Το θησαυρό που έγινε δοκιμασία

Μέσα στο σκοτεινό Σπήλαιο των Βαράγγων στο Κίεβο, ένας μοναχός ξέθαψε με τα ίδια του τα χέρια έναν θησαυρό από χρυσάφι και ασήμι. Ο διάβολος του τον φανέρωσε, παίρνοντας τη μορφή του πιο αγαπημένου του αδελφού για να τον παρασύρει στη φιλαργυρία και την απώλεια. Ο Όσιος Θεόδωρος ζούσε στον κόσμο ως άνθρωπος με τεράστια περιουσία και κοινωνική θέση.

Κάποτε άκουσε το λόγο του Κυρίου, ότι όποιος δεν απαρνηθεί όλα όσα έχει δεν μπορεί να γίνει μαθητής Του. Συγκλονισμένος, μοίρασε όλα τα υπάρχοντά του στους φτωχούς και κατέφυγε στη Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου. Ο ηγούμενος τον έστειλε να ασκηθεί στο Σπήλαιο των Βαράγγων, όπου έζησε πολλά χρόνια με αυστηρή νηστεία και αδιάλειπτη προσευχή.

Ο εχθρός όμως άρχισε σιγά σιγά να σπέρνει στην καρδιά του λύπη και μετάνοια για τα πλούτη που είχε μοιράσει. Του θύμιζε την ηλικία του, την αδυναμία του σώματος και τη φτώχεια της μοναστηριακής τροφής, ζητώντας να τον λυγίσει. Ο γέροντας Θεόδωρος δεν κατάλαβε αμέσως ότι αυτές οι σκέψεις ήταν πειρασμός πονηρός και άρχισε να βυθίζεται στην απελπισία.

Ένας ενάρετος αδελφός της μονής, ο Όσιος Βασίλειος, άκουσε με προσοχή τον πόνο που έκρυβε στην καρδιά του ο Θεόδωρος. Με αγάπη πατρική του είπε να μη χάσει τον μισθό της ελεημοσύνης του και του πρόσφερε όλα τα δικά του ως αντάλλαγμα. Του διηγήθηκε επίσης το παράδειγμα ενός ανθρώπου από την Κωνσταντινούπολη, που μετάνιωσε για τη μοιρασμένη ελεημοσύνη και έπεσε νεκρός μέσα στον ναό.

Ακούγοντας αυτά τα λόγια, ο Θεόδωρος συνήλθε από τη φοβερή πτώση και ευχαρίστησε θερμά τον σοφό αδελφό του. Από εκείνη τη στιγμή η αγάπη ανάμεσα στους δύο μοναχούς ρίζωσε βαθιά σαν αδιάσπαστος δεσμός. Ο γέροντας αφοσιώθηκε ξανά με ζήλο στις εντολές του Θεού, ζώντας ζωή άγια και άμεμπτη.

Ο διάβολος όμως ντροπιάστηκε και άρχισε να μηχανεύεται καινούριες παγίδες εναντίον του ησυχαστή. Κάποτε ο ηγούμενος έστειλε τον Βασίλειο σε διακονία μακριά από τη μονή για τρεις ολόκληρους μήνες. Ο πονηρός εκμεταλλεύτηκε την απουσία αυτή και φανερώθηκε στον Θεόδωρο με τη μορφή του αγαπημένου αδελφού.

Παρουσιάστηκε σαν να ερχόταν για μια συνηθισμένη πνευματική κουβέντα μέσα στο σπήλαιο. Ο ψεύτικος Βασίλειος ρώτησε με προσποιητή στοργή για την πάλη του γέροντα με τους λογισμούς της φιλαργυρίας και τη μνήμη των διαμοιρασμένων πλούτων. Ο Θεόδωρος, χωρίς να αναγνωρίσει τον δαίμονα, απάντησε ταπεινά και υποσχέθηκε υπακοή σε ό,τι ζητούσε ο φαινομενικός αδελφός του.

