Άγιος Ιωάννης της Κρονστάνδης

Όταν ήταν παιδί και δεν μπορούσε να μάθει τα γράμματα, έπεσε ένα βράδυ στα γόνατα και προσευχήθηκε με δάκρυα, και ξαφνικά κάτι συγκλόνισε όλη του την ύπαρξη. Από εκείνη τη στιγμή ο μικρός Ιβάν Σέργιεφ έγινε αριστούχος και έφτασε ως υπότροφος στη Θεολογική Ακαδημία της Πετρούπολης. Γεννήθηκε στο χωριό Σούρα της επαρχίας Αρχάγγελσκ, κοντά στη Λευκή θάλασσα, στα τέλη Οκτωβρίου του χίλια οκτακόσια είκοσι εννιά.

Πήρε το όνομά του από τον Όσιο Ιωάννη της Ρίλας, που η μνήμη του εορτάζεται την ημέρα της γέννησής του. Ο πατέρας του Ηλίας και η μητέρα του Θεοδώρα ήταν φτωχοί και ευσεβείς χωρικοί, ενώ ο παππούς του υπηρετούσε ως ιερέας στο ίδιο μέρος. Από τα έξι του χρόνια άρχισε να διδάσκεται γράμματα από τη μητέρα του, και στα δέκα στάλθηκε στην ενοριακή σχολή του Αρχάγγελσκ.

Η νηστεία, η θεία λατρεία και η ευσέβεια του σπιτιού ρίζωσαν βαθιά μέσα του από τα πρώτα του χρόνια. Παρά τη μεγάλη του δυσκολία στα μαθήματα, η θερμή προσευχή του άνοιξε μέσα του πηγή φωτός και κατανόησης που δεν τον εγκατέλειψε ποτέ. Στην Ακαδημία της Πετρούπολης ο νεαρός Ιωάννης εργαζόταν ως γραμματέας για να συντηρεί τη χήρα μητέρα του μετά τον θάνατο του πατέρα του.

Σπούδαζε με ζήλο και μελετούσε με ιδιαίτερη αγάπη τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο και τον Φιλάρετο της Μόσχας. Ονειρευόταν να γίνει ιεραπόστολος στη μακρινή Κίνα, όμως κατάλαβε ότι το πραγματικό του ποίμνιο τον περίμενε στη ρωσική γη. Όταν τελείωσε τις σπουδές του, του προσφέρθηκε θέση ιερέα στον καθεδρικό ναό του Αγίου Ανδρέα του Πρωτοκλήτου στην Κρονστάνδη.

Ο γέροντας ιερέας Κωνσταντίνος Νετβίτσκυ του ζήτησε να νυμφευθεί την κόρη του Ελισσάβετ, και ο Ιωάννης δέχτηκε με ταπείνωση. Στα είκοσι έξι του χρόνια χειροτονήθηκε διάκονος και την επομένη πρεσβύτερος από τον επίσκοπο Χριστόφορο Βιννίτσκυ. Η σύζυγός του στάθηκε αληθινή συνοδοιπόρος και βοηθός στο έργο του με σπάνια αυταπάρνηση.

Αργότερα οι δυο τους αποφάσισαν με κοινή συμφωνία να ζήσουν χωρίς παιδιά, σαν αδέλφια εν Χριστώ. Έβαλε λοιπόν μέσα του κανόνα να φυλάει την καρδιά του με ειλικρίνεια απόλυτη και να επιβλέπει αυστηρά ολόκληρη την εσωτερική του ζωή. Η Κρονστάνδη ήταν τόπος εξορίας, όπου το κράτος έστελνε φονιάδες, κλέφτες και κάθε λογής εγκληματίες.

Η ζωή των εξόριστων ήταν φρικτή, και ακόμη και τα παιδιά τους κατέληγαν συχνά στον δρόμο του εγκλήματος. Ο πατήρ Ιωάννης πήγαινε ο ίδιος στις τρώγλες, στις παράγκες και στα υπόγεια όπου ζούσαν αυτοί οι άνθρωποι. Δεν έμενε λίγα λεπτά για να διαβάσει βιαστικά μια ευχή, αλλά καθόταν ώρες ολόκληρες δίπλα τους.

