Ο Όσιος Φιλογόνιος, ο δικηγόρος που έγινε πατριάρχης Αντιοχείας

Πριν ανέβει στον θρόνο της μεγάλης Αντιοχείας, ο Φιλογόνιος υπερασπιζόταν στα δικαστήρια χήρες, ορφανά και φτωχούς, χωρίς ποτέ να ζητήσει αμοιβή από αδύναμους. Όταν κοιμήθηκε η σύζυγός του, ο λαός της πόλης τον ανέδειξε επίσκοπο, αν και ζούσε ακόμη η μικρή του κόρη. Έζησε στα χρόνια του Μεγάλου Κωνσταντίνου και από την παιδική του ηλικία αφοσιώθηκε στη μελέτη των ιερών γραμμάτων.

Ο Θεός τον είχε προικίσει με σπάνια φυσικά χαρίσματα, με οξύ νου και με βαθιά πίστη, που τον οδήγησαν σε πλήρη γνώση όλων των επιστημών της εποχής του. Όταν ολοκλήρωσε τις σπουδές του, ακολούθησε το επάγγελμα του συνηγόρου και έθεσε αμέσως την παιδεία και την ευγλωττία του στην υπηρεσία του πλησίον. Ζούσε με εγκράτεια και αγνότητα μέσα στον γάμο του, μοιράζοντας τον χρόνο του ανάμεσα στην οικογένεια και στα δικαστήρια της Αντιόχειας.

Εκεί έστεκε πάντοτε στο πλευρό των αδικημένων και αντιμετώπιζε με θάρρος όσους καταπίεζαν τους ταπεινούς. Η καθημερινή του παρουσία στις αίθουσες της δικαιοσύνης έγινε ασπίδα προστασίας για τους φτωχούς και τους απροστάτευτους της εποχής. Η ζωή του έλαμπε τόσο πολύ από αρετή, ώστε ο ίδιος ο Θεός φανέρωσε με σημείο την εκλογή του στον αρχιερατικό θρόνο της μεγάλης Αντιόχειας.

Ανέβηκε στην επισκοπική καθέδρα γύρω στα τριακόσια δεκατέσσερα, σε εποχή ιδιαίτερα κρίσιμη για την Εκκλησία του Χριστού. Οι διωγμοί των ειδωλολατρών αυτοκρατόρων είχαν μόλις σταματήσει, αλλά νέες, σφοδρότερες θύελλες ξεσπούσαν τώρα μέσα στους κόλπους του ίδιου του χριστιανικού σώματος. Η αίρεση του Αρείου είχε αρχίσει να εξαπλώνεται και προκαλούσε μεγάλη αναστάτωση στο πλήρωμα των πιστών.

Ο νέος πατριάρχης στάθηκε ως καλός ποιμένας στη σκοπιά του ποιμνίου, αγρυπνώντας μέρα και νύχτα για την ασφάλειά του. Με τη σοφία και τη θεολογική του κατάρτιση ανέτρεπε τα τεχνάσματα των αιρετικών και αποκάλυπτε τα σαθρά επιχειρήματά τους. Παράλληλα, κατά τους διωγμούς που είχαν προηγηθεί επί Μαξιμιανού και Λικινίου, ο ίδιος είχε ομολογήσει με παρρησία την ορθόδοξη πίστη και είχε αναδειχθεί ομολογητής.

Πάλευε αδιάκοπα για τη διατήρηση της ενότητας της Εκκλησίας και τη στερέωση της αλήθειας μέσα στα ταραγμένα εκείνα χρόνια. Στο τέλος μιας τέτοιας ουράνιας πορείας, αφού ποίμανε με σύνεση και αγάπη το πνευματικό του ποίμνιο, παρέδωσε εν ειρήνη την ψυχή του στον Κύριο γύρω στα τριακόσια είκοσι τέσσερα. Έφυγε από τον κόσμο αυτόν αφήνοντας πίσω του την ευωδία της αρετής και τη μνήμη ενός φιλεύσπλαχνου πατέρα του λαού.

Αμέσως μετά την κοίμησή του, συγκλήθηκε στην Αντιόχεια σύνοδος επισκόπων, για να εκλεγεί ο διάδοχός του στον περίλαμπρο εκείνο θρόνο. Η σύνοδος ανέδειξε ως νέο ποιμενάρχη τον άγιο Ευστάθιο, άνδρα φωτισμένο και έτοιμο να συνεχίσει το έργο του προκατόχου του. Στο ίδιο σύναξη ομολογήθηκε με τρόπο αδιαμφισβήτητο η ορθόδοξη πίστη στον Χριστό, τον άκτιστο και αιώνιο Λόγο, τον Μονογενή Υιό του Πατρός.

Έτσι προετοιμάστηκε ουσιαστικά το έδαφος για το μεγάλο έργο της αγίας και Οικουμενικής Συνόδου της Νικαίας. Πολλά χρόνια αργότερα, ο ιερός Χρυσόστομος συνέθεσε εγκώμιο προς τιμήν του και διέσωσε με λεπτομέρειες την αγία βιοτή του. Έτσι ο Φιλογόνιος έγινε για κάθε γενιά πιστών παράδειγμα ποιμένα, ομολογητή και υπερασπιστή των αδυνάτων.

Η μνήμη του τιμάται από την Εκκλησία στις είκοσι Δεκεμβρίου κάθε έτους.