Μέσα στη φωτιά ενός λάκκου σβήστηκαν δυο νέοι, με κομμένα τα χέρια τους και σώματα αλειμμένα με πίσσα, για να μη βρεθούν ποτέ τα οστά τους από τους πιστούς. Λίγο πριν, ένας στρατιώτης είχε δώσει τη στρατιωτική του χλαμύδα σε μια παρθένο, για να την φυγαδεύσει με ασφάλεια μέσα από το ίδιο το πορνείο όπου την είχαν κλείσει. Η Αντωνίνα καταγόταν από την κωμόπολη του Καρδάμου της Μικράς Ασίας και ζούσε με σεμνότητα, εγκράτεια και βαθιά αγάπη.

Ξόδευε όλα τα υπάρχοντά της στη διακονία των φτωχών και των δυστυχισμένων ανθρώπων της περιοχής. Η χριστιανική της ζωή και η ομολογία της καταγγέλθηκαν στον σκληρό έπαρχο Φύστο, ο οποίος διέταξε αμέσως τη σύλληψη και την ανάκρισή της. Εκείνος προσπάθησε να την δελεάσει με δώρα, με τιμές και με την υπόσχεση να γίνει ιέρεια της Αρτέμιδος.

Η παρθένος απάντησε με θεία παρρησία, ομολόγησε τον Χριστό και κάλεσε τον ίδιο τον Φύστο να μετανοήσει και να βαπτιστεί. Ο έπαρχος εξοργίστηκε και διέταξε τους στρατιώτες να την χτυπήσουν σκληρά στο πρόσωπο. Μετά τα ραπίσματα, ο Φύστος έκλεισε την Αντωνίνα στη φυλακή και της έδωσε προθεσμία τριών ημερών για να σκεφτεί.

Η παρθένος έμεινε όλο το διάστημα γονατιστή, χωρίς τροφή και χωρίς νερό, προσευχόμενη μέρα και νύχτα στον Κύριο. Την τρίτη νύχτα ακούστηκε μέσα στη φυλακή δυνατή βροντή, οι πόρτες άνοιξαν και άπλετο φως πλημμύρισε τον χώρο. Μια ουράνια φωνή της είπε να σηκωθεί, να γευτεί ψωμί και νερό και να μη φοβηθεί τον ασεβή άρχοντα.

Όταν την οδήγησαν ξανά μπροστά στο βήμα, εκείνη ύψωσε τα μάτια της στον ουρανό και ευχαρίστησε τον Θεό για το θέλημά Του. Στάθηκε γαλήνια ενώπιον του Φύστου και χαμογέλασε, λέγοντας ότι έβλεπε σύντομα την καταστροφή του θρόνου και του ίδιου. Ο έπαρχος εξαγριώθηκε, διέταξε νέα μαστιγώματα και τελικά αποφάσισε να την παραδώσει στους στρατιώτες, για να την ατιμάσουν μέσα σε χώρο πορνείας.

Έτσι θεώρησε ότι θα έκαμπτε τη γενναία ομολογία της και την παρθενική της αξιοπρέπεια. Η παρθένος όμως προσευχήθηκε με ακόμη μεγαλύτερη θερμότητα και εμπιστοσύνη. Τότε ένας στρατιώτης του έπαρχου, ονόματι Αλέξανδρος, μόλις είκοσι τριών ετών, δέχτηκε επίσκεψη αγγέλου Κυρίου.

Ο άγγελος του φανέρωσε ότι έπρεπε να σώσει την παρθένο και να βαδίσει μαζί της τον δρόμο του μαρτυρίου. Ο νέος στρατιώτης πήγε στον Φύστο και του ζήτησε άδεια να μπει στην Αντωνίνα, με την πρόφαση ότι θα την έπειθε να υπακούσει. Ο έπαρχος συμφώνησε χωρίς υποψία και του παρέδωσε την παρθένο χωρίς δισταγμό.

Ο Αλέξανδρος έπεσε στα πόδια της και της αποκάλυψε ότι ο ίδιος ο Κύριος τον έστειλε να φυλάξει την παρθενία της. Εκείνη φοβήθηκε αρχικά, όμως ξαφνικά φως ουράνιο πλημμύρισε το δωμάτιο και θεϊκή φωνή τη βεβαίωσε. Της είπε να φορέσει τη στρατιωτική χλαμύδα του Αλεξάνδρου, να σκύψει το κεφάλι της και να βγει με ασφάλεια έξω.

Η Αντωνίνα φόρεσε τα ενδύματα του στρατιώτη, κάλυψε το πρόσωπό της και πέρασε μπροστά από τον Φύστο χωρίς να αναγνωριστεί. Ο έπαρχος νόμισε ότι έβλεπε τον στρατιώτη να αποχωρεί και έστειλε άλλους τέσσερις άντρες μέσα, για να ολοκληρώσουν το βδελυρό σχέδιο της ατίμωσης. Οι στρατιώτες μπήκαν στο δωμάτιο και βρήκαν μόνο τον Αλέξανδρο.

