Ο Ιερομάρτυς Αγάπιος ο εκ Γαλατίστης

Έξω από τη Θεσσαλονίκη, κοντά στη Θέρμη, ένας σοφός αρχιμανδρίτης του Παναγίου Τάφου έπεσε νεκρός από τα χέρια βίαιων Γενιτσάρων το καλοκαίρι του χίλια επτακόσια πενήντα δύο. Ήταν ο Σχολάρχης της Αθωνιάδος Ακαδημίας, ένας λόγιος που είχε ταξιδέψει ως τη μακρινή Μόσχα για να σώσει από τα χρέη τον Πανάγιο Τάφο. Το όνομά του ήταν Αγάπιος, και η ζωή του υφάνθηκε ανάμεσα στην παιδεία του Γένους και στο μαρτύριο για την πίστη.

Γεννήθηκε στην κωμόπολη Γαλάτιστα της Χαλκιδικής γύρω στα χίλια επτακόσια δέκα, σε έναν τόπο που αποτελούσε τότε έδρα επισκοπής με αξιόλογη πνευματική παράδοση. Στη γενέτειρά του έλαβε την εγκύκλια μόρφωση, καθώς η Γαλάτιστα διέθετε σχολεία αρκετά καλά οργανωμένα και διδασκάλους ικανούς για το έργο τους. Από τον ίδιο τόπο και την ίδια εποχή κατάγονταν οι περίφημοι αγιογράφοι Γαλατσάνοι, που στόλισαν με τις εικόνες και τις τοιχογραφίες τους πολλούς ναούς του Αγίου Όρους.

Σημαντικός αριθμός από τα έργα τους σώζεται μέχρι σήμερα στην ιερά μονή Βατοπαιδίου, μαρτυρώντας την πνευματική και καλλιτεχνική άνθηση της περιοχής. Νέος ακόμη ο Αγάπιος αναχώρησε για τα Ιεροσόλυμα, ώστε να προσκυνήσει με ευλάβεια τους Αγίους Τόπους της Επιφανείας του Κυρίου. Εκεί παρέμεινε για πάντα, εκάρη μοναχός και εντάχθηκε στη φιλόθεη Αγιοταφική Αδελφότητα, αφιερώνοντας τη ζωή του στον Πανάγιο Τάφο.

Ο πατριάρχης Ιεροσολύμων Παρθένιος, που ποίμανε το θρόνο από τα χίλια επτακόσια τριάντα επτά έως τα χίλια επτακόσια εξήντα έξι, τον χειροτόνησε ιερέα. Στη συνέχεια ο σοφός πατριάρχης τον απέστειλε ως οικονόμο στο μετόχι του Παναγίου Τάφου, που βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη. Επρόκειτο για τον φημισμένο ναό της Νέας Παναγίας, ο οποίος στέκει ακόμη και σήμερα κοντά στον Λευκό Πύργο της πόλεως.

Κατά την παραμονή του στη Θεσσαλονίκη ο Αγάπιος δεν περιορίστηκε στα διοικητικά καθήκοντα, αλλά δίδαξε με ζήλο στην Αστική Σχολή της πόλεως. Έδειχνε από τότε την έντονη κλίση του προς τη διδασκαλία και τη μετάδοση των ελληνικών γραμμάτων στους νέους του υπόδουλου Γένους. Η φήμη του ως λογίου ανδρός εξαπλωνόταν σταδιακά σε όλη την ορθόδοξη Ανατολή, καθώς συνδύαζε σπάνια τη βαθιά παιδεία με την ασκητική ζωή και τη γνήσια ιεροπρέπεια.

Το χίλια επτακόσια σαράντα τρία ο πατριάρχης Παρθένιος εμπιστεύθηκε στον Αγάπιο μια δύσκολη και υπεύθυνη αποστολή προς τη Ρωσία. Τον έστειλε στη Μόσχα για να συγκεντρώσει εράνους που θα κάλυπταν το βαρύ χρέος του Παναγίου Τάφου προς τους δανειστές του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. Λόγω πολλών και ποικίλων δυσκολιών ο αρχιμανδρίτης παρέμεινε στη ρωσική γη έως το χίλια επτακόσια σαράντα επτά.

Επέστρεψε όμως φέρνοντας μαζί του ένα ικανό χρηματικό ποσό, που επέτρεψε την εξόφληση μεγάλου μέρους από τις βαριές οικονομικές υποχρεώσεις. Μετά την επιστροφή του στη Θεσσαλονίκη συνέχισε αμέσως το αγαπημένο διδακτικό του έργο στην εκεί φημισμένη σχολή της πόλεως. Λίγο αργότερα κλήθηκε να διδάξει ως καθηγητής στην ξακουστή Αθωνιάδα Ακαδημία, που λειτουργούσε κοντά στην ιερά μονή Βατοπαιδίου.

Με υπόδειξη του σοφού διδασκάλου Ευγενίου Βούλγαρη, το σεπτό Οικουμενικό Πατριαρχείο τον διόρισε επίσημα Σχολάρχη της Αθωνιάδος. Στη θέση αυτή ανέδειξε το πνευματικό έργο της σχολής και τίμησε με την παρουσία του τη μεγάλη παράδοση της αγιορειτικής παιδείας. Ο Ευγένιος Βούλγαρης μάλιστα, με επιστολή του από τα Ιωάννινα την δέκατη Απριλίου του χίλια επτακόσια πενήντα δύο, τον συνεχάρη θερμά για την ανάληψη των νέων υψηλών καθηκόντων του.

Λίγους μήνες αργότερα ο Αγάπιος επισκέφθηκε για λίγο τη γενέτειρά του Γαλάτιστα, για να ξαναβρεί τους οικείους και τους τόπους της παιδικής του ηλικίας. Στις δεκαοκτώ Αυγούστου του χίλια επτακόσια πενήντα δύο, καθώς επέστρεφε από τη Γαλάτιστα προς τη Θεσσαλονίκη, φονεύθηκε μαρτυρικά κοντά στη Θέρμη. Δράστες του εγκλήματος ήταν κακοποιοί Γενίτσαροι, που εκείνη την εποχή επιδίδονταν σε λεηλασίες, αρπαγές και αιματοχυσίες σε βάρος του Ορθοδόξου λαού της περιοχής.

Παραμένουν άγνωστες οι λεπτομέρειες της συλλήψεως και του μαρτυρίου, όπως και ο τόπος ενταφιασμού του ή η τύχη των τιμίων λειψάνων του. Ο λόγιος επίσκοπος Καμπανίας Θεόφιλος διέσωσε στο αρχείο του τη μαρτυρία για τον άδικο θάνατο του σοφού ανδρός. Η πρώτη επίσημη εκδήλωση τιμής προς τον άγιο Αγάπιο πραγματοποιήθηκε το χίλια εννιακόσια εβδομήντα επτά στη γενέτειρά του.

Την οργάνωσε ο μητροπολίτης Ιερισσού, Αγίου Όρους και Αρδαμερίου Νικόδημος, με τις ενέργειες του πρωτοσυγκέλλου αρχιμανδρίτη Χρυσοστόμου Μαϊδώνη. Η εικόνα του ιστορήθηκε από τον Αγιορείτη ιερομόναχο Βενέδικτο Νεοσκητιώτη και τοποθετήθηκε στον ναό της Παναγίας Γαλατίστης. Σήμερα ανεγείρεται ναός προς τιμή του, ενώ η μνήμη του τιμάται κάθε χρόνο στις δεκαοκτώ Αυγούστου.