Java e Pentikostisë 2016
Kolimbari – Kretë
Zhvilloi punimet Sinodi 1 Shenjtë dhe 1 Madh
– Unitetii Orthodhoksisë në kungatë dhe dëshmi – Rregullimi i marrëdhënieve me botën tjetër
të Krishterë
– Pjesëmarrja e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë si një fakti rëndësishëm historik
– Kontributi themelor i Kryepiskopit të Tiranës, Durrësit dhe të Gjithë Shqipërisë, Fortlumturisë
së Tij, Anastasit
E EANGLVET 5
Kë
E, tous 4 Sunité”
“ay
Praczwoles | y do jednosci”
dos a la unidad”
= / |
‘ da
A
7
7
~
ere ër ti no
Sinodi 1 Shenjtë dhe 1 Madh 1
Kishës Orthodhokse është një
realitet dhe, sii tillë, iu dha tashmë
historisë e shekujve për t’u gjykuar
si ngjarja më e rëndësishme e botës
Orthodhokse dhe jo vetëm në ditët
e sotme. Kështu mund të perifra-
zohen fjalët e Patrarkut Ekumenik,
Tërëshenjtërisë së Tij Vartholome-
ut, në përmbyllje të punimeve të
Sinodit, në cilësinë e Kryetarit të tij.
Përgjatë gjithë javës së Penti-
kostisë 2016, në Kolimbari të Kre-
tës, në mjediset e Akademisë Theo-
logjike Orthodhokse, me pjesë-
marrjen e dhjetë Patriarkanave dhe
Kishave lokale Orthodhokse, zhvi-
lloi punimet Sinodi 1 Shenjtë dhe 1
Madh. Ai rezultoi me sukses të plo-
të dhe me miratimin e teksteve të
parashikuara në gjithë mbledhjet
dhe takimet e Primatëve të Kishave
lokale Orthodhokse e, në veçanti, të
atij të Shambezisë, në janar 2016.
Morën pjesë hierarkë me në
krye Primatët e tyre nga dhjetë
Kisha: Patriarkana Ekumenike,
Patriarkana e Aleksandrisë, Patri-
arkana e Jerusalemit, Patnarkana
e Rumanisë, Patriarkana c Serbisë,
Kisha e Qipros, Kisha ec Greqisë,
Kisha e Polonisë, Kisha e Shqipé-
risë dhe ajo e Çekisë. Pavarësisht
se katër Kisha lokale (Patriarkana
e Antiokisé, e Rusisë, c Bullgarisë
dhe Kisha e Gjeorgjisë) nuk ishin
të pranishme për arsyet e tyre,
mesazhi më 1 rëndësishëm 1 Sinodit
mbetet uniteti i Kishës Orthodhokse
në mbarë Ekumenin. Ideja theme-
lore që u theksua dhe u miratua në
tekstet c Sinodit të Shenjtë c të
Madh është se Kisha Orthodhokse
nuk është një konfederatë kishash
lokale e kombëtare, por është “Një
Kishë Katholike dhe Apostolike”.
Kjo ide ishte shprehur që në Fjalimin
Hyrës të Kryetarit të Sinodit, Patri-
arkut Ekumenik, dhe më pas ishte
kodifikuar nga Kryepiskopi Anastas
në Mesazhin përfundimtar.
Në Sinodin e Shenjtë e të Madh
morën pjesë anëtarët e Sinodit të
Shenjtë të Kishës Orthodhokse
Autoqefale të Shqipërisë: Mitropo-
liti 1 Korçës, Imzot Joani, 1 Gjiro-
kastrës, Imzot Dhimitri, 1 Fuerit,
Imzot Nikolla, 1 Elbasanit, Imzot
Andoni: 1 Amantias, Imzot Natha-
naili dhe Episkopi 1 Bylisit, Imzot
Asti, si edhe përfaqësues të tjerë
klerikë ¢ laikë.
