Ο Άγιος Ευλόγιος, ο ακοίμητος ποιμένας της Αλεξάνδρειας

Ένας απλός ηγούμενος της Αντιόχειας ανέβηκε στον αρχαίο πατριαρχικό θρόνο της Αλεξάνδρειας και κράτησε για είκοσι επτά ολόκληρα χρόνια το πηδάλιο μιας Εκκλησίας ταραγμένης από αιρέσεις. Άγγελος Κυρίου παρουσιάστηκε μπροστά του με τη μορφή αρχιδιακόνου, για να τον ευχαριστήσει επειδή υπερασπίστηκε τη φωνή της Ορθοδοξίας στην παλαίφατη πρωτεύουσα της Αιγύπτου. Ο Άγιος Ευλόγιος καταγόταν από τη Συρία και διακόνησε αρχικά ως πρεσβύτερος στην Αντιόχεια, κοντά στους πιστούς εκείνου του τόπου.

Στη συνέχεια ανέλαβε ηγούμενος στη μονή της Θεοτόκου, που είχε ιδρύσει ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός μέσα στην ίδια πόλη. Η φήμη της αρετής του και η θεολογική του κατάρτιση έφτασαν γρήγορα στα ανάκτορα της Κωνσταντινούπολης και τράβηξαν την προσοχή της αυτοκρατορικής αυλής. Ο αυτοκράτορας Τιβέριος ο Πρώτος ο Θρακιώτης τον επέλεξε προσωπικά για τον περίφημο πατριαρχικό θρόνο της Αλεξάνδρειας.

Η ενθρόνισή του τοποθετείται στα χρόνια πεντακόσια εβδομήντα εννέα μετά τη γέννηση του Χριστού, σε εποχή ιδιαίτερα ταραγμένη. Έζησε στα χρόνια της βασιλείας τριών αυτοκρατόρων, του Τιβερίου, του Μαυρικίου και του Φωκά, και υπηρέτησε την Εκκλησία πριν από τον Άγιο Ιωάννη τον Ελεήμονα. Η ποιμαντορία του απλώθηκε σε πόλη γεμάτη μοναστήρια, σοφούς θεολόγους και επικίνδυνες αιρετικές ομάδες, που δοκίμαζαν συνεχώς τη σταθερότητα της εκκλησιαστικής ζωής.

Με ακούραστο ζήλο ο νέος πατριάρχης στράφηκε κατά των αιρετικών, που είχαν διεισδύσει βαθιά στα μοναστήρια της αιγυπτιακής ερήμου και στις πόλεις του Νείλου. Έγραφε ασταμάτητα δογματικά συγγράμματα και τα έστελνε, το ένα μετά το άλλο, στις μονές που είχαν δηλητηριαστεί από τη διδασκαλία του Ευτυχούς. Με τα κείμενά του στήριζε την ορθή πίστη για τις δύο φύσεις του Κυρίου, αναιρώντας τις πλάνες των μονοφυσιτών της εποχής του.

Παράλληλα αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει και τους Σαμαρείτες, που παρουσίαζαν κάποιον Δοσίθεο ως τον προφήτη για τον οποίο είχε μιλήσει ο Μωυσής στον λαό. Για την υπόθεση αυτή συγκάλεσε ειδική σύνοδο, ώστε να ξεκαθαριστεί η αλήθεια και να προστατευθούν οι αδύναμες ψυχές. Διατήρησε στενή πνευματική φιλία με τον Άγιο Γρηγόριο τον Διάλογο, τον επίσκοπο της παλαιάς Ρώμης, και αντάλλασσε μαζί του επιστολές για τα ζητήματα της πίστης.

Μέρος από αυτή την αλληλογραφία διασώθηκε μέχρι σήμερα και αποτελεί πολύτιμη μαρτυρία της ενότητας των δύο θρόνων. Ο Άγιος Φώτιος αργότερα παρέθεσε αποσπάσματα από τα έργα του, αναγνωρίζοντας τη βαθιά ορθόδοξη θεολογία του για τις δύο φύσεις του Σωτήρα. Έτσι το όνομά του πέρασε στους αιώνες ως όνομα αυθεντικού δασκάλου της πίστης.

Ένα από τα γνωστά γεγονότα της ζωής του συνδέεται με την περίφημη επιστολή του Αγίου Λέοντος, επισκόπου Ρώμης, προς την Τέταρτη Οικουμενική Σύνοδο της Χαλκηδόνας. Όταν ο Όσιος Ευλόγιος μελέτησε το κείμενο εκείνο, το αποδέχτηκε με χαρά και το διακήρυξε με δύναμη σε όλο το ποίμνιό του. Ο Θεός θέλησε να χαροποιήσει και τους δύο αυτούς αγίους άνδρες για την κοινή τους ομολογία στην αλήθεια του Χριστού.

Έστειλε λοιπόν άγγελο, που πήρε τη μορφή αρχιδιακόνου του Λέοντος και παρουσιάστηκε ενώπιον του πατριάρχη της Αλεξάνδρειας. Ο ουράνιος αυτός απεσταλμένος τον ευχαρίστησε για την αποδοχή της επιστολής και τον στήριξε στον αγώνα του υπέρ της Ορθοδοξίας. Ο Ευλόγιος συνομιλούσε μαζί του με απλότητα, νομίζοντας πως είχε μπροστά του τον πραγματικό αρχιδιάκονο του πάπα Λέοντος.

Μόλις όμως ο επισκέπτης έγινε άφαντος, ο πατριάρχης κατάλαβε ότι είχε δεχτεί επίσκεψη αγγέλου Κυρίου και ευχαρίστησε με δάκρυα τον Θεό. Από το πλούσιο συγγραφικό του έργο σώζονται επτά κεφάλαια για τις δύο φύσεις του Κυρίου και αποσπάσματα για την Αγία Τριάδα και τη θεία οικονομία. Διασώθηκε επίσης ένας λόγος για την Κυριακή των Βαΐων, αμφισβητούμενης όμως γνησιότητας.

Παρέδωσε την αγία ψυχή του στα χέρια του Θεού στα χρόνια εξακόσια επτά μετά Χριστόν, σε βαθύτατο γήρας.