Ο Άγιος Δημήτριος του Ροστόφ και η ανακομιδή των λειψάνων του

Όταν ο Άγιος Δημήτριος πρωτοπάτησε στο Ροστόφ την άνοιξη του χίλια επτακόσια δύο, μπήκε στον ναό της Συλλήψεως της Θεοτόκου και έδειξε με το χέρι του τον τόπο όπου ήθελε να ταφεί. Είπε τότε στους παρόντες εκείνον τον προφητικό λόγο, πως εκεί θα κατοικούσε στους αιώνες, και πράγματι εκεί αναπαύτηκε το τίμιο σώμα του. Είχε γεννηθεί τον Δεκέμβριο του χίλια εξακόσια πενήντα ένα, σε ένα μικρό χωριό κοντά στο Κίεβο, και βαπτίστηκε με το όνομα Δανιήλ.

Ο πατέρας του ο Σάββας ήταν απλός Κοζάκος που ανέβηκε ώς εκατόνταρχος και αφιερώθηκε στη μονή του Αγίου Κυρίλλου. Η μητέρα του η Μαρία ήταν γυναίκα ευλαβική και ανέθρεψε τον γιο της μέσα στον φόβο του Θεού. Από μικρό παιδί ο Δανιήλ έδειχνε αγάπη για την προσευχή και την ησυχία, αποφεύγοντας τα παιχνίδια των συνομηλίκων του.

Στα εντεκάχρονά του εστάλη στη Σχολή της Αδελφότητος του Κιέβου, όπου ξεχώρισε γρήγορα στις τέχνες του λόγου και της ποίησης. Εκεί μαθήτευσε κοντά στον φημισμένο διδάσκαλο Γαλατόφσκι και αφομοίωσε εκείνη τη δύναμη του λόγου που αργότερα θα γοήτευε χιλιάδες ακροατές μέσα στους ναούς. Στα δεκαοκτώ του χρόνια, με την ευλογία των γονέων του, μπήκε στη μονή του Αγίου Κυρίλλου και έλαβε από τον ηγούμενο Μελέτιο το αγγελικό σχήμα με το όνομα Δημήτριος.

Πολύ γρήγορα χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος από τον Μητροπολίτη Ιωσήφ Τουκάλσκι, και στη συνέχεια ιερομόναχος από τον Αρχιεπίσκοπο Λάζαρο Μπαρανόβιτς της Τσερνίγοφ. Ο νεαρός λευίτης ξεχώρισε αμέσως ως κήρυκας του θείου λόγου, με ομιλίες ζωντανές, αρμοσμένες με σοφία και πνευματική γλυκύτητα. Η φήμη του απλώθηκε σε όλη τη Μικρή Ρωσία και τη Λιθουανία, και μοναστήρι το μοναστήρι τον καλούσαν για να ακούσουν τη διδασκαλία του.

Έζησε ένα διάστημα στο Βίλνο και κατόπιν στο Σλούτσκ, όπου εργάστηκε δεκατέσσερις μήνες ασταμάτητα στο κήρυγμα. Επιστρέφοντας στην πατρίδα του εγκαταστάθηκε στη μονή του Αγίου Νικολάου κοντά στο Μπατούριν και συνέχισε τους πνευματικούς του αγώνες με νηστεία, αγρυπνία και μελέτη. Έγινε ηγούμενος της μονής Μαξάκοφ και αργότερα της μονής του Μπατούριν, αλλά παραιτήθηκε σύντομα, διψώντας για τη γλυκιά ησυχία της κέλας του.

Η ταπείνωσή του και η αγάπη του στη μελέτη τον προετοίμαζαν για το μεγάλο έργο που του είχε ετοιμάσει η θεία Πρόνοια. Το χίλια εξακόσια ογδόντα τέσσερα ο αρχιμανδρίτης της Λαύρας του Κιέβου Βαρλαάμ Γιασίνσκι του ανέθεσε το βαρύ έργο της συγγραφής των βίων των Αγίων για ολόκληρο τον χρόνο. Ο ταπεινός μοναχός προσπάθησε στην αρχή να αποφύγει το φορτίο, αλλά υπάκουσε και ξεκίνησε με προσευχή και δάκρυα.

