Είκοσι ένοπλοι συνωμότες όρμησαν μέσα στη νύχτα της τριακοστής Ιουνίου του έτους χίλια εκατόν εβδομήντα τέσσερα στον κοιτώνα ενός άοπλου πρίγκιπα. Λίγο πριν, ο πιστός υπηρέτης Άνμπαλ είχε αφαιρέσει δόλια το σπαθί του Αγίου Βορίδος, που κρεμόταν πάντοτε πάνω από το κρεβάτι του αφέντη του. Έτσι έπεσε μαρτυρικά ο Άγιος Ανδρέας ο Μπογκολιούμπσκι, εγγονός του μεγάλου Βλαδίμηρου Μονομάχου και γιος του Γιούρι Ντολγκορούκι.

Η μητέρα του ήταν πριγκίπισσα των Πολόβτσων, που στο άγιο βάπτισμα έλαβε το όνομα Μαρία. Από νεαρή ηλικία τον αποκαλούσαν Μπογκολιούμπσκι, που σημαίνει θεοφιλής, για τη βαθιά του προσοχή στην προσευχή και τη ζέση του για τις ιερές ακολουθίες. Από τον παππού του κληρονόμησε την αγάπη για τον λόγο του Θεού και τη συνήθεια να καταφεύγει στις Γραφές σε κάθε περίσταση της ζωής.

Γενναίος πολεμιστής, συμμετείχε σε πολλές εκστρατείες του πατέρα του και πολλές φορές βρέθηκε κοντά στον θάνατο. Όμως η θεία Πρόνοια έσωζε αόρατα τον πρίγκιπα της προσευχής σε κάθε δύσκολη στιγμή. Σε μία μάχη κοντά στο Λουτσκ, την όγδοη Φεβρουαρίου του έτους χίλια εκατόν πενήντα, γλίτωσε από το δόρυ ενός εχθρού Γερμανού.

Τότε επικαλέστηκε τον Μεγαλομάρτυρα Θεόδωρο τον Στρατηλάτη, που τιμούσε η Εκκλησία εκείνη την ημέρα. Τα χρονικά εξαίρουν επίσης την ειρηνευτική του δραστηριότητα, σπάνιο γνώρισμα ανάμεσα στους πρίγκιπες και στρατηγούς εκείνων των σκληρών καιρών. Στο πρόσωπο του Ανδρέα συναντήθηκαν η πολεμική ανδρεία με την αγάπη για την ειρήνη, η ταπείνωση με τον ακαταμάχητο ζήλο για την Εκκλησία.

Ως υπεύθυνος άρχοντας της γης, στάθηκε αδιάκοπος συνεργάτης του πατέρα του στην ανέγερση πόλεων και ναών. Μαζί έχτισαν τη Μόσχα το έτος χίλια εκατόν σαράντα επτά, το Γιούριεφ Πόλσκι το χίλια εκατόν πενήντα δύο και το Ντμίτροφ το χίλια εκατόν πενήντα τέσσερα. Στόλισε επίσης με ωραίες εκκλησίες τις πόλεις Ροστόφ, Σούζνταλ και Βλαντίμιρ, αφιερώνοντας όλη την περιουσία του στη δόξα του Θεού.

Όταν ο πατέρας του έγινε Μέγας Πρίγκιπας του Κιέβου το έτος χίλια εκατόν πενήντα τέσσερα, του παραχώρησε το Βίσγκοροντ ως κληρονομικό μερίδιο. Όμως ο Θεός είχε σχεδιάσει διαφορετική πορεία για τον εκλεκτό του δούλο. Μια νύχτα του καλοκαιριού του έτους χίλια εκατόν πενήντα πέντε, η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας μετακινήθηκε μόνη της μέσα στον ναό του Βίσγκοροντ.

Η εικόνα αυτή είχε ζωγραφιστεί από τον ευαγγελιστή Λουκά και είχε μεταφερθεί από την Κωνσταντινούπολη. Αργότερα ονομάστηκε εικόνα της Παναγίας του Βλαντίμιρ και έγινε σύμβολο όλης της Ρωσικής Εκκλησίας. Εκείνη τη νύχτα ο Ανδρέας πήρε την ιερή εικόνα στα χέρια του και αναχώρησε από το Βίσγκοροντ βόρεια, χωρίς την ευλογία του πατέρα του.

