Το άκτιστο φως στο Θαβώρ

Σαράντα μέρες πριν από το Πάθος, ο Χριστός ανέβασε τρεις μόνο μαθητές σε ένα ψηλό βουνό και άστραψε μπροστά τους σαν ήλιος. Δίπλα Του στάθηκαν ο Μωυσής από τους νεκρούς και ο Ηλίας από τους ζώντες, μιλώντας για την έξοδό Του στην Ιερουσαλήμ. Η Μεταμόρφωση δεν είναι μια απλή εμφάνιση φωτός πάνω στην κορυφή ενός βουνού της Γαλιλαίας.

Είναι φανέρωση ολόκληρης της Αγίας Τριάδας μέσα σε ένα μοναδικό γεγονός. Όπως και στη Βάπτιση στον Ιορδάνη, ο Πατήρ μαρτυρεί από τους ουρανούς τον αγαπητό Του Υιό. Το Άγιο Πνεύμα δεν φανερώνεται όμως ως περιστέρι, αλλά ως φωτεινή νεφέλη που σκεπάζει την κορυφή του Θαβώρ.

Το εκτυφλωτικό φως που περιβάλλει τον Χριστό είναι το ίδιο το φως του Αγίου Πνεύματος. Η Εκκλησία μας εορτάζει αυτό το μεγάλο γεγονός στις έξι Αυγούστου, μέσα στην αυστηρή νηστεία του Δεκαπενταυγούστου. Ο Κύριος διάλεξε αυτή τη στιγμή για να δείξει στους μαθητές κάτι από τη θεϊκή Του δόξα.

Ήθελε να τους προετοιμάσει εσωτερικά, ώστε να αντέξουν αργότερα το σκάνδαλο του Σταυρού και τις φοβερές ώρες του Πάθους. Ο Κύριος δεν πήρε μαζί Του και τους δώδεκα μαθητές πάνω στο όρος Θαβώρ. Διάλεξε μόνο τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, τους τρεις πιο έμπιστους ανάμεσά τους.

Ο Πέτρος αγαπούσε με φλόγα τον Διδάσκαλο, ο Ιωάννης ήταν ο αγαπημένος μαθητής, ο Ιάκωβος έμελλε πρώτος να μαρτυρήσει. Ο ιερός Χρυσόστομος σημειώνει πως ο Χριστός δεν πήρε τον Ιούδα, διότι ήταν ανάξιος να αντικρίσει με τα προδοτικά του μάτια τη θεία λάμψη. Μέσα σε αυτούς τους τρεις προεικονίζονται οι τρεις μεγάλες αρετές, η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη.

Στον Πέτρο φανερώνεται η πίστη, εκείνος που πρώτος ομολόγησε τον Χριστό Υιό του Θεού του ζώντος. Στον Ιάκωβο φανερώνεται η ελπίδα, αφού αυτός πρώτος έδωσε την κεφαλή του για τη δόξα του Κυρίου. Στον Ιωάννη φανερώνεται η αγάπη, διότι έγινε ο επιστήθιος και αγαπημένος φίλος του Διδασκάλου.

Ο απόστολος Παύλος αργότερα θα τους ονομάσει στύλους της πρώτης Εκκλησίας, θεμελιωτές της πίστεως μαζί με τους υπόλοιπους αποστόλους. Αυτοί οι τρεις έγιναν αυτόπτες μάρτυρες της θεϊκής λαμπρότητας. Αργότερα θα την κήρυσσαν παντού, λέγοντας πως είδαν τη δόξα Αυτού ως μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτη χάρη και αλήθεια.

Όταν έφτασαν στην κορυφή του βουνού, οι τρεις μαθητές κουρασμένοι από την ανηφόρα και την παρατεταμένη προσευχή έπεσαν σε βαθύ ύπνο. Ο Πέτρος και όσοι ήταν μαζί του βαρύνθηκαν από νύσταξη, σημειώνει ο ευαγγελιστής Λουκάς για εκείνη τη νύχτα. Κατά την ώρα που πλησίαζε η αυγή, ο Χριστός μεταμορφώθηκε ξαφνικά ενώπιόν τους, λάμποντας με τη δόξα της θεότητας.