Έκπληκτοι τον οδήγησαν στον έπαρχο, ο οποίος εξοργίστηκε με την απάτη και διέταξε να τον κρεμάσουν και να τον χτυπήσουν ανελέητα. Ο Αλέξανδρος δεν αποκρίθηκε, παρά μόνο ύψωνε τα μάτια του στον ουρανό με σιωπηλή προσευχή. Ξαφνικά ακούστηκε φωνή από ψηλά, η οποία επιτίμησε τον Φύστο για τα βασανιστήρια αθώου ανθρώπου.

Φοβισμένος ο έπαρχος διέταξε να τον κατεβάσουν και να τον ρίξουν στη φυλακή. Μετά από πέντε ημέρες τον ξανάφερε μπροστά του και απαίτησε να μάθει πού βρισκόταν η Αντωνίνα. Την ίδια στιγμή ο Κύριος Ιησούς Χριστός παρουσιάστηκε στην παρθένο και της είπε να βαδίσει με θάρρος προς τον άδικο δικαστή.

Η Αντωνίνα ήρθε μόνη της και στάθηκε μπροστά στον Φύστο με γενναίο φρόνημα. Του είπε ότι παρουσιάστηκε για να καταισχύνει τη δύναμή του και να ομολογήσει τον Χριστό. Ο έπαρχος διέταξε να την κρεμάσουν και να τη χτυπήσουν με σφοδρότητα, εξετάζοντας μάλιστα αν είχε διαφυλάξει την παρθενία της κατά τις προηγούμενες ημέρες.

Η Αντωνίνα δεν άφησε ούτε έναν στεναγμό κάτω από τα κτυπήματα και απάντησε με δύναμη ότι ο Κύριος την κράτησε αγνή με το έλεός Του. Ο Φύστος έμεινε για μια στιγμή έκπληκτος και προσπάθησε πάλι να τους πείσει να θυσιάσουν στους θεούς. Οι δύο μάρτυρες, σαν με ένα στόμα, του απάντησαν ότι κανένα βασανιστήριο δεν θα τους έκανε να προσκυνήσουν είδωλα χωρίς νου και δύναμη.

Τότε ο έπαρχος διέταξε να τους κόψουν τα χέρια. Οι γενναίοι αθλητές του Χριστού άπλωσαν μόνοι τους τα χέρια τους με ηρεμία και ομολόγησαν τη βεβαιότητα της νίκης τους. Οι στρατιώτες τράβηξαν τα ξίφη και τους ακρωτηρίασαν χωρίς οίκτο.

Εκείνοι όμως δόξαζαν τον Κύριο, σαν να μην ένιωθαν κανέναν πόνο στο σώμα τους. Ο Φύστος, εξαγριωμένος από την αντοχή τους, διέταξε να ανοιχτεί βαθύς λάκκος γεμάτος ξύλα και φρύγανα. Νέα βασανιστήρια με αναμμένα κεριά στα πλευρά τους δεν κατάφεραν να τους κάμψουν, αλλά αύξησαν την ευχαριστία τους προς τον Κύριο.

Οι μάρτυρες προφήτευσαν με γαλήνη τον σύντομο αφανισμό του ασεβούς διώκτη τους. Ο έπαρχος διέταξε να ανάψουν τη φωτιά μέσα στον λάκκο και να αλείψουν τα σώματα των αγίων με πίσσα. Έπειτα τους έριξαν μέσα στις φλόγες και πρόσθεσαν επάνω ξερή πίσσα, ώστε ακόμη και τα οστά τους να γίνουν στάχτη.

Όταν η φωτιά κατασβέστηκε, διέταξε να γεμίσει ο λάκκος με χώμα, για να μην μπορέσουν οι πιστές γυναίκες να συγκεντρώσουν τα ιερά λείψανα. Σύμφωνα με άλλη παράδοση, οι στρατιώτες έριξαν στον λάκκο φίδια, για τον ίδιο ακριβώς λόγο της αποτροπής. Το μαρτύριο τελέστηκε την τρίτη ημέρα του Μαΐου, ημέρα Σάββατο, την ένατη ώρα της ημέρας, το έτος τριακόσια δεκατρία μετά τη γέννηση του Χριστού.

Ο Φύστος γύρισε στο σπίτι του χωρίς να μπορεί να γευτεί ούτε τροφή ούτε νερό και έχασε αμέσως τη φωνή του. Πονηρό πνεύμα, σταλμένο από τους αγίους αγγέλους, τον βασάνιζε επί επτά ολόκληρες ημέρες με φρικτό τρόπο. Στο τέλος ξεψύχησε άθλια και ο διωγμός στην περιοχή σταμάτησε αμέσως μετά τον θάνατό του.