Sinodi 1 nisi punimet të Hënën
e Shpirtit të Shenjtë, me fjalimet
zyrtare të Primatëve të Kishave lo-
kale pas Fjalimit të Patriarkut. I va-
zhdoi punimet gjatë gjithë Javës së
Pentikostisë në një frymë përafrimi
të qëndrimeve, në një frymë uniteti
dhe përgjegjësie për misionin dhe
perspektivën e Kishës Orthodho-
kse të themeluar nga Zoti dhe Pe-
ie te
réndia yné Jisu Knsht dhe besnike
e traditës sé Etërve të shenjtë të
Kishës. Diskutimet ishin të hapura
për secilin prej anëtarëve, hicrarkë
të Kishave të përfaqësuara sipas
Rregullores së Sinodit të Shenjtë
dhe të Madh që ishte miratuar në
takimin e Primatëve, pa asnjë kufi-
zim kohor dhe mbi të gjitha tekstet
e vendimeve që ishin parashtruar
për miratim. Të gjitha Vendimet,
pavarësisht nga debatet, u përpu-
nuan duke 1 përshtatur tekstet për
të përfshirë vërejtjet dhe propo-
zimet e hierarkëve, në një frymë
konstruktive dhe unanime. Kjo,
ndonëse ishte theksuar që në fillim,
që edhe në Kishën Orthodhokse
parimi 1 konsensusit mund të keq-
përdoret për t’u shndërruar në mjet
vetoje dhe bllokimi dhe, prandaj
edhe sipas frymës së Sinodeve
Ekumenike, duhej adoptuar parimi
1 shumicës së anëtarëve.
Gjatë ditës së dytë dhe të tretë
u miratuan Vendimet për: Misionin
e Kishës në botën e sotme, Dia-
sporën Orthodhokse dhe Rregu-
lloren e Konferencave Episkopale
Lokale, Kreshmimin dhe mbajtjen
e tij në ditët e sotme. Vijoi me Ve-
ndimin për Autonominë e Kishave
lokale dhe mënyrën e dhënies së
saj, si edhe me Misterin e Martesës
dhe pengesat në të. Çështja e Dia-
sporës dhe ajo e Martesës ishin de-
likate dhe vendimet parashikojnë
ekonomi të posaçme sipas rastit të
Kishave lokale, por gjithmonë me
vendime të sinodeve. Parimi 1 drej-
timit sinodik mbetet baza e orga-
nizimit të jetës kishtare në botën
Orthodhokse.
Pavarësisht nga vështirësitë, që
është e natyrshme të ekzistonin,
Sinodi miratoi edhe Vendimin për
marrëdhëniet e Kishës Orthodho-
kse me botën tjetër të krishterë,
bazë kjo e fuqishme për të vijuar
kontaktet, për të shprehur vullnetin
e mbarë Kishës Orthodhokse, të
qenit e saj e hapur dhe kryesisht
këmbënguljen dhe kontributin e saj
si e vetmja Kishë apostolike për të
realizuar unitetin shpirtëror si per-
spektivë.
Sinodi vendosi t’i drejtohet po-
pullit Orthodhoks me një Enciklikë
të Sinodit të Shenjtë e të Madh, një
tekst integral, që prek të gjithë ha-
Roli i Kryepiskopit Anastas
dhe Mesazhi i Sinodit
të Shenjtë e të Madh
Mesazhi i Sinodit të Shenjtë dhe
të Madh të Kishës Orthodhokse
drejtuar Popullit Orthodhoks dhe
çdo njeriu me predispozicion pozitiv,
përbën një Përmbledhje të gjithë
përjetimit Mbarorthodhoks, siç
është shprehur jo vetëm në punimet
e Sinodit, por edhe gjatë dekadave
që u deshën për përgatitjen e tij
(përpjekjet fillojnë qysh nga viti
Mesazhit janë integruar edhe mbaj-
tja qëndrim për probleme më të
mprehta sociale, sipas këndvështri-
mit të spiritualitetit të Etërve të
Kishës Orthodhokse për çështje
bashkëkohore, si: Zhvillimi i Shke-
ncave, Kriza Ekologjike dhe Zhvi-
llimi 1 Ekuilibruar, Respekti ndaj
Individualitetit të njeriut dhe po-
pujve, Paqja dhe lufta kundër var-
fërisë, Rinia dhe vendi 1 saj në sho-
qëri, Hierapostullimi për gjithë
botën etj.