Το πρόσωπό Του έλαμψε σαν τον ήλιο και τα ιμάτιά Του έγιναν λευκά σαν το χιόνι. Παρουσιάστηκαν τότε μπροστά Του δύο προφήτες, ο Μωυσής από τους νεκρούς και ο Ηλίας από τον παράδεισο. Συνομιλούσαν με τον Κύριο για το πάθος και τον θάνατο που θα Τον περίμενε σύντομα στην Ιερουσαλήμ.

Η θεϊκή δύναμη και η ασύλληπτη λαμπρότητα ξύπνησαν αμέσως τους τρεις αποστόλους. Είδαν την άρρητη δόξα του Χριστού, το φωτεινό πρόσωπο και τα αστραφτερά Του ενδύματα. Αναγνώρισαν τους δύο άνδρες με φωτισμό του Αγίου Πνεύματος και κατάλαβαν ότι ο λόγος αφορά το εκούσιο πάθος.

Στέκονταν τρομαγμένοι, απολαμβάνοντας όσο μπορούσε να αντέξει η σωματική τους όραση. Ο Κύριος φανέρωσε τη δόξα Του σε όσο μέτρο μπορεί να αντικρίσει άνθρωπος θνητός χωρίς να χάσει τη ζωή του. Ο Μωυσής κάποτε παρακαλούσε τον Θεό να δει πρόσωπο με πρόσωπο τη θεϊκή Του δόξα.

Ο Κύριος τότε αποκρίθηκε ότι κανένας άνθρωπος δεν μπορεί να Τον δει και να μείνει ζωντανός. Στο Θαβώρ όμως η όψη Του ίδιου άλλαξε μυστικά, γιατί συναναστρεφόταν προσωπικά τον Θεό. Ο Μωυσής εκπροσωπεί τους νεκρούς, ενώ ο Ηλίας, που ανέβηκε με πύρινο άρμα στους ουρανούς, εκπροσωπεί τους ζωντανούς.

Ο Χριστός φανερώνεται έτσι ως Κύριος των ζώντων και των νεκρών, και η Μεταμόρφωση παίρνει εσχατολογικό χαρακτήρα. Όταν η ομιλία πλησίαζε στο τέλος, ο Πέτρος γέμισε λύπη που οι προφήτες θα έφευγαν. Πλημμυρισμένος από θείο πόθο, ζήτησε να στήσει τρεις σκηνές, μία για τον Διδάσκαλο, μία για τον Μωυσή και μία για τον Ηλία.

Δεν ήθελε να χάσει για κανέναν λόγο τη γλυκύτητα εκείνου του ουράνιου θεάματος της θεϊκής δόξας. Πάνω που μιλούσε ακόμη, μια ολόφωτη νεφέλη κατέβηκε και σκέπασε όλη την κορυφή του ευλογημένου βουνού. Οι απόστολοι μπήκαν μέσα σε αυτή τη νεφέλη και τους κυρίευσε ιερός φόβος.

Ένιωσαν ότι βρέθηκαν σε χώρο εντελώς διαφορετικό από όσα γνώριζαν στην καθημερινή ζωή. Μέσα από εκείνη τη φωτεινή νεφέλη ακούστηκε καθαρά η φωνή του Πατρός. Δήλωνε με δύναμη πως αυτός είναι ο Υιός Του ο αγαπητός και πρόσταζε όλους να Τον ακούνε.

Από τον υπέρμετρο φόβο οι μαθητές έπεσαν με τα πρόσωπα στη γη, χωρίς δύναμη και χωρίς λόγια. Την ώρα που έμεναν πεσμένοι, η δόξα του Κυρίου μαζί με τους προφήτες χάθηκε σιγά σιγά. Ο Χριστός πλησίασε με στοργή τους πεσμένους μαθητές και τους είπε να σηκωθούν και να μη φοβούνται.

Όταν σήκωσαν τα μάτια τους, δεν είδαν κανέναν άλλον κοντά τους, παρά μόνο τον ίδιο τον Διδάσκαλο. Άρχισε τότε να ξημερώνει και άρχισαν μαζί την κατάβαση από την κορυφή. Στον δρόμο τους παρήγγειλε να μην πουν σε κανέναν τίποτε από όσα είδαν εκείνη τη νύχτα.