Συμμορφωνόταν αποκλειστικά με το θέλημα του Θεού, αναζητώντας τη γη όπου η Θεοτόκος θα όριζε τη μόνιμη κατοικία της. Δέκα βέρστια πριν από το Βλαντίμιρ, το άλογο που μετέφερε την εικόνα σταμάτησε ξαφνικά και αρνήθηκε να προχωρήσει. Τη νύχτα εμφανίστηκε η Παναγία στον Άγιο Ανδρέα κρατώντας ένα ειλητάριο και του παρήγγειλε να αφήσει την εικόνα στο Βλαντίμιρ.

Του ζήτησε ακόμη να ανεγείρει εκεί λίθινο ναό προς τιμήν της Γεννήσεώς της. Σε ανάμνηση του θαυμαστού γεγονότος, παρήγγειλε σε αγιογράφο εικόνα που απεικόνιζε την Παναγία όπως ακριβώς του εμφανίστηκε. Η εικόνα ονομάστηκε Μπογκολιούμπσκαγια και η εορτή της ορίστηκε στις δεκαοκτώ Ιουνίου.

Στον τόπο που υπέδειξε η Βασίλισσα των Ουρανών, ο Ανδρέας έχτισε το έτος χίλια εκατόν πενήντα εννέα τον ναό της Γεννήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου. Παρέμεινε ο ίδιος στην πόλη Μπογκολιούμποφ, που έγινε η μόνιμη κατοικία και ο τόπος του μαρτυρικού του τέλους. Όταν πέθανε ο πατέρας του τον Μάιο του έτους χίλια εκατόν πενήντα επτά, αρνήθηκε τον θρόνο του Κιέβου και έμεινε πρίγκιπας στο Βλαντίμιρ, οικοδομώντας το νέο κέντρο της Ρωσίας.

Τα έτη χίλια εκατόν πενήντα οκτώ έως χίλια εκατόν εξήντα ανήγειρε στο Βλαντίμιρ τον ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου και τοποθέτησε εκεί την ιερή εικόνα. Το έτος χίλια εκατόν εξήντα τέσσερα ολοκληρώθηκαν οι Χρυσές Πύλες, πάνω από τις οποίες υψώθηκε ναός της Καταθέσεως της Εσθήτος της Θεοτόκου. Συνολικά τριάντα εκκλησίες χτίστηκαν στα χρόνια της ηγεμονίας του, με κορυφαία τον καθεδρικό ναό της Κοιμήσεως.

Ο πλούτος και η λαμπρότητα των ναών βοηθούσαν στη διάδοση της Ορθοδοξίας ανάμεσα σε γειτονικούς λαούς και ξένους εμπόρους. Ο Άγιος Ανδρέας είχε δώσει εντολή να οδηγούν στους ναούς κάθε ταξιδιώτη, Λατίνο ή ειδωλολάτρη, για να γνωρίσει την αλήθεια του Χριστού. Ο χρονογράφος σημειώνει ότι Βούλγαροι, Εβραίοι και κάθε λογής άνθρωποι έρχονταν για να βαπτιστούν, όταν αντίκριζαν τη δόξα του Θεού.

Η εξασφάλιση του εμπορικού δρόμου του Βόλγα αποτέλεσε θεμελιώδες έργο της πολιτικής του διακονίας. Οι Βούλγαροι του Βόλγα αποτελούσαν επικίνδυνη απειλή για το ρωσικό κράτος από την εποχή των εκστρατειών του Σβιατοσλάβου. Συνέχισε λοιπόν τις πρωτοβουλίες του προγόνου του με αποφασιστικότητα και σύνεση.

Συντριπτικό πλήγμα κατέφερε στους εχθρούς το έτος χίλια εκατόν εξήντα τέσσερα, όταν οι ρωσικές δυνάμεις κατέκαψαν πολλά βουλγαρικά οχυρά. Στην εκστρατεία αυτή είχε μαζί του την εικόνα της Παναγίας του Βλαντίμιρ και μία αμφιπρόσωπη εικόνα του Σωτήρος. Την ημέρα της αποφασιστικής νίκης κατά των Βουλγάρων, την πρώτη Αυγούστου του έτους χίλια εκατόν εξήντα τέσσερα, συνέβη μέγα θαύμα από τις ιερές εικόνες.

