Η Πυρπόληση των Λειψάνων του Αγίου Σάββα της Σερβίας

Πάνω στον λόφο Σαβίνατς, οι Τούρκοι έριξαν στις φλόγες τα ολόσωμα λείψανα ενός αγίου που είχαν μείνει άφθαρτα για τετρακόσια χρόνια. Όμως οι Σέρβοι, αντί να λυγίσουν από τη φρικτή θέα, αγάπησαν ακόμη περισσότερο τον Χριστό και τον προστάτη τους Άγιο Σάββα. Ο μεγάλος ιεράρχης είχε κοιμηθεί στο Τίρνοβο της Βουλγαρίας στις δεκατέσσερις Ιανουαρίου του χιλιοστού διακοσιοστού τριακοστού πέμπτου έτους.

Αρχικά τον ενταφίασαν στον Καθεδρικό Ναό των Αγίων Σαράντα Μαρτύρων, όπου το σκήνωμά του αναπαυόταν με ευλάβεια. Έπειτα από λίγα χρόνια, τα τίμια λείψανα μεταφέρθηκαν με λιτανευτική πομπή στη Μονή Μιλέσεβο της Σερβίας. Όταν άνοιξαν τη λάρνακα, βρήκαν το σώμα του αγίου εντελώς ακέραιο, και ευωδία ανέκφραστη πλημμύρισε ολόκληρο τον χώρο της ιεράς μονής.

Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία τον κατέταξε επίσημα στις δέλτους των αγίων μερικές δεκαετίες αργότερα. Από τότε ο τάφος του έγινε πνευματικός μαγνήτης και τόπος προσευχής για κάθε ευσεβή Σέρβο πιστό. Η μορφή του αγίου σφράγισε βαθιά τη συνείδηση του λαού, που τον ένιωθε πάντοτε ως πατέρα και προστάτη του γένους.

Μετά τη Μάχη του Κοσσυφοπεδίου, που έγινε στις είκοσι πέντε Ιουνίου του χιλιοστού τριακοσιοστού ογδοηκοστού ενάτου έτους, ολόκληρο το σερβικό έθνος έπεσε κάτω από τον βαρύ τουρκικό ζυγό. Στα δύσκολα εκείνα χρόνια, οι Σέρβοι δεν έπαψαν να ανεβαίνουν στη Μιλέσεβο και να γονατίζουν μπροστά στον τάφο του αγίου Σάββα. Του ζητούσαν δύναμη και υπομονή, για να αντέξουν τους διωγμούς και τις πικρές δοκιμασίες που τους επέβαλλαν οι κατακτητές.

Την ιερή μορφή του την τοποθετούσαν πάνω στις πολεμικές τους σημαίες, σαν ασπίδα και σαν παρηγοριά στις μάχες. Στον άγιο κατέφευγαν για ενθάρρυνση, για παραμυθία στις θλίψεις και για θεραπεία από κάθε λογής ασθένεια. Έπειτα από δύο σχεδόν αιώνες σκλαβιάς, ο σερβικός λαός επαναστάτησε με αρχηγό τον Πατριάρχη Ιωάννη Καντούλ και άλλους γενναίους αγωνιστές.

Ο Σινάν Πασάς, ο στρατιωτικός διοικητής του Βελιγραδίου, έστειλε αμέσως ισχυρό στρατό για να συντρίψει την εξέγερση των ραγιάδων. Ο Σουλτάνος Μωάμεθ ο Δεύτερος έδωσε τότε τη φοβερή διαταγή να καούν τα τίμια λείψανα του αγίου Σάββα. Με αυτόν τον τρόπο νόμιζαν πως θα έσβηναν την ψυχή ολόκληρου του σερβικού γένους.

Τη Μεγάλη Παρασκευή, οι Τούρκοι εισέβαλαν στη Μονή Μιλέσεβο και άρπαξαν με βία τα ιερά λείψανα από τον τόπο της αναπαύσεώς τους. Την επομένη ημέρα, στις είκοσι επτά Απριλίου, ανέβηκαν στον λόφο Σαβίνατς, στην περιοχή Βράτσαρ του Βελιγραδίου. Εκεί έστησαν την πυρά και παρέδωσαν στις φλόγες το άφθαρτο σώμα του αγίου ιεράρχη.

