Lindja e Hyjlindëses është një
nga festat e mëdha Theomitorike
(hyjlindësore) të kalendarit ortho-
dhoks. Burimi 1 parë dhe bazë që 1
rreferohet Lindjes të së Tërëshenj-
tës Mari është vepra apokrife
(shek. III – shek. XIII) “Proto-
evangjeli 1 Jakovit” (vepër apokrife
e zbuluar nga eruditi Guillaume
Postel, 1 cili e përktheu në latinisht
dhe e botoi në vitin 1552, duke e
quajtur “Protévangile de Jacques =
Protoevangjeli i Jakovit”. Në vitin
1564 Michael Neander botoi tekstin
në origjinal = greqisht nga doré-
shkrim 1 shek. XI. Përfundimisht,
Constantin von Tischendorf, në vi-
tin 1853 realizoi botimin kritik (Eva-
ngelia Apocrypha), duke u bazuar
në dorëshkrime pas shek. X). Në
shekujt e mëpasshëm këtë ngjarje
e pasuruan shkrimtarë të ndryshëm
të Kishës me komente, interpre-
time theologjike dhe fjalime ora-
torike. Që në shek. V e kremtja në
fjalë u përfshi midis festave të
mëdha Theomitonke të Kishës dhe
festohej në datën 8 Shtator në Je-
rusalem në Kishën e Shën Anës, e
cila, sipas traditës, ishte ndërtuar
afër shtëpisë së Joakimit dhe Anës.
Për caktimin e datës ekzistojnë dy
versione. I pari, që në këtë datë ësh-
të kryer inaugurimi 1 Kishës së Shën
Anës në Jerusalem dhe versioni 1
dytë thotë se kjo e kremte u vendos
në fillim të vitit kishtar (1 Shtator),
me qëllim që Hyjlindësja të jetë në
fillim dhe në fund të kalendarit
vjetor festiv orthodhoks (d.m.th. fi-
Ilimi dhe fundi 1 festave, respekti-
visht 8 Shtatori dhe 15 Gushti).
Studiues të ndryshëm kanë
shprehur mendimin se pikënisja e
festës ishte Jerusalemi. Megjithëse
shën Romanoi (shek. V – VI) har-
toi në Konstandinopojë shkurto-
ren e festës, shën Andrea 1 Kretës
(shek. VII), 1 cili mbërriti rreth vitit
685 në kryeqytetin e Perandorisë
nga Jerusalemi ,vendlindja fillestare
e së kremtes, është ai që e solli për
herë të parë atë. Në Perëndim e
kremtja nisi të festohet në shek. X.
Letërsia kishtare lindore tregoi një
vlerësim të veçantë për këtë festë,
që do të thotë se ajo kishte marrë
Lindja e Hyjlindëses
Rëndësia e festës dhe disa opinione nga Etër të Kishës
përmasa të gjera dhe ishte rrënjo-
sur thellë në ndërgjegjen e popullit
besimtar dhe shpresëtar jo vetëm
të Jerusalemit, por edhe të të gjithë
Lindjes.
Kuptimi theologjik 1 festës,
sipas disa Etërve të Kishës
Andrea, episkopi 1 Kretës (shek.
VID), është i pani dhe autori 1 4 Fja-
limeve që 1 referohen kësaj feste.