pësirën e jetës shpirtërore dhe të
mistershme të Kishës, qëndrimet e
saj për problemet që shqetësojnë
njeriun si person, shoqërinë nje-
rëzore dhe botën mbarë, pozicionin
e Kishës ndaj dukurive të zhvillimit
bashkëkohor dhe shkencor, për ri-
ninë, për probleme të moralit dhe
etikës Kristiane, për hierapostu-
Ilimin dhe riungjillëzimin e popu-
Ilit, për kontributin e krishterë në
dialogun ndërfetar si kontribut për
paqe, për zhvillimin ekonomik, që
duhet të bëhet më antropocentrik;
për përplasjet, konfliktet dhe paso-
jat e tyre shkatërruese, për rininë
dhe rolin e saj në jetën kishtare, për
gruan dhe dinjitetin e saj në kishë
etj. Impakti 1 këtij teksti është 1
menjëhershëm dhe reflektohet në
të gjitha mjetet e komunikimit ma-
siv, tregues ky se Kisha Ortho-
dhokse ndikon jetën në mbarë eku-
menin dhe se këto qëndrime, të
sanksionuara sipas traditës Or-
thodhokse dhe të përshtatura në
aktualitetin që përjeton njerëzimi,
priteshin prej kohësh të kodifi-
koheshin.
1961, me nismën e Patnarkut Athi-
nagora dhe frytet u volën gjatë këtij
Sinodi historik).
Në këtë tekst të plotë, që u lexua
të Dielën e Gjithë Shenjtorëve në
Kishën e Hirshme të Apostujve
Petro dhe Pavli në Hania (edhe kjo
mjaft domethënëse), dhe që gjeti
pasqyrim masiv në mbarë botën,
shprehet thelbi dhe përmbajtja e
Sinodit të Shenjtë. Në të përca-
ktohet qartazi qëndrimi 1 Kishës
Orthodhokse për të gjithë spektrin
e problemeve shpirtërore. Teksti u
përpilua nga Kryepiskopi i Tiranës,
Durrësit dhe 1 Gjithë Shqipërisë,
Anastasi, dhe, thuajse pa vërejtje,
u adoptua nga Sinodi. Shpallja e
Unitetit të Kishës Orthodhokse,
Sistemi Sinodikal që e përshkon
Atë, Dëshmia e Besimit në mbarë
botën, Dialogu në vijim me të Kri-
shterët e tjerë, Dialogu ndërfetar
dhe kontributi Orthodhoks, Njeriu
dhe Personaliteti 1 tij, Martesa dhe
Vetëpërmbajtja janë shtylla kurri-
zore e Mesazhit. Si pjesë përbërëse
e diskutimeve gjatë Sinodit dhe e
Kishës Orthodhokse, në tekstin e
Natyrisht, redaktimi dhe mira-
timi 1 këtij teksti nuk është kontributi
1 vetëm 1 Kryepiskopit Anastas.
Fortlumturia e Tij, si një personalitet
shpirtëror 1 gjithëpranuar, shumë-
dimensional dhe 1 hirësuar nga
Shpirti 1 Shenjtë, sikundër pohohet
gjerësisht, ishte një nga shtyllat
kryesore të Sinodit të Shenjtë e të
Madh të Kretës 2016. Që nga me-
sazhi 1 hyrjes, në ndërhyrjet e tij të
gjetura dhe deri në përmbylljen e
veprimtarive të Sinodit në Mana-
stirin e Metamorfozës së Zotit –
Krisopigji, shquhej qartazi këmbë-
ngulja e Kryepiskopit për ruajtjen
e frymës në Sinod, për përmbajtjen
ndaj frymës së Etërve të Kishës,
për mundësitë e saj për t’u shprehur
institucionalisht në botën bashkë-
kohore dhe për të adoptuar qëndri-
met, por edhe për të mbajtur të ha-
pur perspektivën për vazhdimin e
Sinodit pas Sinodit, në mënyrë që
Kisha Orthodhokse, qoftë në nivel
Primatësh apo Sinodikisht, të jetë
në komunikim të vazhdueshëm.