Τότε ο πειραστής τού πρότεινε να ζητήσει από τον Θεό πλήθος χρυσού και αργύρου ως ανταμοιβή για όσα είχε διανείμει. Ο γέροντας πίστεψε τη συμβουλή και άρχισε με προσευχή να ζητά τον υλικό θησαυρό, νομίζοντας πως θα τον μοίραζε ξανά στους φτωχούς. Ύστερα από ύπνο, είδε σε όραμα δαίμονα με μορφή φωτεινού αγγέλου, που του υποδείκνυε σημείο μέσα στο σπήλαιο.

Έσκαψε στον τόπο εκείνο και βρήκε πραγματικά χρυσά νομίσματα, ασημικά και πολύτιμα σκεύη λατινικής τέχνης. Ο δαίμονας τού πρότεινε να πάρει τα ευρήματα και να φύγει μακριά σε άλλη χώρα, για να αποκτήσει γη και ησυχία. Ο Θεόδωρος δίστασε και ντρεπόταν να γίνει φυγάς από τη μονή της μετανοίας του.

Ο πονηρός όμως επέμενε ώσπου ο γέροντας ετοίμασε κρυφά αμάξια και σκεύη μεταφοράς για την αποδημία του. Ακριβώς εκείνη την κρίσιμη στιγμή επέστρεψε από το ταξίδι του ο αληθινός Βασίλειος και βιάστηκε να επισκεφθεί τον αδελφό του. Με απορία ο Θεόδωρος του ανέφερε τις συχνές επισκέψεις και τις συμβουλές των τελευταίων ημερών.

Ο Βασίλειος κατάλαβε αμέσως τη δαιμονική απάτη και τον προειδοποίησε ότι έλειπε ολόκληρους τρεις μήνες σε άλλη περιοχή. Ο γέροντας θύμωσε, παρερμήνευσε τα λόγια του και έδιωξε τον αδελφό από το σπήλαιο με σκληρούς χαρακτηρισμούς. Ο Βασίλειος γύρισε αργότερα μαζί με άλλους γέροντες της μονής για να φωτίσει τον πλανεμένο.

Του ζήτησε να μην επιτρέπει σε κανέναν διάλογο, αν προηγουμένως δεν θα έλεγε την ευχή του Ιησού. Έκανε επίσης προσευχή απαγορεύσεως και επικαλέστηκε τη βοήθεια των αγίων εναντίον του πειραστή. Από εκείνη την ημέρα ο δαίμονας δεν τόλμησε ποτέ ξανά να εμφανιστεί στο σπήλαιο των Βαράγγων.

Ο γέροντας έθαψε βαθιά τον θησαυρό μέσα στη γη και ζήτησε από τον Θεό να ξεχάσει εντελώς τον τόπο της ταφής. Ο Κύριος εισάκουσε την προσευχή και τον λύτρωσε για πάντα από το πάθος της φιλοκτημοσύνης. Για να μη μένει αργός, ο όσιος έστησε στο σπήλαιό του χειρόμυλο και άλεθε τα δημητριακά της μονής.

Νύχτα προσευχόταν αδιάκοπα και άλεθε σιτάρι, ενώ την ημέρα μετέφερε αλεύρι και έπαιρνε καινούριο φορτίο από την αδελφότητα. Κάποτε ο δοχειάρης του μοναστηριού τού έστειλε πέντε γεμάτα κάρα σιτηρών για να ελαφρύνει τον κόπο του γέροντα. Ο Θεόδωρος ψέλνοντας άρχισε το αλέσιμο και ξάφνου τα πετράδια του μύλου κινήθηκαν μόνα τους με βοή σαν βροντή.

Κατάλαβε την παγίδα του εχθρού και πρόσταξε δυνατά τον δαίμονα να εργαστεί υποχρεωτικά στο όνομα της Αγίας Τριάδος. Έτσι σε μία μόνο νύχτα αλέστηκε ολόκληρη η ποσότητα, και το θαύμα έγινε ακόμη μεγαλύτερο. Από τα πέντε κάρα σιτηρών βγήκαν τελικά άλλα πέντε γεμάτα κάρα αλεύρου, προς δόξαν του Θεού.