Μετά τη συντριβή του εχθρικού στρατού, οι πρίγκιπες προσκύνησαν την εικόνα της Παναγίας και απέδωσαν σε αυτήν αίνους και ύμνους. Τότε όλοι είδαν εκτυφλωτικές ακτίνες φωτός να εκπορεύονται από το πρόσωπο της Θεοτόκου και του αχειροποίητου Σωτήρος. Ο Άγιος παρέμενε πάντοτε πιστός υιός της Ορθοδόξου Εκκλησίας, άγρυπνος στην πίστη και στους ιερούς κανόνες.

Απευθύνθηκε στον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως με υιική παράκληση να ιδρυθεί ξεχωριστή μητρόπολη για τη βορειοανατολική Ρωσία. Στο Βυζάντιο έφτασε ως υποψήφιος ο αρχιμανδρίτης Θεόδωρος του Σούζνταλ με τη συνοδευτική επιστολή του πρίγκιπα. Ο Πατριάρχης Λουκάς Χρυσοβέργης συμφώνησε μόνο να τον χειροτονήσει επίσκοπο Βλαντίμιρ και όχι μητροπολίτη.

Παρά ταύτα, τίμησε τον επίσκοπο Θεόδωρο με το δικαίωμα να φορά το λευκό κλομπούκ, διακριτικό σημείο εκκλησιαστικής αυτονομίας στην αρχαία Ρωσία. Παρόμοια αναγνώριση είχε δοθεί επίσης στον αρχιεπίσκοπο του Νόβγκοροντ της εποχής. Το έτος χίλια εκατόν εξήντα επτά απεβίωσε στο Κίεβο ο δίδυμος αδελφός του Ανδρέα, Άγιος Ροστισλάβος, που είχε κρατήσει ισορροπίες ανάμεσα στις πολιτικές και εκκλησιαστικές διαμάχες.

Από την Κωνσταντινούπολη απεστάλη τότε νέος μητροπολίτης, ο Κωνσταντίνος ο Δεύτερος. Ο νέος μητροπολίτης απαίτησε από τον επίσκοπο Θεόδωρο να εμφανιστεί ενώπιόν του για επιβεβαίωση της θέσης του. Ο Άγιος Ανδρέας ζήτησε ξανά από την Κωνσταντινούπολη την επικύρωση της αυτόνομης κατάστασης της επισκοπής του Βλαντίμιρ.

Ο Πατριάρχης απάντησε με κατηγορηματική άρνηση και απαίτησε υποταγή στον μητροπολίτη του Κιέβου, χωρίς εξαιρέσεις. Ο Άγιος, υπακούοντας στην εκκλησιαστική τάξη, παρότρυνε τον επίσκοπο Θεόδωρο να ταξιδέψει στο Κίεβο για να ζητήσει συγγνώμη. Η μετάνοιά του όμως δεν έγινε δεκτή και ο μητροπολίτης Κωνσταντίνος τον καταδίκασε σε φρικτή εκτέλεση, χωρίς συνοδική κρίση.

Παράλληλα, η πολιτική κατάσταση της νότιας Ρωσίας απαιτούσε αποφασιστική απάντηση από τον Μέγα Πρίγκιπα του Βλαντίμιρ. Την όγδοη Μαρτίου του έτους χίλια εκατόν εξήντα εννέα, στρατός συμμαχικών πριγκίπων με επικεφαλής τον Μστισλάβο κατέλαβε το Κίεβο. Η πόλη ερημώθηκε και πυρπολήθηκε, ενώ οι Πολόβτσοι δεν λυπήθηκαν ούτε τα ιερά κειμήλια κατά την εκστρατεία.

Τον ίδιο χρόνο ο πρίγκιπας εξεστράτευσε εναντίον του απείθαρχου Νόβγκοροντ, αλλά οι δυνάμεις του απωθήθηκαν με θαύμα της Παναγίας του Σημείου. Όταν όμως η οργή του υποχώρησε και κάλεσε ειρηνικά τους ανθρώπους, η ευλογία του Θεού επέστρεψε σε αυτόν. Έτσι, στα τέλη του έτους χίλια εκατόν εβδομήντα, κατάφερε να εξασφαλίσει την ενότητα της Ρωσικής γης.