Από τότε η ψυχή του γέμισε με τις μορφές των αγίων και αξιώθηκε ουράνιων οπτασιών που τον στήριζαν στον κόπο. Είδε κάποτε τη μεγαλομάρτυρα Βαρβάρα να του μιλά με γλυκύ πρόσωπο και να τον παρηγορεί για τη ραθυμία του στην προσευχή. Άλλη φορά είδε τον μάρτυρα Ορέστη, του οποίου είχε μόλις γράψει τον βίο, να του δείχνει τις πληγές του και να μαρτυρεί πως υπέφερε περισσότερα από όσα είχε καταγράψει.

Ο Δημήτριος έγραφε με δάκρυα, μέσα σε μικρό κελί που ονόμαζε σκήτη, χωρίς να σταματά ποτέ την προσευχή. Το χίλια εξακόσια ογδόντα εννέα τυπώθηκε στη Λαύρα του Κιέβου ο πρώτος τόμος των Μηνολογίων του, που περιείχε τους μήνες Σεπτέμβριο, Οκτώβριο και Νοέμβριο. Η χαρά της Εκκλησίας ήταν μεγάλη, καθώς ο πιστός λαός αποκτούσε επιτέλους πλήρη και πανηγυρικά συναξάρια ολόκληρου του εκκλησιαστικού έτους, γραμμένα με σαφήνεια.

Ο Πατριάρχης Μόσχας Αδριανός του έστειλε επαινετική επιστολή και τον παρακινούσε να συνεχίσει με ζήλο. Ο Άγιος Δημήτριος, ενισχυμένος από την ευλογία του, αφιερώθηκε ολόψυχα στο έργο και ολοκλήρωσε σταδιακά και τις άλλες τρεις τετράδες των μηνών. Διορίστηκε ηγούμενος σε διάφορες μονές, στη μονή των Αγίων Αποστόλων κοντά στο Γκλούχοφ, στη μονή του Αγίου Κυρίλλου και στη μονή της Τσερνίγοφ, και τελικά στη μονή του Σωτήρος στο Νόβγκοροντ Σιβέρσκι.

Παντού όπου πήγαινε φρόντιζε την τάξη του μοναστηρίου, χωρίς ποτέ να εγκαταλείπει τα Μηνολόγιά του. Το χίλια επτακόσια ο Μέγας Πέτρος ζήτησε από τον Μητροπολίτη Κιέβου να βρει άξιο ιεράρχη για τη μακρινή Σιβηρία, και η εκλογή έπεσε επάνω του. Χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Σιβηρίας και Τομπόλσκ, όμως η ασθένειά του και ο πόθος να ολοκληρώσει το συγγραφικό του έργο τον έκαναν να αρρωστήσει βαριά.

Ο ίδιος ο τσάρος τον επισκέφθηκε, κατάλαβε την αιτία και τον άφησε στη Μόσχα μέχρι να ανοίξει κοντινότερη επαρχία. Όταν κοιμήθηκε ο Μητροπολίτης Ροστόφ Ιωάσαφ, ο Δημήτριος ορίστηκε διάδοχός του τον Ιανουάριο του χίλια επτακόσια δύο. Φθάνοντας στο Ροστόφ ο νέος αρχιεπίσκοπος βρήκε μεγάλη αταξία και πνευματική έλλειψη στην επαρχία του.

Πολλοί ιερείς αγνοούσαν τα στοιχειώδη του λειτουργήματός τους και κάποιοι κρατούσαν τα Άχραντα Μυστήρια σε ευτελή σκεύη, χωρίς τη δέουσα ευλάβεια. Με πατρική αγωνία συνέταξε δύο εγκύκλιες επιστολές προς τους ποιμένες της επαρχίας του, τις οποίες έστειλε παντού για να αντιγραφούν και να διαβάζονται συχνά. Ίδρυσε δίπλα στον αρχιερατικό του οίκο σχολή για διακόσιους περίπου νέους, παιδιά κληρικών, την οποία χώρισε σε τρεις τάξεις με χωριστούς διδασκάλους.