Αργότερα η μονή κάηκε και χρειάστηκε να ανεγερθεί ξανά με ξυλεία που έφερναν με πλοία στον ποταμό Δνείπερο. Ο γέροντας ανέβαζε μόνος του τα βαριά δοκάρια στον λόφο, αλλά οι δαίμονες τα έριχναν κάθε νύχτα στον γκρεμό. Ο όσιος τους πρόσταξε στο όνομα του Χριστού και εκείνοι ανέβασαν όλη τη ξυλεία σε μία νύχτα.

Οι ηττημένοι δαίμονες όμως ορκίστηκαν ότι δεν θα σταματούσαν τον πόλεμο μέχρι να φέρουν τον θάνατο των δύο αγίων. Άρχισαν λοιπόν να ξεσηκώνουν πονηρούς ανθρώπους εναντίον του Θεοδώρου και του Βασιλείου. Ο πειραστής πήρε ξανά τη μορφή του Βασιλείου και παρουσιάστηκε σε άρχοντα του πρίγκιπα, διαβάλλοντας τον γέροντα για κρυμμένο θησαυρό.

Ο άρχοντας οδήγησε τον ψευδομοναχό στον πρίγκιπα Μστισλάβο Σβιατοπολκόβιτς και πρότεινε σύλληψη και βασανιστήρια. Ο πρίγκιπας έσπευσε στη μονή με πολυπληθή στρατιωτική συνοδεία και άρπαξε τον Θεόδωρο. Ο όσιος ομολόγησε την εύρεση του θησαυρού, αλλά εξήγησε πως ο Θεός τού είχε πάρει εντελώς τη μνήμη του τόπου.

Ο πρίγκιπας τότε διέταξε φοβερά μαρτύρια και έδεσε τον γέροντα με χειροπέδες και ποδοκαμπάνες. Τον χτύπησαν τόσο σκληρά, ώστε το τρίχινο ράσο του μούσκεψε στα αίματα από τις πληγές. Τον κρέμασαν ανάποδα και άναψαν φωτιά αποκάτω για να πνιγεί στον καπνό.

Όμως οι φλόγες δεν τον άγγιξαν, σαν να βρισκόταν μέσα σε δροσιά παραδείσου. Ο πρίγκιπας τρόμαξε και τον ρώτησε πάλι, μα ο όσιος επανέλαβε την ίδια ομολογία. Στη συνέχεια ο πρίγκιπας διέταξε να φέρουν με τη βία τον Όσιο Βασίλειο, που για δεκαπέντε ολόκληρα χρόνια δεν είχε βγει από το σπήλαιο.

Ο Βασίλειος ξεσκέπασε ενώπιον όλων τη δαιμονική απάτη και επανέλαβε ότι ποτέ δεν είχε μιλήσει στον πρίγκιπα. Ο εξαγριωμένος ηγεμόνας, βαρύς από κρασί και θυμό, άρπαξε βέλος και τραυμάτισε τον άγιο μάρτυρα. Ο Βασίλειος έβγαλε τότε το βέλος από το σώμα του και το πέταξε στα πόδια του πρίγκιπα με προφητικό λόγο.

Του προείπε ότι σύντομα ο ίδιος θα πληγωνόταν θανάσιμα από το ίδιο βέλος της αδικίας του. Ο πρίγκιπας πρόσταξε να κλειστούν οι δύο μάρτυρες σε σκοτεινή φυλακή, για να συνεχιστούν τα βασανιστήρια το επόμενο πρωί. Όμως μέσα στη νύχτα οι δύο όσιοι παρέδωσαν τις αγίες ψυχές τους στον Κύριο, στο έτος χίλια ενενήντα οκτώ.

Οι αδελφοί της μονής έσπευσαν, παρέλαβαν τα τίμια λείψανα και τα έθαψαν με κάθε σεβασμό στο Σπήλαιο των Βαράγγων. Αργότερα τα μετέφεραν στο Σπήλαιο του Οσίου Αντωνίου, όπου σώζονται μέχρι σήμερα άφθαρτα με τα ματωμένα τρίχινα ενδύματα. Η προφητεία εκπληρώθηκε όταν ο Μστισλάβος τραυματίστηκε από το ίδιο εκείνο βέλος, αναγνώρισε την ποινή και ομολόγησε την αδικία του πριν τον θάνατό του.