Μιλούσε, παρηγορούσε, ενθάρρυνε, έκλαιγε και χαιρόταν μαζί τους σαν αδελφός με αδέλφια. Έβλεπε σε κάθε ψυχή έναν ανεκτίμητο θησαυρό και αγκάλιαζε τον καθένα σαν δικό του άνθρωπο. Φρόντιζε ο ίδιος για τις υλικές τους ανάγκες, αγόραζε τρόφιμα, πήγαινε στο φαρμακείο, καλούσε γιατρούς όταν χρειαζόταν.

Πολλές φορές έδινε τα τελευταία του κέρματα στους φτωχούς και επέστρεφε στο σπίτι του ξυπόλυτος και χωρίς ράσο. Οι ενορίτες έφερναν παπούτσια στη σύζυγό του, λέγοντάς της ότι ο άντρας της θα γυρίσει πάλι ξυπόλητος. Με άρθρα στις εφημερίδες συγκλόνιζε τις καρδιές και οργάνωνε φιλανθρωπικά έργα σε όλη την πόλη.

Η ατομική φιλανθρωπία δεν έφτανε για τον τεράστιο πόνο της Κρονστάνδης, και έτσι ίδρυσε την ενοριακή πρόνοια του Αγίου Ανδρέα του Πρωτοκλήτου. Αργότερα εγκαινίασε εργατική εστία, η οποία κάηκε και ξαναχτίστηκε χάρη στο ασφαλιστικό ταμείο που είχε προβλέψει. Το ίδρυμα μεγάλωσε σε πολυδύναμο κέντρο και απασχολούσε χιλιάδες ανθρώπους με εργαστήρια, σχολές και βιβλιοθήκες.

Στοιχειώδης σχολή, τμήμα ζωγραφικής, ξυλουργείο, υποδηματοποιείο και γυναικείο εργαστήρι έδιναν ζωή σε ορφανά και απόκληρους. Λειτουργούσαν επίσης κυριακάτικο σχολείο, λαϊκό αναγνωστήριο, δανειστική βιβλιοθήκη και κέντρο λαϊκών διαλέξεων. Η πρόνοια συντηρούσε ορφανοτροφείο, νηπιαγωγείο, εξοχικό για παιδιά, πτωχοκομείο και ξενώνα για αστέγους.

Το ιατρείο δεχόταν δωρεάν χιλιάδες ασθενείς, ενώ η λαϊκή τραπεζαρία ετοίμαζε καθημερινά εκατοντάδες μερίδες φαγητού. Στην Πετρούπολη ίδρυσε γυναικεία μονή αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη της Ρίλας και άλλες μονές στις επαρχίες της Ρωσίας. Στο γενέθλιο χωριό του ανήγειρε πέτρινο τρισυπόστατο ναό προς τιμήν του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας και της Αγίας Παρασκευής.

Το έμβλημά του ήταν η κοινωνική αλληλεγγύη, και η αγάπη του αγκάλιαζε κάθε άνθρωπο χωρίς διάκριση καταγωγής ή θρησκευτικής ομολογίας. Επί τριάντα δύο ολόκληρα χρόνια ο πατήρ Ιωάννης δίδαξε ως κατηχητής στις σχολές και στο γυμνάσιο της Κρονστάνδης με σπάνια αγάπη για τα παιδιά. Πίστευε ότι η μόρφωση είναι αχώριστη από την αγωγή της καρδιάς, και πως η καρδιά προηγείται πάντοτε.

Έλεγε ότι, αν τα παιδιά δεν ακούν με χαρά το Ευαγγέλιο, φταίει ο τρόπος που τους το παρουσιάζουν με βαρετό και αδιάφορο πνεύμα. Για εκείνον δεν υπήρχαν ανίκανοι μαθητές, και δίδασκε με τρόπο ώστε να καταλαβαίνουν και οι αδύναμοι μαζί με τους καλούς. Απέφευγε την τιμωρία, ενθάρρυνε τη συζήτηση και άφηνε τους μαθητές να ρωτούν ελεύθερα.