Επισκεπτόταν ο ίδιος τα μαθήματα, εξέταζε τους μαθητές και πολλές φορές αναπλήρωνε τον απόντα δάσκαλο. Τους καλοκαιρινούς μήνες, στο κτήμα των Δημιάνων, τους ερμήνευε τις Γραφές. Παράλληλα δεν εγκατέλειψε τη συγγραφή των βίων των Αγίων, και τον Φεβρουάριο του χίλια επτακόσια πέντε ολοκλήρωσε με τον μήνα Αύγουστο τον τέταρτο και τελευταίο τόμο των Μηνολογίων του.

Έτσι έκλεισε ένα έργο που του στοίχισε πάνω από είκοσι χρόνια ασταμάτητων κόπων και έγινε θησαυρός ολόκληρου του ορθόδοξου κόσμου. Στη Ροστοβική του διακονία αντιμετώπισε και το βαρύ ζήτημα των σχισματικών, που είχαν κατακλύσει την περιοχή με τα πλανεμένα τους κηρύγματα. Ο Άγιος όργωσε πολλές φορές την επαρχία του και έμενε μακρές περιόδους στο Γιαροσλάβλ, διδάσκοντας και ελέγχοντας με αγάπη.

Έγραψε το περίφημο σύγγραμμα κατά της αιρέσεως των Σχισματικών, καθώς και ένα μικρότερο έργο για την εικόνα και την ομοίωση του Θεού στον άνθρωπο, με αφορμή την ταραχή που προκάλεσε στους απλούς ανθρώπους η εντολή του τσάρου να ξυρίζουν τα γένεια. Έδειξε εκεί με σαφήνεια ότι η εικόνα του Θεού δεν βρίσκεται στο γένι ούτε στο πρόσωπο, αλλά στην ψυχή του ανθρώπου. Άρχισε επίσης να συντάσσει σύντομο χρονογράφημα από την αρχή της δημιουργίας ώς τη Γέννηση του Χριστού, για να φθάσει η ιερή ιστορία σε όσους δεν είχαν χρήματα να αποκτήσουν ολόκληρη τη Βίβλο.

Η ασθένειά του όμως δεν του επέτρεψε να ολοκληρώσει το έργο, και πρόλαβε να καλύψει τέσσερις χιλιάδες εξακόσια χρόνια ιστορίας. Σε όλη του τη ζωή ο Άγιος ξεχώρισε για την ταπείνωση, την ακτημοσύνη και τη φιλανθρωπία του προς τους πτωχούς και τους ορφανούς. Κοιμήθηκε ο Άγιος Δημήτριος στις είκοσι οκτώ Οκτωβρίου του χίλια επτακόσια εννέα, σε ηλικία πενήντα οκτώ ετών, την επομένη της εορτής του ονόματός του.

Λίγο πριν είχε προφητέψει στον οικονόμο του πως θα έρχονταν στο Ροστόφ δύο βασίλισσες, η επουράνια και η επίγεια, αλλά εκείνος δεν θα προλάβαινε να τις δει. Πράγματι η τσαρίνα Παρασκευή έφτασε στην πόλη ακριβώς για να τον αποχαιρετήσει στον τάφο του. Τη νύχτα πριν την κοίμησή του είχε τραγουδήσει με τους ψάλτες τα δικά του πνευματικά τραγούδια και είχε προπέμψει τον αγαπημένο του αντιγραφέα Σάββα με βαθιά υπόκλιση, ευχαριστώντας τον για τους κόπους του.

Έπειτα κλείστηκε μόνος του στο κελί και βρέθηκε το πρωί κοιμισμένος γονατιστός σε στάση προσευχής. Παρά την επιθυμία του να ταφεί στη μονή του Αγίου Ιακώβου, οι κάτοικοι του Ροστόφ ζήτησαν να ταφεί στον καθεδρικό ναό. Ο φίλος του Μητροπολίτης Στέφανος Γιαβόρσκι αρνήθηκε σταθερά και τήρησε την υπόσχεσή του, τελώντας ο ίδιος την κηδεία στις είκοσι πέντε Νοεμβρίου στη μονή της Συλλήψεως.

Σαράντα τρία χρόνια αργότερα, τον Σεπτέμβριο του χίλια επτακόσια πενήντα δύο, κατά τις επισκευές του ναού, ευωδίασε ο τάφος και αποκαλύφθηκαν τα άφθαρτα λείψανά του.