Ο Άγιος Δανιήλ Αρχιεπίσκοπος Σερβίας

Τρεισήμισι ολόκληρα χρόνια ο ηγούμενος Δανιήλ κράτησε κλεισμένη τη Χιλανδαρινή μονή κάτω από την πολιορκία των Καταλανών και των πειρατών του Αιγαίου. Από εκείνη τη βία ξέφυγε με τα ιερά σκεύη και το ζωντανό του μοναστηριού, περνώντας μέσα από κατεστραμμένες χώρες ως τα Σκόπια. Ο μικρός Δανιήλ καταγόταν από μεγάλη και πλούσια οικογένεια αρχόντων στη μεσαιωνική Σερβία.

Τα αδέλφια του πέθαναν νωρίς, και οι γονείς δεν ήθελαν να αποχωριστούν το μοναδικό τους παιδί για τη μάθηση των γραμμάτων. Εκείνος όμως, με τη βοήθεια ενός συγγενούς, έφυγε κρυφά και βρήκε δάσκαλο. Ο δάσκαλος ανακάλυψε γρήγορα τη σπάνια ευφυΐα του και την αγάπη του για τη μελέτη.

Σε λίγο καιρό ξεπέρασε όλους τους συμμαθητές του και άρχισε ο ίδιος να διδάσκει τους μικρότερους. Οι γονείς λυπήθηκαν στην αρχή, μα όταν έμαθαν την πρόοδό του, παραδόθηκαν στο θέλημα του Θεού. Ο νέος αγαπούσε τη σωφροσύνη, τη νηστεία, την αγρυπνία και τη συνεχή προσευχή με όλη την καρδιά του.

Αναζητούσε μοναχούς, συζητούσε μαζί τους και άναβε μέσα του ο πόθος της μοναχικής ζωής. Ονειρευόταν τα Ιεροσόλυμα και το Άγιον Όρος, μα η ώρα δεν είχε φτάσει ακόμη. Όταν έγινε άντρας, ο βασιλιάς της Σερβίας Στέφανος Ούρος ο Δεύτερος Μιλούτιν τον κάλεσε κοντά του στην αυλή του.

Τον αγάπησε αμέσως για τα χαρίσματά του και τον κράτησε στον στενό του κύκλο. Παρά τη δόξα και την εγγύτητα στον ηγεμόνα, ο Δανιήλ κρατούσε ταπεινό φρόνημα και δεν λησμονούσε ποτέ το όνειρο της μοναχικής ζωής. Ο ευσεβής Μιλούτιν συνήθιζε προσκυνηματικές οδοιπορίες στις εκκλησίες και τα μοναστήρια της χώρας του.

Σε μια τέτοια επίσκεψη στη μονή της Αγίας Τριάδας στη Σόποτσανη, ο Δανιήλ γνώρισε έναν μοναχό που έγινε ο πνευματικός του οδηγός. Μια νύχτα ξέφυγε κρυφά από τη συνοδεία του βασιλιά και ακολούθησε τον γέροντα στη μονή του Αγίου Νικολάου στον ποταμό Ίβαρ. Εκεί τον έκειρε μοναχό ο ηγούμενος Νικόδημος και του χάρισε το όνομα Δανιήλ.

Αφοσιώθηκε αμέσως στους κανόνες της μοναχικής ζωής με σπάνια θέρμη και ακρίβεια. Παρακολουθούσε όλες τις ακολουθίες, σήκωνε όλα τα διακονήματα, και τις νύχτες προσευχόταν μυστικά με πολλά δάκρυα μετανοίας. Η φήμη της ασκήσεώς του ξεπέρασε γρήγορα τα όρια του μοναστηριού του.

Ο αρχιεπίσκοπος Ευστάθιος ο Δεύτερος ζήτησε επανειλημμένα να τον φέρουν στην έδρα του. Επειδή ο Δανιήλ δεν ήθελε να αφήσει τη μονή του, αναγκάστηκε ο ίδιος ο βασιλιάς να τον διατάξει. Ο αρχιεπίσκοπος Ευστάθιος τον δέχτηκε με αγάπη, τον χειροτόνησε ιερομόναχο και τον κράτησε κοντά του στη μονή Ζίτσα.

Συνέχιζε εκεί τους πνευματικούς αγώνες, αλλά αναλάμβανε και αποστολές της Εκκλησίας με σύνεση και αξιοπρέπεια. Ο Κύριος του είχε χαρίσει ωραίο πρόσωπο, καθαρή φωνή και τη δωρεά να μιλά συνετά μπροστά σε βασιλείς. Μετά τον θάνατο του ηγουμένου Κυριακού της μονής Χιλανδαρίου, η σύνοδος των επισκόπων εξέλεξε ομόφωνα τον Δανιήλ ηγούμενο της μεγάλης σερβικής μονής του Αγίου Όρους.

