Theodhori Gavras, Martiri i Madh i Trebizondit

Një gjeneral i Trebizondit preferoi t'i dorëzohej flakëve sesa të mohonte Krishtin përpara selxhukëve. Martirizimi i tij në Theodosioupoli ndezi një kult që zgjati me shekuj në helenizmin pontik. Shën Theodhori Gavras lindi në shekullin e dhjetë pas Krishtit në qytetin e Artës të Kaldisë. Prindërit e tij ishin njerëz të devotshëm dhe të dalluar në shoqërinë lokale të kohës së tyre. Kaldia ishte një nga tre nënshtetasit e Pontit dhe kishte si kryeqytet Trebizondin. Atje Teodori mori detyrat ushtarake dhe madje u bë guvernator i gjithë Trebizondit. Ai u bë i njohur si mbrojtës i besimit ortodoks dhe si mbrojtës i njerëzve të varfër e të dobët. Në një përleshje me turqit selxhukë, ai u kap dhe u dërgua në Theodosioupoli, qyteti i sotëm i Erzerumit. Pushtuesit i kërkuan të mohonte Krishtin, por ai mbeti i palëkundur në rrëfimin e tij. Ai duroi tortura të tmerrshme dhe të mëdha pa e përkulur shpirtin dhe vullnetin e tij para persekutorëve. Ai më në fund dha shpirtin e tij më 2 tetor, një mijë e nëntëdhjetë e tetë pas Krishtit. Kujtimi i shenjtorit u nderua shpejt me ndërtimin e një tempulli në vetë Trebizond, ku ai jetoi dhe sundoi. Dhurimi është bërë nga nipi i tij, Kostandini Gavras, i cili ka shërbyer edhe si gjeneral i temës së Kaldisë. Mandati i tij vendoset midis një mijë e tetëmbëdhjetë dhe një mijë e dyzet e tre pas Krishtit. Kisha është ndërtuar në lindje të qytetit, në rrethin e Agios Vasilios dhe pranë kishës së Shën Anës. Pas përfundimit të ndërtimit, Kostandini zhvendosi atje me një kortezh të nderuar karrocën e të afërmit të tij martir. Kjo ndërtesë origjinale u shkatërrua për arsye të panjohura pak para ose gjatë Perandorisë së Madhe Komnene. Kjo periudhë përfshin gjysmën e dytë të shekullit të dymbëdhjetë deri në gjysmën e parë të shekullit të katërmbëdhjetë pas Krishtit. Nga ndërtesa origjinale e Kostandini Gavras u ruajt vetëm pjesa veriore, pra gjinekoni i kishës. Ky seksion i qëndroi provës së kohës pothuajse deri në fillim të shekullit të njëzetë pas Krishtit. Në një dem të artë të lëshuar nga Aleksi i Tretë i Komnenit të Madh në 1364 pas Krishtit, përmendet një manastir kushtuar Shën Theodor Gavras. Dokumenti kishte të bënte me dhënien e privilegjeve për tregtarët venecianë të Trebizondit, të cilët vepronin në zonën e gjerë bregdetare. Në të u ratifikua dhënia me koncesion e tokave venedikasve, në një zonë që shtrihej nga manastiri deri në det. Zona ndodhej në ultësirën lindore të Trebizondit, në një pikë të rëndësishme për tregtinë dhe komunikimin e qytetit. Është e mundur që tempulli origjinal i shekullit të dymbëdhjetë të formonte bërthamën e një kompleksi manastiri të mëvonshëm. Ky zhvillim duhet të ketë përfunduar nga mesi i shekullit të katërmbëdhjetë, kur u lëshua demi i artë i Alexios. Krijimi i një komuniteti monastik rreth tempullit tregon përhapjen graduale të adhurimit të Gavras midis popullsive pontike. Kjo përhapje arriti kulmin e saj gjatë shekujve XIII dhe XIV. Ajo lidhet edhe me pozitën e rëndësishme shoqërore që familja Gavrad mbante në atë kohë në traditën vendase. Në vitet e fundit të Perandorisë së Madhe të Komnenëve, brenda kompleksit manastiri u ndërtua një tempull i ri i vogël dyanfësh. Kjo ndërtesë përfshinte pjesën veriore të mbijetuar të kishës origjinale, pra gjinakonitin e vjetër të shekullit XII. Identifikimi i tij me katolikonin e manastirit nuk është i sigurt për shkak të përmasave të vogla dhe heshtjes së dokumenteve. Brenda, kamarja e majtë e Hapit të Shenjtë iu kushtua vetë Theodhori Gavras. Nisha e djathtë i kushtohej Shën Dhimitrit, fakt që nxjerr në pah një afinitet të thellë liturgjik mes dy martirëve. Kjo afinitet ndoshta shpjegohet me faktin se dy sekuencat lexojnë pothuajse të njëjtat tekste formale. Në fakt, lexohet i njëjti Apostull dhe i njëjti Ungjill, pikërisht siç përcaktohet në sekuencën e Shën Dhimitrit. Pas pushtimit osman të zonës, manastiri mbeti ortodoks, por gradualisht u shkatërrua për shkak të rënies dhe braktisjes. Vetëm gjinekoniti i vjetër u mbajt në këmbë deri rreth fillimit të shekullit të njëzetë, kur vendi u shndërrua në një varrezë komunitare. Ne ia detyrojmë informacionin për Gynaikonitis I. Miliopoulos, i cili studioi rrënojat deri në vitin 1930 pas Krishtit. Në anën perëndimore ruhej atëherë një paraqitje e madhe e Ardhjes së Dytë, e cila mbulonte të gjithë murin dhe pjesën mbi derën jugore. Në qendër, Krishti përshkruhej i hipur në fron, me lavdi rrethore shumëngjyrëshe, i rrethuar nga Virgjëresha dhe Paraardhësi në lutje. Flakët ishin pikturuar nën kornizën e Krishtit, ndërsa në të dyja anët dymbëdhjetë Apostuj ishin të përfaqësuar në gjashtë në frone me kode. Pas apostujve qëndronin grupe shenjtorë, profetësh dhe martirësh, sipas tipit ikonografik të vendosur të artit bizantin. Në një mur tjetër të gjinekonitit përshkruhej flamuri i Kostandini Gavras, me tre shirita me ngjyra, një kurorë, një shqiponjë njëkrenare dhe Shën Eugjen. Mbi derën perëndimore ruhej përshkrimi i Përuljes së Madhe, me duart e Krishtit të lidhura dhe me kokën ulur. Jashtë Trebizondit, në Ano Mazzouka, pranë fshatit Kounaka, ndodhet një kishëz e vogël kushtuar gjithashtu Gavras. Ndodhet në shpatet lindore të malit Mela, në një lartësi prej njëmijë e dyqind metrash dhe dëshmon për përhapjen e kultit të shenjtorit në rajonin më të gjerë të Pontit. Ruajtja dhe ekzekutimi i vërtetimit: python3 /root/hermes-agent/agents/optiko-text-creator-2-auto-sections/scripts/optiko_auto_sections. py –burimi BURIMI. txt –dalja 10_02_Shën_Theodhori_Gavras_Greek_Clean. txt Teksti është përgatitur dhe ruajtur si **`10_02_Shën_Theodhori_Gavras_Greek_Clean. txt`** me 5 seksione narrative, hapje grepi me dy fakte konkrete (martirizimi me zjarr, refuzimi i mohimit të Krishtit para selxhukëve), të gjithë numrat/datat e shkruara me fjalë greke, pa participe apo shifra dhe rrjedhë dokumentare natyrore.