Ο Πατριάρχης Νήφων, σύντροφος του Σκεντέρμπεη

Δύο φορές ανέβηκε στον οικουμενικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης και δύο φορές τον άφησε με ταπείνωση μεγάλη. Έπειτα, ως άγνωστος δόκιμος, έβοσκε μουλάρια στο Άγιον Όρος και έκοβε ξύλα στο δάσος της μονής Διονυσίου. Ο Νήφων γεννήθηκε στον Μοριά στα τέλη του δέκατου τέταρτου αιώνα, από γονείς ευσεβείς και ξακουστούς για την αρετή τους.

Ο πατέρας του Μανουήλ ήταν Αλβανός ευγενής που είχε φύγει από τη Δαλματία, και η μητέρα του Μαρία καταγόταν από αρχοντική οικογένεια του Μοριά. Στο άγιο βάπτισμα του δόθηκε το όνομα Νικόλαος, και από μικρός έδειξε αγάπη μεγάλη για τα γράμματα και την Αγία Γραφή. Στο σχολείο έμαθε ανάγνωση, γραφή και τα βασικά της ιστορίας και του ιερού λόγου.

Αργότερα πλησίασε έναν ασκητή που τον έλεγαν Αντώνιο, και ο γέροντας, βλέποντας την επιμονή του νέου, τον έβαλε σε ένα μικρό κελί κοντά του. Εκεί του έδωσε τον κανόνα προσευχής για τους αρχάριους και τον δίδαξε με υπομονή τη μοναχική ζωή. Όταν διαπίστωσε την αφοσίωση του, τον έκειρε μοναχό με το όνομα Νήφων, και ο νέος μοναχός αφιερώθηκε ολόκληρος στον Χριστό.

Λίγο αργότερα ο γέροντας Αντώνιος άφησε τον κόσμο, αλλά ο Θεός δεν εγκατέλειψε τον πιστό του δούλο. Ο Νήφων έμαθε πως στην πόλη της Άρτας ζούσε ένας σπουδαίος πνευματικός δάσκαλος, ο Ζαχαρίας, που είχε έρθει από το Άγιον Όρος. Κοντά του γνώρισε τους κανόνες της αθωνικής μοναχικής ζωής και βάθυνε στη διδασκαλία της ορθόδοξης πίστης.

Η φήμη του νέου μοναχού άρχισε γρήγορα να απλώνεται και να φτάνει σε πολλούς τόπους. Όταν κοιμήθηκε ο Παρθένιος, μητροπολίτης Θεσσαλονίκης, οι επίσκοποι και ο κλήρος αποφάσισαν να εκλέξουν ποιμένα τους τον σοφό Νήφωνα. Ύστερα από δύο χρόνια τον κάλεσαν στην Κωνσταντινούπολη, όπου τον υποδέχτηκαν με τιμές μεγάλες και βαθύ σεβασμό.

Μετά την κοίμηση του πατριάρχη, όλοι ζήτησαν να αναλάβει τον οικουμενικό θρόνο ο ταπεινός ιεράρχης. Ακόμη και στον υψηλό αυτό θρόνο, ο άγιος κράτησε την ίδια απλότητα και την ίδια αυστηρή ασκητική ζωή. Με τα λόγια και το παράδειγμα του πολλοί αμαρτωλοί επέστρεψαν στους κόλπους της Εκκλησίας και άλλαξαν τρόπο ζωής.

Αυτό άναψε τον φθόνο του διαβόλου και ξεσήκωσε εχθρούς εναντίον του. Όσοι δεν τον αγαπούσαν προσπάθησαν να τον απομακρύνουν από τον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Μετά από δύο χρόνια όμως τον αναζήτησαν ξανά, και ο Νήφων βρέθηκε για δεύτερη φορά στον οικουμενικό θρόνο.

Ο πονηρός δεν άντεξε την παρουσία του και βρήκε άλλον τρόπο για να τον διώξει με βία. Τον συνέλαβαν και τον έστειλαν στην Αδριανούπολη, όπου οι στρατιώτες τον κακομεταχειρίστηκαν με σκληρότητα. Όμως ο Θεός στάθηκε διαρκώς κοντά στον δούλο του και τον ενίσχυσε σε κάθε δοκιμασία.

Με πρόσκληση του βοεβόδα Ραδούλου, ο άγιος έφτασε στη Βλαχία, όπου τον υποδέχτηκαν με όλες τις πρέπουσες τιμές. Για κάποιο διάστημα έμεινε στη Μακεδονία και έπειτα κατευθύνθηκε στο Άγιον Όρος, στη μονή Βατοπεδίου. Οι μοναχοί τον δέχτηκαν με μεγάλη χαρά και τον τίμησαν ως πατριάρχη και ως δάσκαλο της ορθόδοξης πίστης.

Εκείνος όμως αναζητούσε ησυχία και ταπείνωση, και αποφάσισε να φύγει κρυφά από εκεί. Έφτασε στη μονή Διονυσίου χωρίς να αποκαλύψει την ταυτότητα του, και παρουσιάστηκε ως απλός άγνωστος υποψήφιος δόκιμος. Στη μονή υπήρχε ο κανόνας πως κάθε υποψήφιος μοναχός όφειλε να κάνει ταπεινές εργασίες, όσο έκρινε αναγκαίο ο ηγούμενος της αδελφότητας.

Έτσι ο Νήφων, ως άγνωστος, υποτάχθηκε πρόθυμα στον κανόνα και δέχτηκε με χαρά την κοπιαστική ζωή. Εκείνος που είχε εκλεγεί δύο φορές πατριάρχης, τώρα έβοσκε τα μουλάρια στο βουνό και έκοβε ξύλα στο δάσος. Έκανε κάθε είδους βαριά εργασία της μονής, χωρίς γκρίνια και χωρίς να ζητήσει ποτέ καμία ιδιαίτερη μεταχείριση.

Όμως ένα θαύμα του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου φανέρωσε στους αδελφούς την κρυμμένη αλήθεια για την ταυτότητα του. Όταν ο άγιος επέστρεφε από το δάσος με τα ξύλα, όλοι οι μοναχοί βγήκαν να τον υποδεχτούν ως πατριάρχη. Ωστόσο και μετά την αποκάλυψη ο Νήφων συνέχισε να μοιράζεται με τους αδελφούς τις διάφορες εργασίες της μονής.

Φώτιζε με τη διδασκαλία, το παράδειγμα και τα θαύματα του όλη την αδελφότητα, και πλησίαζε πια στα ενενήντα του χρόνια. Πριν αφήσει τον κόσμο, κάλεσε τους αδελφούς και τους συμβούλεψε να φυλάνε με αγρυπνία τους παραδοσιακούς κανόνες της μοναχικής ζωής. Ο άγιος Νήφων κοιμήθηκε την ενδέκατη Αυγούστου του έτους χίλια πεντακόσια οκτώ, και η λάρνακα του λειψάνου έγινε πηγή αδιάκοπων θαυμάτων και θεραπειών.