Ένας νέος μόλις δεκαοκτώ ετών έχασε τη γυναίκα του και κλείστηκε σε ένα μικρό κελί κοντά στην Αντιόχεια για να καθαρίσει την ψυχή του. Ζήτησε δέκα χρυσά νομίσματα από τον πατέρα του, όχι για γάμο, αλλά για να σώσει μια διαβόητη γυναίκα της πόλης. Ο Όσιος Θεοφάνης γεννήθηκε στην Αντιόχεια από γονείς ειδωλολάτρες και βρήκε τον Χριστό μέσα από βαθιά εσωτερική αναζήτηση.

Παντρεύτηκε πολύ νέος, μόλις στα δεκαπέντε του χρόνια, σύμφωνα με τα έθιμα της εποχής εκείνης. Όταν η γυναίκα του πέθανε ύστερα από τρία μόλις χρόνια έγγαμης ζωής, εκείνος έστρεψε όλη την καρδιά του στον αληθινό Θεό. Δέχτηκε το άγιο βάπτισμα και αποσύρθηκε σε ένα ταπεινό κελί έξω από την πόλη της Αντιόχειας.

Εκεί δίδασκε όσους τον επισκέπτονταν για τη φύλαξη των εντολών και τη σωφροσύνη της καρδιάς. Έλεγχε επίσης τη διαφθορά που είχε εξαπλωθεί ανάμεσα στους κατοίκους της μεγάλης εκείνης πόλης. Η ζωή του ήταν αυστηρή, ήσυχη και αφιερωμένη ολόκληρη στη μελέτη του θείου θελήματος.

Κάποια μέρα έφτασε στα αυτιά του ένα όνομα που τάραζε όλη την Αντιόχεια εκείνη την εποχή. Μια γυναίκα ονόματι Πανσέμνη, ξακουστή για την ομορφιά της, παρέσυρε πολλές ψυχές χριστιανών στην απώλεια. Το όνομά της στα ελληνικά σημαίνει η πολύ σεμνή, και ίσως αυτό έκανε ακόμη πιο πικρή την κατάστασή της.

Ο Όσιος Θεοφάνης συγκλονίστηκε και αποφάσισε να την κερδίσει για τον Χριστό με κάθε τρόπο. Γνώριζε όμως πόσο δύσκολο ήταν ένα τέτοιο εγχείρημα και πόσο αδύναμη ήταν η ανθρώπινη φύση του. Προσευχήθηκε θερμά και ζήτησε από τον Κύριο να τον φωτίσει και να τον ενισχύσει στον αγώνα.

Άφησε τότε το ήσυχο κελί του και πήγε στον πατέρα του με μια παράξενη αίτηση. Του είπε πως ήθελε να ξαναπαντρευτεί και χρειαζόταν χρυσά νομίσματα για τη νέα του ζωή. Ο γέροντας πατέρας χάρηκε με τα λόγια αυτά και του έδωσε με προθυμία τα δέκα χρυσά νομίσματα.

Έτσι ο Όσιος κατάφερε να βρει τα μέσα που χρειαζόταν για το θεοφιλές σχέδιο της σωτηρίας μιας ψυχής. Άλλαξε τον φτωχικό χιτώνα του με λαμπερά ρούχα και έφτασε στο σπίτι της Πανσέμνης σαν κάθε άλλος επισκέπτης. Αφού έφαγαν και ήπιαν μαζί, τη ρώτησε πόσα χρόνια ζούσε σε αυτό το αξιοθρήνητο επάγγελμα της απώλειας.

Εκείνη του απάντησε ότι είχε δώδεκα ολόκληρα χρόνια στη ζωή αυτή της ντροπής και της σαρκικής δουλείας. Πρόσθεσε όμως πως από όλους τους άνδρες που είχε γνωρίσει, εκείνος ήταν ο πιο όμορφος και ο πιο ευγενικός. Ο Όσιος της πρότεσε αμέσως να γίνει γυναίκα του και της παρέδωσε όλο το χρυσάφι που είχε φέρει μαζί του.

Της είπε πως θα ετοίμαζε αμέσως όλα τα αναγκαία για τον γάμο τους και θα επέστρεφε γρήγορα κοντά της. Πήγε λοιπόν και έχτισε ένα δεύτερο κελί δίπλα στο δικό του, μέσα στην ησυχία της ερήμου. Όταν επέστρεψε στην Πανσέμνη, της φανέρωσε τον μοναδικό όρο που είχε για να την παντρευτεί.

Της ζήτησε να δεχτεί το άγιο βάπτισμα και να γίνει χριστιανή με όλη την καρδιά της. Η Πανσέμνη δίστασε στην αρχή, όμως τα λόγια του είχαν αγγίξει ήδη βαθιά μέσα της. Μετά από κάποιους δισταγμούς, η Πανσέμνη δέχτηκε με ταπεινή καρδιά να μάθει την αλήθεια του Χριστού.

Στη διάρκεια της κατήχησης άκουσε ότι στην τελική Κρίση όλες οι πράξεις μας θα φανερωθούν μπροστά στον δίκαιο Κριτή. Έμαθε ακόμη πως θα δούμε είτε το ανέσπερο φως είτε το αιώνιο πυρ της φοβερής εκείνης ώρας. Τα λόγια αυτά την συγκλόνισαν και την πλημμύρισε πνευματική συντριβή και βαθύ πένθος για όσα είχε ζήσει.

Μετά το άγιο βάπτισμά της απελευθέρωσε όλους τους δούλους που είχε στην υπηρεσία της εκείνα τα χρόνια. Μοίρασε επίσης όλα τα υλικά αγαθά στους φτωχούς και εγκαταστάθηκε στο κελί δίπλα στον Όσιο Θεοφάνη. Εκεί άρχισε σκληρή άσκηση, αδιάλειπτη προσευχή και αληθινή μετάνοια μέσα στη σιωπή της ερήμου.

Πρόοδευσε τόσο πολύ στην αρετή ώστε αξιώθηκε από τον Θεό μεγάλα χαρίσματα και ουράνιες δωρεές. Έδιωχνε δαίμονες με μόνη τη θερμή προσευχή της και θεράπευε ασθενείς που κατέφευγαν στη βοήθειά της. Ύστερα από έναν χρόνο και δύο μήνες πνευματικής επιστροφής στον Θεό, η Πανσέμνη κοιμήθηκε ειρηνικά.