Έπρεπε να σιωπήσουν μέχρι την Ανάστασή Του από τους νεκρούς. Οι τρει απόστολοι κράτησαν πιστά την εντολή και ως την Ανάσταση κανείς δεν έμαθε για τη Μεταμόρφωση. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς διδάσκει ότι το φως εκείνο δεν ήταν αισθητό φως.

Ήταν το άκτιστο φως της θεότητας, που πάντοτε υπήρχε κρυμμένο μέσα στη σάρκα του ενανθρωπήσαντος Λόγου του Θεού. Η Μεταμόρφωση μας φανερώνει το πραγματικό δυναμικό της ανθρώπινης φύσης, καθώς εκείνη μπορεί να ντυθεί ξανά τη χάρη του Θεού. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς τονίζει ότι ο Χριστός δεν προσέλαβε κάτι καινούργιο εκείνη τη νύχτα στο Θαβώρ.

Φανέρωσε στους μαθητές αυτό που ήδη ήταν, ανοίγοντας τα μάτια τους και οδηγώντας τους από την τύφλωση στη θέα. Τα μάτια που βλέπουν μόνο τα φυσικά πράγματα δεν μπορούν να αντιληφθούν το άκτιστο εκείνο φως. Οι απόστολοι μεταμορφώθηκαν οι ίδιοι με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, ώστε να μπορέσουν να αντικρίσουν τη μεταμόρφωση του Διδασκάλου τους.

Είδαν τη θέωση που γίνεται μέσα από την ένωση με τον Λόγο του Θεού. Στο Θαβώρ φανερώθηκε αυτό που περιμένει κάθε ψυχή που αγαπά αληθινά τον Κύριο. Οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατρός τους, διαποτισμένοι ολόκληροι από το θείο φως.

Σε εκείνη την πόλη δεν θα χρειάζεται πια ούτε ήλιος ούτε σελήνη, διότι η δόξα του Θεού θα την φωτίζει αιώνια. Ο Κύριος μάς καλεί να ανέβουμε και εμείς στο νοητό Θαβώρ της καρδιάς, καθαρίζοντας τα μάτια της ψυχής από τα γήινα πάθη και τις φθαρτές απολαύσεις της ζωής. Η εορτή της Μεταμορφώσεως είναι βαθιά ριζωμένη στην ευσέβεια και στη ζωή του λαού μας.

Παρά τη νηστεία του Δεκαπενταυγούστου, η ημέρα αυτή αποτελεί εξαίρεση και επιτρέπεται η κατάλυση ιχθύος προς τιμήν του Σωτήρος. Σε πολλά μέρη της Ελλάδας υπάρχει η πεποίθηση ότι την παραμονή κάποια ώρα ανοίγουν ξαφνικά οι ουρανοί. Τότε φαίνεται το άγιο φως, σε όσους έχουν την υπομονή και την πίστη να ξαγρυπνήσουν προσευχόμενοι.

Ανήμερα της εορτής, οι πιστοί προσφέρουν στους ναούς τα πρώτα σταφύλια της χρονιάς για να ευλογηθούν. Ο ιερέας τα ευλογεί μετά τη θεία λειτουργία και τα μοιράζει ως ευλογία στους πιστούς. Σε ορισμένους τόπους προσφέρεται και το πρώτο λάδι της χρονιάς, ώστε η ευλογία να επεκταθεί σε όλη τη σοδειά.

Πρόκειται για το αρχαίο έθιμο των απαρχών, που πέρασε από την Παλαιά Διαθήκη στη χριστιανική παράδοση. Ο λαϊκός άνθρωπος προσφέρει τα πρώτα γεννήματα και αναθέτει με ευλάβεια την ελπίδα της επιβίωσής του στον Θεό. Στη Μεταμόρφωση είναι αφιερωμένοι οι ναοί των μεγαλύτερων ελληνικών φρουρίων, γεγονός που φανερώνει τη μεγάλη θρησκευτική και εθνική σημασία της εορτής για το γένος μας.