Μέσα σε φοβερή καταιγίδα, ο μαθητής έλαβε από τον γέροντά του μόνο ένα τέταρτο καρβελιού και την εντολή να φύγει σε σχεδία αναζητώντας τόπο ασκήσεως. Πάνω στα νερά του ποταμού Ρομπέικα, η σχεδία του οσίου Ξενοφώντος έπλευσε θαυματουργικά αντίθετα στο ρεύμα, ώσπου στάθηκε στην όχθη που ο Κύριος είχε ορίσει. Ο όσιος Ξενοφών υπήρξε γνήσιος μαθητής του αγίου Βαρλαάμ του Χουτίν, εκείνου που ανέδειξε πλήθος ασκητών στη βόρεια ρωσική γη.

Από τα παιδικά του χρόνια φανέρωνε ευσεβή διάθεση, καθώς γνώριζε καλά πως ο κόσμος τούτος γρήγορα παρέρχεται και αφήνει πίσω του μόνο σκιές. Καταλάβαινε ακόμη πως η ζωή είναι γεμάτη θλίψεις, όμως ύστερα ακολουθεί η αιώνια ζωή, η αληθινή και πλήρης χαράς. Με όλη του την καρδιά, τον νου και την ψυχή, ο όσιος ποθούσε αυτή την αιώνια συντροφιά με τον Κύριο.

Προσπαθούσε να αποφεύγει τις ηδονές της κοσμικής ζωής και αναζητούσε μόνο το βαθύτερο και ανώτερο νόημά της. Έτσι παρέδωσε τον εαυτό του στον πνευματικό του πατέρα και ακολούθησε με χαρά τον δρόμο της μοναχικής υποταγής. Μαζί με τον άγιο Βαρλαάμ ο όσιος εγκαταστάθηκε στην έρημο, στον τόπο όπου αργότερα θα έλαμπε σαν στύλος πυρός μέσα στη ρωσική γη.

Εκεί έστησαν τίμιο σταυρό, ανήγειραν μικρό παρεκκλήσι και έχτισαν ταπεινό κελί για την κοινή τους άσκηση. Με τη βουλή όμως του Κυρίου, ο μαθητής έπρεπε να απομακρυνθεί από τον γέροντα και να δοκιμαστεί σε σκληρότερες ασκητικές συνθήκες. Αυτό συνέβη μια ημέρα που εξέταζαν μαζί τον τόπο στον οποίο σκόπευαν να στερεώσουν την κατοικία τους.

Ξέσπασε ξαφνικά τρομερή καταιγίδα και ο όσιος Ξενοφών κάλεσε τον γέροντα να μπει στο κελί για να προφυλαχθεί από τη βροχή. Ο γέροντας όμως οργίστηκε με τον μαθητή και του είπε να ανεβεί σε σχεδία και να αναζητήσει άλλον τόπο. Του έδωσε μόνο ένα τέταρτο καρβελιού ως ευλογία για τη δύσκολη πορεία του.

Ο όσιος δέχτηκε με υπακοή την εντολή και ξεκίνησε, παραδίνοντας ολόκληρη τη ζωή του στην πρόνοια του φιλανθρώπου Θεού. Έτσι άρχισε η μοναχική του πορεία μέσα στην απόλυτη μόνωση. Πάνω στη μικρή σχεδία ο όσιος Ξενοφών διέπλευσε τα νερά του ποταμού Ρομπέικα, ταξιδεύοντας θαυμαστά αντίθετα προς το ρεύμα.

Σύντομα στάθηκε στην όχθη, ακριβώς στο σημείο όπου η σχεδία σταμάτησε με τρόπο εμφανώς θεϊκό. Εκεί παρέμεινε, ψάρευε με τα χέρια του και προσευχόταν να τον ενισχύει ο Κύριος μέσα στις στερήσεις και τη μοναξιά. Μετά από καιρό επέστρεψε στον πνευματικό του πατέρα, τον άγιο Βαρλαάμ, και ζήτησε από εκείνον συγχώρηση.

Έλαβε την ευλογία του να ανεγείρει παρεκκλήσι στον τόπο όπου τώρα κατοικούσε και ζούσε ασκητικά. Με βαθιά ταπείνωση γύρισε πίσω, έστησε σταυρό, έχτισε μικρό ναό και ταπεινή καλύβα για το κελί του. Αργότερα, μετά τα εγκαίνια του ναού του αγίου Νικολάου, συγκροτήθηκε στην απομονωμένη εκείνη βαλτώδη περιοχή η πρώτη μοναχική του συνοδεία.

Άρχισαν να συρρέουν εκεί και άλλοι ευσεβείς ασκητές, αν και ο αριθμός των μοναχών παρέμενε πάντοτε μικρός. Η ζωή τους ήταν λιτή, ησυχαστική και αφιερωμένη στην αδιάλειπτη προσευχή και στην τήρηση των πατερικών παραδόσεων. Το έτος χίλια διακόσια πενήντα ένα ο όσιος Ξενοφών έγινε ηγούμενος της μονής, αναλαμβάνοντας το βαρύ φορτίο της πνευματικής πατρότητας.

Έγινε ο τρίτος ηγούμενος της μονής του Χουτίν μετά τον ηγούμενο Ισίδωρο, ύστερα από επίμονη παρότρυνση του αγίου Αντωνίου του Ντίμσκ. Αργότερα ίδρυσε και τη Μονή της Αγίας Τριάδος στις όχθες του ποταμού Ρομπέικα, κοντά στο Νόβγκοροντ. Αν και η μονή του δεν ήταν ούτε πλούσια ούτε ξακουστή, οι μοναχοί κοπίαζαν με όλες τους τις δυνάμεις για να την ομορφύνουν.

Φρόντιζαν τη λατρεία, στόλιζαν το ναό με ευλάβεια και διατηρούσαν την τάξη της κοινοβιακής τους ζωής. Ο όσιος εκοιμήθη ειρηνικά την εικοστή ογδόη Ιουνίου του έτους χίλια διακόσια εξήντα δύο, αφήνοντας πίσω του πλούσια πνευματική κληρονομιά. Τα ιερά του λείψανα αναπαύθηκαν για πολλά χρόνια μέσα στο ναό της μονής, που αργότερα μετατράπηκε σε ενοριακό.