Έφτασε όμως σε εποχή σκληρή και επικίνδυνη για ολόκληρο τον Αθωνικό χώρο. Οι Καταλανοί μισθοφόροι των Βυζαντινών στράφηκαν εναντίον των μοναστηριών μαζί με Τούρκους και Βενετούς πειρατές. Οι φήμες για τα πλούτη των μονών έσερναν τους ληστές προς τις σκήτες και τα κοινόβια.

Ο Δανιήλ κράτησε τη Χιλανδαρινή μονή ως καταφύγιο, δεχόμενος μοναχούς, γυναίκες και παιδιά από τα γύρω χωριά. Μοίρασε όλα τα αποθέματα στους πεινασμένους, και ο ίδιος αντιμετώπισε τις επιθέσεις με προσευχή και υπομονή. Όταν η ένδεια έγινε αβάστακτη, ο Δανιήλ πήρε τα κειμήλια και τα ζώα της μονής και ξεκίνησε για τη Σερβία μέσα από κατεστραμμένες περιοχές.

Ο βασιλιάς Μιλούτιν τον δέχτηκε στα Σκόπια με μεγάλη χαρά και του πρόσφερε ασφάλεια και στήριξη. Εκείνος όμως, αφού άφησε εκεί τους θησαυρούς, γύρισε πίσω στο μοναστήρι του, έτοιμος για κάθε δοκιμασία. Στον δρόμο της επιστροφής, αντιμετώπισε ληστές και εχθρούς, μα ο Θεός τον φύλαξε από κάθε κίνδυνο.

Πίσω στη μονή ενίσχυσε την άμυνα με μισθωμένους φύλακες και προμήθειες σιταριού από τα παράλια. Κατόπιν αποσύρθηκε στο μοναστήρι των Ρώσων για πνευματική ανάπαυση κοντά στον γέροντά του. Δύο μοναχοί προδότες προσπάθησαν να τον παραδώσουν στους εχθρούς, μα η διάκρισή του τους ξεσκέπασε.

Οι επιδρομείς πολιόρκησαν το Ρωσσικό, και η μεταξύ τους έριδα έλυσε ξαφνικά την πολιορκία. Επισκέφθηκε τη μονή Ξηροποτάμου και ενέγραψε εκεί τους γονείς του στο συνοδικό της μονής. Όταν ο πόλεμος υποχώρησε και η ησυχία επέστρεψε στον Άθω, ο Δανιήλ παραιτήθηκε από την ηγουμενία.

Παρέδωσε τη μονή στον μαθητή του Νικόδημο και αποσύρθηκε στο κελλί του Αγίου Σάββα στις Καρυές. Εκεί έζησε με αυστηρή σιωπή, αγρυπνίες, μετάνοιες και ψαλμωδίες, ακολουθώντας τους κανόνες του πρώτου αρχιεπισκόπου Σάββα. Η φήμη του απλώθηκε σε όλο το Όρος και πολλοί έρχονταν για συμβουλή και παρηγοριά.

Στη Σερβία την ίδια ώρα ξέσπασε εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στον Μιλούτιν και τον αδελφό του Δραγκούτιν, ο οποίος ζητούσε τον θρόνο για τον γιο του. Ο βασιλιάς, νιώθοντας μεγάλο κίνδυνο, μάζεψε τους θησαυρούς του στη μονή του Μπάνια. Έστειλε αλλεπάλληλους αγγελιαφόρους στις Καρυές, παρακαλώντας τον Δανιήλ να γυρίσει κοντά του.

Ο μοναχός αρνιόταν για πολύ καιρό, μα τελικά υποχώρησε στις θερμές παρακλήσεις. Ο βασιλιάς του παρέδωσε τους θησαυρούς και τον ανέβασε στην επισκοπική έδρα του Μπάνια. Όταν ο πόλεμος έληξε ειρηνικά, ο Δανιήλ γύρισε στο αγαπημένο του Χιλανδάρι και κλείστηκε στον πύργο του Σωτήρος.

Άρχισε πάλι να μελετά τις Άγιες Γραφές και να ονειρεύεται προσκύνημα στα Ιεροσόλυμα. Ο Μιλούτιν όμως τον επανέφερε στη Σερβία, στην έδρα του Σάββα του Τρίτου, προετοιμάζοντάς τον ως διάδοχό του. Μετά τον θάνατο του Σάββα, εξελέγη ο Νικόδημος, και ο Δανιήλ ανέλαβε την επισκοπή του Χλουμ.

