Ο Άγιος Ιανουάριος και η λάβα του Βεζούβιου

Μέσα σε αναμμένο καμίνι ρίχτηκε ο επίσκοπος Ιανουάριος, όμως η φλόγα δεν άγγιξε ούτε το ένδυμά του. Αργότερα, όταν ο Βεζούβιος ξέρασε ποτάμια λάβας, οι κάτοικοι της Νεάπολης έτρεξαν στον τάφο του και η φωτιά υποχώρησε ξανά μέσα στο βουνό. Έζησε στα χρόνια των διωγμών του Διοκλητιανού και του Μαξιμιανού, όταν οι χριστιανοί καταδιώκονταν παντού με σκληρότητα.

Συνελήφθη και οδηγήθηκε στον Τιμόθεο, τον τοπάρχη της Καμπανίας, για να ανακριθεί δημόσια ενώπιον του πλήθους. Ο διοικητής δοκίμασε πρώτα τα κολακευτικά λόγια και ύστερα τις απειλές, μα ο επίσκοπος έμεινε σταθερός στην πίστη του Χριστού. Τότε διέταξε να ανάψουν φοβερή φωτιά και να ριχτεί μέσα ο μάρτυρας, για να καεί.

Όμως ένας άγγελος Κυρίου κατέβηκε δίπλα του και έσβησε τη δύναμη της φλόγας, όπως άλλοτε στους τρεις παίδες της Βαβυλώνας. Ο άγιος έψαλλε και δοξολογούσε τον Θεό μέσα στις φλόγες, χωρίς καμία βλάβη. Όταν βγήκε από το καμίνι, όλοι παρατήρησαν πως ούτε τα ρούχα του δεν είχαν καεί.

Το πλήθος έμεινε άναυδο μπροστά σε αυτό το παράδοξο θαύμα, ενώ ο διοικητής γέμισε ακόμα μεγαλύτερη οργή. Πιστεύοντας πως ο επίσκοπος σώθηκε με μαγικές τέχνες, ο Τιμόθεος διέταξε νέα και φοβερότερη βασανιστήρια εναντίον του. Τον έδεσαν πάνω σε ξύλο και τον τέντωσαν τόσο σκληρά, ώστε τα μέλη του χωρίστηκαν από τις αρθρώσεις.

Ύστερα τον χτυπούσαν αλύπητα με σιδερένιες ράβδους, μέχρι που το σώμα του έγινε μια πληγή και φάνηκαν τα γυμνά κόκαλά του. Το χώμα τριγύρω είχε ποτιστεί από το αίμα του γενναίου επισκόπου της Βενεβέντης. Μέσα στο πλήθος βρίσκονταν δύο κληρικοί, ο διάκονος Φαύστος και ο αναγνώστης Δησιδέριος, που παρακολουθούσαν με δάκρυα.

Πότε χαίρονταν για την υπομονή του ποιμένα τους και πότε έκλαιγαν για τα φρικτά μαρτύρια που υπέφερε. Από αυτά τα σημάδια οι ειδωλολάτρες κατάλαβαν αμέσως πως ήταν και εκείνοι χριστιανοί. Τους έπιασαν λοιπόν, τους έδεσαν μαζί με τον επίσκοπο και τους οδήγησαν πίσω από τον διοικητή στην πόλη Ποτεόλους.

Εκεί τους έριξαν όλους μαζί σε σκοτεινή φυλακή, για να περιμένουν τη νέα τους δοκιμασία. Στην ίδια φυλακή βρίσκονταν ήδη ο Πρόκλος και ο Σώσσιος, διάκονοι των Ποτεόλων, μαζί με δύο λαϊκούς, τον Ευτύχιο και τον Ακούτιο. Όλοι είχαν καταδικαστεί να ριχτούν στα άγρια θηρία για την ομολογία του Χριστού.

Όταν ξημέρωσε, οδήγησαν όλους μαζί τους μάρτυρες στην αρένα, για να τους κατασπαράξουν τα θηρία μπροστά στο πλήθος. Ο Θεός όμως, που δοξάζεται πάντοτε ανάμεσα στους αγίους του, έφραξε το στόμα των αγρίων ζώων εκείνη την ώρα. Όπως άλλοτε στον λάκκο του Δανιήλ, έτσι και τώρα τα λιοντάρια έμειναν ήσυχα μπροστά στους μάρτυρες.

Κανένα θηρίο δεν άγγιξε τους αγίους, αλλά όλα μαζί άλλαξαν την αγριότητά τους σε πραότητα προβάτων. Πλησίασαν τον επίσκοπο Ιανουάριο και έπεσαν με ησυχία στα πόδια του. Το παράδοξο αυτό γεγονός γέμισε με δέος και φόβο όλους όσοι παρακολουθούσαν στην αρένα.