Όμως το θαύμα που περίμενε ο εχθρός δεν συνέβη με τον τρόπο που σκεφτόταν εκείνος. Οι Σέρβοι, αντί να καταρρακωθούν από την απώλεια, άναψαν μέσα τους νέα φλόγα αγάπης για τον Χριστό και την Ορθοδοξία. Συνέχισαν να τιμούν τον άγιο με την ίδια θέρμη και ευλάβεια όπως και πρωτύτερα.

Κάθε χρόνο μνημόνευαν με δάκρυα και ψαλμωδίες την ημέρα της πυρπολήσεως των λειψάνων του. Έλεγαν τότε με βαθιά πίστη τον ξακουστό λόγο που έμεινε στην ιστορία του γένους τους. Ο Σινάν Πασάς άναψε τις φλόγες, το σώμα του Σάββα κάηκε, αλλά η μνήμη και η δόξα του δεν κάηκαν ποτέ.

Η ομολογία αυτή έγινε σύνθημα και παρακαταθήκη για τις γενιές που ακολούθησαν στους αιώνες. Όταν η Σερβία απέκτησε την εθνική της ανεξαρτησία στα τέλη του δέκατου ένατου αιώνα, διατυπώθηκε αμέσως η ιδέα να ανεγερθεί μεγάλος μνημειακός ναός προς τιμήν του αγίου Σάββα. Στα χιλιάδες οκτακόσια ενενήντα πέντε, καθώς συμπληρώθηκαν τριακόσια χρόνια από την πυρπόληση των λειψάνων, καταρτίστηκαν τα πρώτα συγκεκριμένα σχέδια.

Ο ναός θα υψωνόταν ακριβώς πάνω στον τόπο όπου παραδόθηκαν στις φλόγες τα τίμια λείψανα του αγίου. Τον επόμενο χρόνο κατασκευάστηκε ένα προσωρινό παρεκκλήσι ως πρώτος καρπός της λαϊκής ευλάβειας. Όμως η ανέγερση μεγάλου καθεδρικού ναού δεν στάθηκε δυνατή πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Στα χιλιάδες εννιακόσια είκοσι επτά, ο Πατριάρχης Βαρνάβας προκήρυξε αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τον σχεδιασμό του ιερού ναού. Έπειτα από οκτώ χρόνια, επιλέχθηκαν οι αρχιτέκτονες και ξεκίνησαν επιτέλους οι εργασίες θεμελιώσεως του μεγαλοπρεπούς οικοδομήματος. Στη συνέχεια όμως ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και οι εργασίες σταμάτησαν για πολλές δεκαετίες.

Όταν ανέλαβαν την εξουσία οι κομμουνιστές, ο ναός έμεινε ημιτελής και σιωπηλός, αναμένοντας υπομονετικά ευνοϊκότερες ημέρες για την ολοκλήρωσή του. Μόλις στα χιλιάδες εννιακόσια ογδόντα τέσσερα, ο Πατριάρχης Γερμανός κατάφερε να λάβει την κρατική άδεια για να συνεχιστούν οι εργασίες ανεγέρσεως. Στις είκοσι πέντε Ιουνίου του χιλιοστού εννιακοσιοστού ογδοηκοστού ενάτου έτους, ο ίδιος ιεράρχης τέλεσε την πρώτη Θεία Λειτουργία μέσα στον μνημειακό αυτόν ναό.

Ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Σάββα δεσπόζει σήμερα πάνω από την πρωτεύουσα του σερβικού κράτους, το Βελιγράδι. Στέκεται εκεί ως ζωντανή απάντηση στη φωτιά που νόμισε ο κατακτητής πως θα έσβηνε τη μνήμη του αγίου ιεράρχη. Ο τόπος της παλιάς πυρπολήσεως έγινε τόπος δοξολογίας, ευχαριστίας και ακατάπαυστης προσευχής για ολόκληρο το γένος.

Οι Σέρβοι επαναλαμβάνουν με υπερηφάνεια τον περίφημο λαϊκό λόγο που γεννήθηκε εκείνη τη φοβερή εποχή. Ο Σινάν Πασάς άναψε τις φλόγες, το σώμα του Σάββα κάηκε, όμως η μνήμη και η δόξα του δεν κάηκαν ποτέ μέσα στις καρδιές. Ο άγιος Σάββας παραμένει αιώνιος πατέρας, διδάσκαλος και προστάτης του σερβικού λαού σε κάθε εποχή.

Η μνήμη της πυρπολήσεως των λειψάνων του τιμάται κάθε χρόνο στις είκοσι επτά Απριλίου με βαθιά κατάνυξη και τιμή.