Τον χειμώνα του έτους χίλια εκατόν εβδομήντα δύο έστειλε νέο στρατό κατά των Βουλγάρων του Βόλγα, με επικεφαλής τον γενναίο Μστισλάβο. Οι ρωσικές δυνάμεις νίκησαν, αλλά η χαρά τους σκιάστηκε από τον θάνατο του γενναίου Μστισλάβου την εικοστή ογδόη Μαρτίου του ίδιου έτους. Η συνωμοσία κατά του Αγίου Ανδρέα οργανώθηκε από τη δεύτερη σύζυγό του και τους αδελφούς της, τους Κουτσκόβιτσι.

Όπως σημειώνει το χρονικό του Τβερ, διέπραξαν τον φόνο νύχτα, όπως ο Ιούδας κατά του Κυρίου. Είκοσι δολοφόνοι όρμησαν στην αυλή, σκότωσαν τους λίγους φρουρούς και εισέβαλαν στον κοιτώνα του άοπλου πρίγκιπα. Εκείνος, αν και μόνος, κατάφερε να ρίξει τον πρώτο αντίπαλο στο πάτωμα και να σταθεί όρθιος.

Οι συνωμότες, μέσα στο σκοτάδι, χτύπησαν κατά λάθος τον δικό τους σύντροφο με τα σπαθιά τους. Σύντομα κατάλαβαν το λάθος τους και επιτέθηκαν με σπαθιά και σπάθες κατά του δυνατού πρίγκιπα. Τον χτύπησαν με δόρυ στο μέτωπο, ενώ τα υπόλοιπα δειλά πλήγματα δόθηκαν από πίσω, στα νώτα του.

Όταν τελικά έπεσε, οι δολοφόνοι έφυγαν βιαστικά, μεταφέροντας μαζί τους τον νεκρό συνεργό τους. Ο Άγιος όμως ζούσε ακόμη και με τις τελευταίες του δυνάμεις κατέβηκε τη σκάλα του παλατιού. Έλπιζε να ειδοποιήσει κάποιον φρουρό, αλλά οι αναστεναγμοί του ακούστηκαν από τους εχθρούς του.

Κρύφτηκε σε μια κόγχη κάτω από τη σκάλα και οι δολοφόνοι αρχικά πέρασαν δίπλα του χωρίς να τον δουν. Όταν επέστρεψαν στον κοιτώνα και δεν τον βρήκαν, φώναξαν με τρόμο ότι ο πρίγκιπας ζούσε ακόμη. Κανείς δεν έσπευσε να βοηθήσει τον πάσχοντα και οι κακούργοι ανάκτησαν το θράσος τους με ολέθρια αποφασιστικότητα.

Άναψαν κεριά και ακολούθησαν τα ίχνη του αίματος, μέχρι που τον περικύκλωσαν για τελευταία φορά. Στα χείλη του Αγίου Ανδρέα ήταν η προσευχή, όταν οι δολοφόνοι έδωσαν το τελικό μαρτυρικό χτύπημα. Η Ρωσική Εκκλησία μνημονεύει και τιμά με ιδιαίτερη ευλάβεια τον Άγιο Ανδρέα τον Μπογκολιούμπσκι.

Με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας του Βλαντίμιρ ευλόγησε τα μεγαλύτερα γεγονότα της ρωσικής ιστορίας. Το έτος χίλια τριακόσια ενενήντα πέντε η εικόνα μεταφέρθηκε στη Μόσχα και η πρωτεύουσα σώθηκε από την εισβολή του Ταμερλάνου. Το έτος χίλια τετρακόσια ογδόντα η Ρωσία σώθηκε από την εισβολή του Χαν Αχμάτ και από την κυριαρχία των Μογγόλων.

Το έτος χίλια πεντακόσια είκοσι ένα η Μόσχα σώθηκε από την εισβολή του Χαν Μαχμέτ Γκιρέι της Κριμαίας. Με τις πρεσβείες του Αγίου εκπληρώθηκαν τα ευλαβικά του οράματα για την Εκκλησία της πατρίδος του. Το έτος χίλια τριακόσια, ο μητροπολίτης Μάξιμος μετέφερε την έδρα της Μητροπόλεως πάσης Ρωσίας από το Κίεβο στο Βλαντίμιρ.