Ο διοικητής όμως, τυφλωμένος στα μάτια της ψυχής, απέδιδε ξανά τα πάντα σε μαγικές δυνάμεις. Καθώς σκεφτόταν με ποιον τρόπο θα θανάτωνε τους μάρτυρες, έχασε ξαφνικά και τη σωματική του όραση. Άρχισε να ψάχνει με τα χέρια του τους τοίχους και ζητούσε κάποιον για οδηγό.

Ο άγιος Ιανουάριος, με την άκακη καρδιά του, προσευχήθηκε για τον σκληρό διώκτη του. Αμέσως ο Τιμόθεος ξαναβρήκε τα μάτια του, χωρίς όμως να φωτιστεί καθόλου εσωτερικά. Πέντε χιλιάδες άνθρωποι όμως πίστεψαν τότε στον Χριστό από όσα είδαν.

Ο αχάριστος διοικητής, αντί να ευχαριστήσει τον Κύριο, ξέσπασε σε βλασφημίες εναντίον του. Άναψε από οργή για τη μεταστροφή τόσων ανθρώπων και διέταξε να αποκεφαλιστούν όλοι οι μάρτυρες με το ξίφος. Έτσι ο ιερομάρτυρας Ιανουάριος έλαβε τον στέφανο του μαρτυρίου έξω από τα τείχη της πόλης.

Μαζί του τελειώθηκαν οι διάκονοι Φαύστος, Πρόκλος και Σώσσιος, ο αναγνώστης Δησιδέριος και οι λαϊκοί Ευτύχιος και Ακούτιος. Οι κάτοικοι των γύρω πόλεων πήραν τα τίμια λείψανα, και κάθε πόλη παρέλαβε από έναν μάρτυρα ως πρεσβευτή της στον Θεό. Το σώμα του επισκόπου το παρέλαβαν με τιμή οι κάτοικοι της Νεάπολης και το εναπέθεσαν στον ναό τους.

Καθώς σήκωναν το λείψανο από τους Ποτεόλους, μάζεψαν από το χώμα και το πηγμένο αίμα του αγίου. Το φύλαξαν με ευλάβεια μέσα σε γυάλινο δοχείο, που έγινε αργότερα θησαυρός για όλη την πόλη. Όποτε το δοχείο τοποθετούνταν πάνω στο κάρα του μάρτυρα, το αίμα έλιωνε αμέσως και ζεσταινόταν.

Έμοιαζε σαν να είχε μόλις χυθεί από το ίδιο το σώμα του αγίου. Με αυτό το θαύμα ο Κύριος δόξαζε διαρκώς τον πιστό του δούλο στη Νεάπολη. Στη Νεάπολη γίνονταν συνεχώς πολλά και διάφορα θαύματα με τις πρεσβείες του ιερομάρτυρα.

Ξεχωριστή θέση όμως είχε το θαύμα κατά την έκρηξη του Βεζούβιου, που τρόμαξε ολόκληρη την περιοχή. Το βουνό ξέρασε τόσο μεγάλη ποσότητα πύρινης λάβας, ώστε φόβος και τρόμος κυρίεψε τους κατοίκους. Δεν ανησύχησαν μόνο οι κοντινές πόλεις, αλλά και εκείνες που βρίσκονταν πολύ μακριά από το ηφαίστειο.

Ο λαός έτρεξε με δάκρυα στον τάφο του αγίου και ζητούσε με κραυγές τη βοήθειά του. Αμέσως η πύρινη ροή υποχώρησε και κρύφτηκε πάλι μέσα στο βουνό, χωρίς να βλάψει κανέναν άνθρωπο. Έγινε ακόμα και άλλο θαυμαστό σημείο πάνω σε ένα νεκρό παιδί.

Μια χήρα, η Μαξιμίλλα, είχε χάσει τον μοναχογιό της και τον έκλαιγε απαρηγόρητη. Όταν πήγε στον ναό, είδε πάνω από τις πόρτες την εικόνα του αγίου Ιανουαρίου με βαθιά κατάνυξη. Θυμήθηκε πώς ο προφήτης Ελισαίος είχε αναστήσει τον γιο της Σωμανίτιδας στην Παλαιά Διαθήκη.

Πήρε τότε με πίστη την εικόνα και την ακούμπησε πάνω στο νεκρό σώμα του παιδιού. Μάτια με μάτια, στόμα με στόμα, και προσευχήθηκε με στεναγμούς και θερμά δάκρυα. Ζήτησε από τον άγιο να σπλαχνιστεί τον πόνο της και να της χαρίσει πίσω τον γιο της.

Εκείνη τη στιγμή το παιδί ζωντάνεψε και σηκώθηκε εντελώς υγιές, ενώ όλοι δόξασαν τον Θεό.