(Vijon në faqen 10)
F ‘
në të përgatitjes së tij, kaqenë një nga j Primatëvë të Kishave lokale të Kalendari (Vijon nga faqja 9) im ‘ Kishave lokale të 1 e: faktorët bazë të suksesit. Për këtë | Dielën e Pentikostisé dhe të Dielën i Liturgjive Hyjnore,
Kryepiskopi, si një nga pjesë- | u falënderua dhe u përgëzua jo ve- | e Gjithë Shenjtorëve. Të Shtunën KORRIK 2016
marrësit me më shumë kontribute,
dëshmitar ndoshta unikal 1 fillimit të
lindjes së idesë për Sinod në vitet
”60 të shekullit të kaluar, me pér-
vojën e hierapostullit më të njohur
Orthodhoks në jetë, me suksesin e
ringjalljes së një Kishe nga hiçi dhe
sidomos me përgatitjen e pamohu-
eshme theologyike, ishte njëherësh
edhe më promovuesi 1 ideve të reja
që u adoptuan pa vështirësi në te-
kstet e Sinodit. Ishte gjithashtu nje-
riu 1 konsensusit përmes ndërhvrje-
ve në momente kyçe të punimeve
të Sinodit. për të siguruar vijimin
dhe miratimin e gjithë hapave e ve-
ndimeve të tij. Kujtojmë se, në ta-
kime të mëparshme të Primatëve
Orthodhoksë (2008 dhe 2016). ishte
po Kryepiskopi Anastas që kishte
hartuar Mesazhet përfundimtare.
Ideja e Kryepiskopit Anastas se
uniteti nuk shprehet në konfederatë,
por në të qenit Një Kishë, e Shenjtë,
Katholike dhe Apostolike në shpre-
hje lokale. vazhdimi 1 dëshmisë
Orthodhokse në liturgjinë pas Litur-
gjisë Hyjnore, pra Hierapostullimi,
luftimi 1 egocentrizmit në çdo nivel
(kishe, kombi, individi), për t’i lënë
vendin paqes dhe unitetit, rinia sie
tashmja e Kishës, hapja e Kishës
dhe qëndrimi 1 saj luajal për çështje
që preokupojnë njerëzimin sot pa
cenuar thelbin e dogmës Ortho-
dhokse, e të tjera si këto, u pritën
me miratim nga anëtarët e Sinodit,
por edhe do të vazhdojnë të për-
bëjnë çështje të debatit mbarë të
krishterë.
Zhvillimi 1 Sinodit të Shenjtë e
të Madh përkoi edhe me dy ngjarje
që lidhen me jetën e Primatéve
pjesëmarrës në të. Për Patriarkun
Ekumenik, Kryetari Sinodit, sivjet
është jubileu 1 25-vjetorit të Zgjedh-
jes së Tij, që kurorëzohet me ngja-
rjen më të shkëlqyer të jetës së
Kishës Orthodhokse, për të cilën
Tërëshenjtëria e Tij ka rol dhe kon-
tribut të veçantë. Njeri i spirituali-
tetit të thellë Orthodhoks, 1 hirësuar
nga Shpirti i Shenjtë, me durimin e
atit shpirtëror të shquar, me tole-
rancën që c karakterizon dhe dhunti
të një intelekti të veçantë, Patnarku,
jo vetëm gjatë punimeve të Sinodit
por në të gjithë fazën shumëvjeçare
tëm nga Primatët e Kishave pjesë-
marrëse, por dhe nga mbarë hie-
rarkët anëtarë të Sinodit.