Στις είκοσι Οκτωβρίου του χιλιοστού τριακοσιοστού εικοστού έτους κοιμήθηκε ειρηνικά ο ευσεβής βασιλιάς Μιλούτιν. Στον θρόνο της Σερβίας ανέβηκε ο γιος του, ο άγιος Στέφανος Ούρος ο Τρίτος ο Ντετσάνσκι. Από τα νεανικά του χρόνια αγαπούσε και τιμούσε τον Δανιήλ ως σοφό σύμβουλο του πατέρα του.

Στις δικές του παρακλήσεις χρωστούσε την απελευθέρωσή του από την εξορία στην Κωνσταντινούπολη και τη συμφιλίωσή του με τον γέροντα βασιλιά. Στις δεκατρείς Μαΐου του χιλιοστού τριακοσιοστού εικοστού τρίτου έτους έφυγε από τη ζωή ο αρχιεπίσκοπος Νικόδημος. Λίγους μήνες αργότερα, στις δεκατέσσερις Σεπτεμβρίου, η σύνοδος ανακήρυξε τον Δανιήλ αρχιεπίσκοπο όλων των σερβικών και παραθαλάσσιων χωρών.

Ήταν τότε πενήντα ετών και ανέλαβε το πηδάλιο της Εκκλησίας σε εποχή δύσκολη. Φρόντισε αμέσως για την παιδεία του κλήρου, για τη διάδοση των βιβλίων και την τάξη της λατρείας. Μετέφερε στη Σερβία βιβλία που δεν υπήρχαν ακόμα μεταφρασμένα, και ενίσχυσε τα γράμματα στο Χιλανδάρι.

Έχτισε νέους ναούς, ανακαίνισε παλιούς και τους στόλισε με αγιογραφίες και ιερά σκεύη. Στις δύο αρχιεπισκοπικές μονές της Ζίτσας και του Πετς αφιέρωσε τις περισσότερες φροντίδες του. Σε ένα μέρος ανήγειρε ναό της Παναγίας Οδηγήτριας της Κωνσταντινουπόλεως ως ευχαριστήριο για τη σωτηρία του από τους κινδύνους.

Δίπλα έχτισε μικρό παρεκκλήσι του Αγίου Νικολάου, όπου τελούνταν οι ακολουθίες κατά την ελληνική τάξη. Στον αγώνα ανάμεσα στη Σερβία και τη Βουλγαρία, ο Στέφανος Ντετσάνσκι ξεκίνησε σε εκστρατεία μαζί με τον γιο του Στέφανο Δουσάν. Ο βασιλιάς εμπιστεύθηκε τον Δανιήλ ως φύλακα της οικογένειάς του και κυβερνήτη της χώρας στην απουσία του.

Από το πεδίο της μάχης έστελνε αναφορές, και ο αρχιεπίσκοπος όριζε λιτανείες και δεήσεις για τη νίκη του στρατού. Όταν οι Σέρβοι κέρδισαν τη μεγάλη μάχη στο Βελμπούζντ, ο Δανιήλ διέταξε ευχαριστήριες δοξολογίες σε όλη τη σερβική γη. Σε ευχαριστία προς τον Θεό, ο βασιλιάς έχτισε με τα λάφυρα τη μεγαλόπρεπη μονή της Αναλήψεως στα Ντέτσανι.

Ο αρχιεπίσκοπος Δανιήλ διάλεξε τον τόπο, επέβλεψε την οικοδομή και έδωσε δικά του χρήματα για ένα μέρος του ναού. Έγινε όχι μόνο κτήτορας, αλλά και προσωπικός χορηγός αυτής της αγαπητής του ευχαριστίας. Λίγο μετά τη νίκη ήρθαν στη Σερβία οι σκοτεινές ημέρες της εσωτερικής ταραχής και της δολοφονίας του Στεφάνου Ντετσάνσκι.

Ο Δανιήλ έζησε με πόνο εκείνες τις ημέρες της αδικίας και του μαρτυρικού τέλους του βασιλιά του. Ο γιος του Δουσάν ανέβηκε στον θρόνο και έγινε αυτοκράτορας των Σέρβων και των Ρωμαίων, ενώ αργότερα ανύψωσε την αρχιεπισκοπή σε πατριαρχείο. Ο άγιος Δανιήλ δεν πρόλαβε όμως αυτά τα γεγονότα, καθώς εκοιμήθη ειρηνικά στις είκοσι Δεκεμβρίου του χιλιοστού τριακοσιοστού τριακοστού εβδόμου έτους.