Διάβαζε εκλεκτές περικοπές της Αγίας Γραφής με ζωντάνια και άναβε τη φλόγα του ενδιαφέροντος στις παιδικές ψυχές. Όταν μιλούσε σε άλλους ιερείς για την αποστολή τους, τους υπενθύμιζε ότι ο πρεσβύτερος είναι εκπρόσωπος του ίδιου του Χριστού. Τους ζητούσε να είναι υπόδειγμα πραότητας, καθαρότητας, ανδρείας, υπομονής και υψηλού φρονήματος ενώπιον του ποιμνίου.

Ο ίδιος αντιτάχθηκε στη συνήθεια της αραιής Θείας Κοινωνίας και κάλεσε τους πιστούς σε συχνή μετοχή. Καταδίκαζε τη χλιαρότητα και τον τυπικό ευσεβισμό που είχε υποβαθμίσει τη μυστηριακή ζωή της Εκκλησίας. Έγινε αληθινός στάρετς, και χιλιάδες πιστοί έτρεχαν κοντά του με ελεύθερη υπακοή και εμπιστοσύνη.

Η προσωπική εξομολόγηση συχνά κρατούσε ώρες, και το πλήθος των πιστών τον οδήγησε στην αναβίωση της κοινής εξομολόγησης. Οι περιοδείες του ξεκίνησαν προς το γενέθλιο χωριό του και επεκτάθηκαν στο Βορονέζ, στο Χάρκοβο, στο Κίεβο, στην Οδησσό, στη Βαρσοβία ακόμη και στο Βερολίνο. Παντού ακολουθούσαν πλήθη ανθρώπων, και η αλληλογραφία του έγινε τεράστια.

Διορίστηκε μέλος της Ιεράς Συνόδου και πολλών κοινωφελών οργανώσεων, αλλά δεν θέλησε ποτέ να κάνει χρήση των αξιωμάτων του. Τα παράσημα, τα βαρύτιμα ράσα και οι δωρεές των πλουσίων του ήταν επιπλέον δοκιμασία και όχι καύχημα. Πολέμησε με αυστηρότητα τους φανατικούς οπαδούς του, τους λεγόμενους Ιωαννίτες, που τον θεωρούσαν εσφαλμένα νέα ενσάρκωση του Χριστού.

Ταξίδευε ο ίδιος στις περιοχές όπου δρούσαν, για να καταπολεμήσει την πλάνη τους με τον λόγο της αλήθειας. Έκανε τόσα θαύματα, ώστε λίγοι άγιοι μπορούν να συγκριθούν μαζί του, εκτός ίσως από τον Άγιο Νικόλαο. Με την προσευχή του θεράπευε αρρώστους, έδινε ελπίδα στους απελπισμένους και οδηγούσε αμαρτωλούς στη μετάνοια.

Τον Δεκέμβρη του χίλια εννιακόσια οκτώ έπεσε βαριά άρρωστος, αλλά δεν θέλησε να καταλύσει τη νηστεία των Χριστουγέννων. Τέλεσε για τελευταία φορά τη Θεία Λειτουργία στις δέκα Δεκεμβρίου και κράτησε μέσα του ως το τέλος τη φλόγα της λατρείας. Στις δεκαοκτώ του μηνός είπε με ευγνωμοσύνη ότι δοξάζει τον Θεό που έχει δύο ακόμη μέρες για να τα κάνει όλα.

Στις δεκαεννιά έχασε τις αισθήσεις του, και το βράδυ συνήλθε για λίγο μέσα στον πυρετό. Μεσάνυχτα λειτούργησαν για να προλάβουν να τον κοινωνήσουν με πολύ κόπο. Νωρίς το πρωί του διάβασαν την ευχή του ψυχορραγούντος και παρέδωσε το πνεύμα του στις είκοσι Δεκεμβρίου, σε ηλικία ογδόντα ετών.

Η κηδεία του υπήρξε επιβλητική, με πάνω από είκοσι χιλιάδες πιστούς, εξήντα ιερείς και είκοσι διακόνους. Ο πρωθιεράρχης της ρωσικής Εκκλησίας με πολλούς επισκόπους τέλεσε την εξόδιο ακολουθία. Ο τάφος του βρίσκεται στον υπόγειο ναό της γυναικείας μονής Ιωάννοφσκυ της Πετρούπολης και αποτελεί μεγάλο προσκύνημα.

Στις οκτώ Ιουνίου του χίλια εννιακόσια ενενήντα η Ρωσική Εκκλησία τον κατέταξε επίσημα στους αγίους της.