Έτσι, ο καθεδρικός της Κοιμήσεως έγινε ο πρώτος ναός της Ρωσικής Εκκλησίας, όπου αναπαύονται και τα ιερά λείψανα του Αγίου. Όταν αργότερα το κέντρο της Ρωσικής Εκκλησίας μεταφέρθηκε στη Μόσχα, οι εκλογές των μητροπολιτών γίνονταν πάντοτε ενώπιον της ιερής εικόνας του Βλαντίμιρ. Το έτος χίλια τετρακόσια σαράντα οκτώ, σύνοδος Ρώσων επισκόπων ανέδειξε τον Άγιο Ιωνά πρώτο μητροπολίτη της αυτοκέφαλης Ρωσικής Εκκλησίας.

Την πέμπτη Νοεμβρίου του έτους χίλια εννιακόσια δεκαεπτά, μπροστά στην ίδια εικόνα έγινε η εκλογή του Αγίου Πατριάρχη Τύχωνος. Επρόκειτο για την πρώτη τέτοια ανάδειξη μετά την αποκατάσταση του πατριαρχικού θεσμού στη Ρωσική Εκκλησία. Το έτος χίλια εννιακόσια εβδομήντα ένα, κατά την εορτή της Παναγίας του Βλαντίμιρ, έγινε η ενθρόνιση του Πατριάρχη Πιμένος.

Η λειτουργική δραστηριότητα του Αγίου Ανδρέα υπήρξε πολυσχιδής και καρποφόρα για ολόκληρη την Εκκλησία. Το έτος χίλια εκατόν εξήντα δύο, ο Κύριος του χάρισε μεγάλη παρηγοριά με την εύρεση των ιερών λειψάνων στο Ροστόφ. Πρόκειται για τους αγίους ιεράρχες Ησαΐα και Λεόντιο, των οποίων την εθνική τιμή ξεκίνησε ο ίδιος ο Άγιος Ανδρέας.

Με πρωτοβουλία του καθιερώθηκε η εορτή του Παντελεήμονος Σωτήρος και της Υπεραγίας Θεοτόκου την πρώτη Αυγούστου. Καθιερώθηκε επίσης η εορτή της Σκέπης της Θεοτόκου την πρώτη Οκτωβρίου, σε ένδειξη ευχαριστίας προς την προστάτιδα της Ρωσίας. Η Σκέπη της Θεοτόκου έγινε μία από τις πιο αγαπημένες εορτές του ρωσικού λαού.

Ο πρώτος ναός της νέας εορτής υψώθηκε στον ποταμό Νέρλα το έτος χίλια εκατόν εξήντα πέντε. Ο ναός της Σκέπης στον Νέρλα στέκει ως αξιοθαύμαστο μνημείο της ρωσικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής εκείνης της εποχής. Τον έχτισαν οι μάστορες του Αγίου Ανδρέα στις πηγές του ποταμού, ώστε ο πρίγκιπας να τον βλέπει συνεχώς από το παράθυρο του παλατιού του.

Ο ίδιος ο Άγιος συμμετείχε ενεργά στο φιλολογικό έργο των εκκλησιαστικών συγγραφέων του Βλαντίμιρ. Συνέβαλε στη σύνταξη της Ακολουθίας της Σκέπης, που σώζεται στο αρχαιότερο χειρόγραφο ενός Ψαλτηρίου του δέκατου τέταρτου αιώνα. Έγραψε επίσης πρόλογο για τη θέσπιση της εορτής στο Μέγα Αναγνωστικό Μηναίο του Οκτωβρίου.

Συνέταξε ομιλία περί της Σκέπης και διήγηση για τη νίκη κατά των Βουλγάρων του Βόλγα. Σε παλαιά χειρόγραφα το κείμενο αυτό φέρει τον τίτλο «Λόγος περί του Ελέους του Θεού από τον Μέγα Πρίγκιπα Ανδρέα». Η μοίρα του ίδιου του Αγίου καταγράφηκε στο Χρονικό του Βλαντίμιρ, από τον πνευματικό του πατέρα ιερέα Μίκουλα.

Στην εποχή του ανήκει επίσης η τελική σύνταξη της Διηγήσεως περί των Αγίων Βορίδος και Γλεβ. Ο πρίγκιπας τιμούσε ιδιαίτερα τον Άγιο Βορίδα και το πολυτιμότερο κειμήλιο του παλατιού του ήταν ένας σκούφος εκείνου. Το σπαθί του Αγίου Βορίδος κρεμόταν πάντοτε πάνω από το κρεβάτι του και τον προστάτευε στις μάχες.