Edhe për Primatin e Kishës
sonë Orthodhokse Autoqefale, 24
Qershori, ishte dita e përvjetorit të
24’ të Zgjedhjes si Kryepiskop 1
Kishës sonë, nga Sinodi 1 Kishës
Mëmë. Patriarkanës Ekumenike të
Konstandinopojës. Ai mori urime
të shumta nga Patriarku dhe nga
pjesëmarrësit e tjerë. Në veçanti,
gjatë Liturgjisë Hyjnore që u krye
nga klerikë të Kishës sonë në Ma-
nastirin e së Tërëshenjtës Zonjë të
Engjëjve të Goniasë (sikundër kry-
en me radhë edhe Kishat e tjera pje-
sémarrése), të shtunën, më 25 qer-
shor, Kryepiskopi këmbeu me këtë
rast urime me Patriarkun dhe për-
shëndeti shkurtimisht. por me fjalë
kuptimplote. Kryepiskopi 1 dhuroi
Patriarkut Vartholome volumet e
përgatitura me punën ndërtimore
dhe veprat e realizuara në këto vite
në mbarë vendin. Edhe përbërja e
delegacionit të Kishës sonë Ortho-
dhokse shprehte në mënyrë simbo-
like konceptin e Kryepiskopit Ana-
stas për sintezën e asaj që thirret
Kishë: episkopët, si personifikim 1
Kishës në vendin e formën e Kri-
shtit: klerikët, si meshtarë për krye-
rjen e Eukaristisë Hyjnore, Misterit
të mistereve, dhe laikët, trupi 1 Ki-
shës: burra, gra dhe të rinj, e tash-
mja dhe perspektiva e Kishës.
Të tjera veprimtari paralele
me Sinodin.
Sinodi 1 Shenjtë dhe 1 Madh 1
Kishës Orthodhokse pati edhe
veprimtari të tjera shpirtërore, që
kulmojnë me bashkëmeshimin e
e Shpirtrave gjithashtu u krye Li-
turgjia Hyjnore e shoqëruar me
Përshpirtje për prehjen e të gjithë
atyre hierarkéve. theologéve dhe e
punëtorëve të tjerë të Ungjillit, që
ndër vite punuan dhe u lutën për
arritjen e realizimit të këtij Sinodi
dhe për frymë uniteti në Kishën
Orthodhokse.
Liturgjia Panegjirike dhe
Mbrëmësorja e Pentikostisë, me
Lutjet ce Rënies në Gjunjë, u krye
në Kishën Katedrale të Shën
Minait, në Iraklio ku. nën kryesimin
e Patriarkut Ekumenik, bashkë-
meshuan të gjithë Primatët e Ki-
shave pjesëmarrëse sipas rendit të
Diptikëve të Kishës Mëmë të
Konstandinopojës.
Të Dielën e Gjithë Shenjtorëve
Liturgjia përmbvllëse u krye përsëri
nën kryesimin e Patriarkut Eku-
menik në kishën e Apostujve Petro
dhe Pavli në Hania. Aty u lexua
edhe Mesazhi 1 Sinodit të Shenjtë e
të Madh. Të dyja Liturgjitë u tran-
smetuan nga Televizioni Publik
Grek në të gjithë botën.
Gjithashtu, në të gjitha ditët e
punimeve të Sinodit të Shenjtë dhe
të Madh në katholikonin e Ma-
nastint të së Tërëshenjtës, Zonjë të
Engjëjve, në Gonia, kryheshin Li-
turgjitë Hyjnore nga kishat lokale
në gjuhën e tyre, nénvizim ky 1 faktit
të unitetit në larmi. Në këtë kuadër,
të shtunën, më 25 qershor edhe
Kisha jonë Orthodhokse kreu Li-
turgjinë në shqip. Ajo u krye nga
Episkopi 1 Bylisit, Asti, dhe u sho-
qërua në psaltir nga kori bizantin
“Shën Joan Kukuzeli”.
Orfea Beci