por ta hidhnin në pyll. Ai kërkoi të ishte ushqim për kafshët dhe zogjtë që të qëndronte i përulur deri në fund. Dishepujt iu bindën dëshirës së fundit të plakut të tyre me respekt dhe emocion të thellë. Por Zoti i Gjithëmirë e përlëvdoi lipsanin e shenjtë të të shenjtës me dritë të mbinatyrshme, e cila shkëlqeu nëpër pyll si një shenjë qiellore. Një murg, i udhëhequr nga ai shkëlqim i mrekullueshëm, mori qerren e ndershme të shenjtorit dhe ua dorëzoi me respekt dishepujve të tij besnikë. Makina e shenjtë ruhet edhe sot e kësaj dite në manastirin e Petrës, në provincën e Thesalotidit, në një kuti argjendi. Besimtarët e adhurojnë me nderim të madh dhe nga ngushëllimi dhe shenjtërimi i saj rrjedhin në vështirësitë e jetës. Një pjesë e relikes së nderuar u transferua në vitin 1972 nga manastiri i Koronisit në manastirin e Dionisi të Malit Athos. Transferimi u krye nga igumeni i bekuar Arkimandrit Gavriil, i cili nderoi veçanërisht kujtimin e shenjtorit. Kështu Mali Athos mirëpriti asketin e tij të dashur, në manastirin ku ai kishte nisur përpjekjet e tij të para. Jeta e shenjtorit u shkrua nga murgu Daniel Dionisiatis, duke kopjuar një kodek më të vjetër. Ky kod u përpilua nga murgu Agapius Landos, në vitin e tetëqind e dy, dhe më vonë u botua në Venecia, në vitin e tetëmbëdhjetë e shtatëdhjetë e dy, në mënyrë që besimtarët të njiheshin me jetën e tij.