Ο ευαγγελιστής Λουκάς, που ήταν και επιδέξιος αγιογράφος, ζωγράφισε σε μια σανίδα τη μορφή της Παναγίας και την πήγε στην ίδια την Παρθένο για να τη δει. Εκείνη κοίταξε την εικόνα, θυμήθηκε την παλιά της προφητεία και είπε πως η χάρη της θα συνοδεύει αυτή την εικόνα για πάντα. Από εκείνη τη στιγμή ο λόγος της Θεοτόκου εκπληρώθηκε στην πράξη, αφού η εικόνα άρχισε να βγάζει θαύματα ανείπωτα και ποικίλα.

Άρρωστοι κάθε λογής έπαιρναν τη θεραπεία τους με τη χάρη της Παναγίας, πιστεύοντας στην παρουσία της μέσα από την ιερή μορφή. Ύστερα από κάποιον καιρό ο ίδιος ο ευαγγελιστής έστειλε την εικόνα στην Αντιόχεια, στον κραταιό Θεόφιλο, που είχε πιστέψει στον Χριστό. Για τον Θεόφιλο ο Λουκάς είχε γράψει και το Ευαγγέλιό του και τις Πράξεις των Αποστόλων, και τώρα του εμπιστεύθηκε και τη μορφή της Παναγίας.

Στην Αντιόχεια η εικόνα τιμήθηκε όπως της άξιζε, όχι μόνο από τον Θεόφιλο, αλλά και από όλους τους χριστιανούς της πόλης. Έτσι ξεκίνησε το μεγάλο ταξίδι μιας εικόνας που θα γινόταν σύμβολο ολόκληρης της Ορθοδοξίας στους αιώνες. Πέρασαν αρκετά χρόνια και η αγία εικόνα μεταφέρθηκε από την Αντιόχεια στα Ιεροσόλυμα, για να βρει αργότερα την οριστική της θέση στην Κωνσταντινούπολη.

Η μεταφορά της στη βασιλεύουσα έγινε με τον εξής τρόπο, που έμεινε γραμμένος στις παραδόσεις της Εκκλησίας. Η αυτοκράτειρα Ευδοκία, σύζυγος του Θεοδοσίου του νεότερου, πήγε στους Αγίους Τόπους για να προσκυνήσει τα ιερά προσκυνήματα της πίστης. Εκεί παρέλαβε τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας, που είχε ζωγραφίσει ο ευαγγελιστής Λουκάς, και την έστειλε δώρο στην αδελφή του αυτοκράτορα.

Η μακαρία Πουλχερία δέχθηκε με χαρά και αγάπη την ιερή εικόνα και την τοποθέτησε στον ναό της Θεοτόκου, που η ίδια είχε ανεγείρει στις Βλαχέρνες. Από εκείνη τη στιγμή η εικόνα έγινε στολίδι για τη βασιλεύουσα πόλη, αφού πλήθος θαυμάτων και θεραπειών έρρεαν από αυτήν. Με τον καιρό ονομάστηκε Οδηγήτρια, και η ονομασία αυτή στερεώθηκε ύστερα από ένα θαυμαστό περιστατικό με τυφλούς.

Η ίδια η Παναγία φανερώθηκε σε δύο τυφλούς και τους οδήγησε στον ναό των Βλαχερνών, μπροστά στη μορφή της. Εκείνοι προσευχήθηκαν με συντριβή και πίστη και έλαβαν αμέσως το φως των ματιών τους. Στα χρόνια του Ηρακλείου το βυζαντινό κράτος δέχθηκε ταυτόχρονη επίθεση από τους Πέρσες και τους Σκύθες, που απείλησαν την ίδια τη βασιλεύουσα.

Ο στρατηγός του Χοσρόη, ο Σαρβάρ, και ο σκύθης ηγεμόνας έφτασαν με πολυάριθμο στρατό μπροστά στα τείχη της Κωνσταντινούπολης και την απέκλεισαν. Ο πατριάρχης Σέργιος πήρε με ευλάβεια τη θαυματουργή εικόνα της Οδηγήτριας και το άγιο μαφόριο της Θεοτόκου στα χέρια του. Με αυτά και με άλλες ιερές εικόνες περιφερόταν γύρω από τα τείχη και έψαλλε δεήσεις στον Κύριο και στην Πάναγνη Μητέρα του.

Με τη χάρη του Θεού και την προστασία της Παναγίας οι Ρωμιοί ελευθερώθηκαν από τους βαρβάρους πολιορκητές τους. Όταν ο πατριάρχης βύθισε το μαφόριο της Θεοτόκου μέσα στα νερά του κόλπου, σηκώθηκε ξαφνική τρικυμία στη θάλασσα. Τα καράβια των εχθρών βυθίστηκαν, ενώ και όσοι βρίσκονταν στην ξηρά κυριεύθηκαν από φόβο και ταραχή μεγάλη.

Έτσι τα ρωμαϊκά στρατεύματα τους απομάκρυναν χωρίς ιδιαίτερο κόπο, με την ολοφάνερη βοήθεια της Παναγίας. Σε ανάμνηση αυτής της θαυμαστής σωτηρίας ορίστηκε να ψάλλεται κάθε χρόνο ο ευχαριστήριος Ακάθιστος Ύμνος το πέμπτο Σάββατο της Μεγάλης Σαρακοστής. Όταν ξέσπασε η αίρεση των εικονομάχων και οι ασεβείς αυτοκράτορες σήκωσαν διωγμό κατά των εικόνων, ο κίνδυνος έφτασε και στην Οδηγήτρια.

Κάποιοι ευλαβείς κληρικοί πήραν κρυφά μέσα στη νύχτα τη θαυματουργή εικόνα από τον ναό των Βλαχερνών για να τη γλιτώσουν από τη βεβήλωση. Τη μετέφεραν στη μονή του Παντοκράτορος και την έκρυψαν μέσα σε έναν τοίχο του ναού, ώστε να μη βρεθεί από τους διώκτες. Άναψαν μπροστά της ένα καντήλι, σφράγισαν το άνοιγμα και την παρέδωσαν στη φύλαξη της ίδιας της Θεοτόκου.

Η ιερή μορφή έμεινε κρυμμένη μέσα στον τοίχο για πολλά χρόνια, ώσπου χάθηκαν όλοι οι υποστηρικτές της αιρέσεως. Όταν ξανάρθε η ειρήνη στην Εκκλησία και έπαψε ο πόλεμος εναντίον των εικόνων, οι πιστοί άρχισαν να αναζητούν την τίμια εικόνα. Με θεϊκή αποκάλυψη βρέθηκε επιτέλους κρυμμένη στον τοίχο του ναού της μονής του Παντοκράτορος.