Al, përmbledhtazi, na jep kuptimin
e këtij panain: “Ky panair është
(shek. VII – VII) duke thënë për-
mbledhtazi se, nëpërmjet Lindjes
së Hyjlindëses, Perëndia u përgatit
të hynte trupërisht në historinë e
njerëzimit: “Sot hapen dyert e
shterpësisë dhe dera virgjërore
e hyjnore vjen në botë, prej dhe
nëpërmjet së cilës Perëndia…. do
të hyjë në botë trupërisht” (SC
80, 50). Të njëjtin kuptim theologjik
të festës rithekson edhe shën Foti1
Madh, Patnarku 1 Konstandinopojës
(shek. IX): “Hyjlindëses, së cilës
ne sot me shkëlqim po i festojmë
fillimi i festave tona,….Kjo festë,
gjithashtu, është edhe mesi dhe
mbarimi. Si fillim, ajo është
përmbushja e ligjit, Si mes, është
bashkimi i skajeve të shpërnda-
ra, dhe fundi, shfaqja e së vërte-
tës…” (PG 97, 805 A, 808 B) dhe
në një fjalim tjetër ai thotë se festa
përbën hyrje në gjithë festat dhe
parathënie të misterit të Krishtit
(PG 97, 860 B). Sipas të njëjtit autor,
kjo festë ka rëndësi të madhe theo-
logjike, sepse ajo është nyjë lidhëse
midis dy Dhiatave, meqë Lindja e
Virgjëreshës Mari përbën kusht
themelor për lindjen e Shpëtimtarit
Krisht. Kështu, shën Andrea lar-
tëson rëndësinë e kësaj feste, duke
dashur të theksojë se tanimë pas
Lindjes të së Tërëshenjtës ekziston
siguria e shpëtimit. Këtë siguri e
shpreh edhe shën Joan Damaskini
Lindjen, e cila na parathotë çu-
dinë e misterit më të madh, të li-
ndjes në mish të birit të saj, për
këtë arsye u mblodh sot ky pa-
nair pandemik e hyjnor” (PG 102,
569 C). Shën Nikolla Kavasila
(shek. XIV), duke 1u referuar ngja-
rjes, thotë se nuk festojmë vetëm
Lindjen (personale) e Hyjlindëses,
por të të gjithë botës.
Duket qartë se për Etént e Kishës
kjo festë merr kuptimin e rilindjes
së gjithë krijesës, për t’u përgatitur
që të mirëpresë ardhjen e Shpëtim-
tarit Krisht në botë, prandaj edhe
ajo merr përmasa universale, gjithë-
përfshirëse e të përgjithshme. Pikë-
risht, këtë të fundit e thekson shën
Kavasila, opinioni i të cilit mund të
konsiderohet si përmbledhja e kup-
timit theologjik të festës nga të gjithë
Etërit c Kishës: “Tani dheu dha
frytin e tij të pastër, sepse gjithë
kohën e mëparshme na jepte
fryte plot me ferra e gjemba, si
pasojë e mëkatit. Tani qielli e
kuptoi se nuk u krijua kot… Tani
e gjithë krijesa e ndjeu, sepse
ndriçoi në botën e përbashkët
drita më e mirë dhe më e shkël-
qyeshme. Tani të gjithë engjëjt e
Perëndisë lavdëruan dhe him-
huan Zotin e tyre me zë të madh,
madje me zë akoma dhe më të
madh se atëherë kur Ai zbuku-
ronte qiellin me rrethin e yjeve,
sepse sot lindi ylli më i lartë e më
i shkëlqyeshëm dhe më i rëndë-
sishëm në botë. Tani natyra e
njerëzve mori sy aktivë… sepse
Perëndia e mëshiroi dhe i vuri
këta sy me mënyrë të çuditshme
dhe kështu njeriu pa ato që shu-
më profetë dhe mbretër kohë më
parë dhe së largu dëshiruan që
t’i shihnin, por nuk mundën”.
Po ashtu, ai 1 referohet edhe
shkëlqimit të festimit dhe nënvizon
se himnizimi 1 së Tërëshenjtës ësh-
të 1 pafund. Himnet 1 drejtohen asaj
nga engjëjt dhe njerëzit. Kjo mëny-
rë e përbashkët festimi nga qielli
dhe toka gjatë Lindjes së Hyjlindë-
ses tregon nderimin dhe respektin
që 1jepen së Pérmbishenjtés, megji-
thëse këto himnet tona nuk mund
të barazpeshojnë të mirën që ajo
solli në botë. Ky ndriçim edhe
shkëlqim 1 festës, sipas Nikita Pafla-
gonit (shek. X), jepet nëpërmjet
hint të Hyjlindëses dhe u shpër-
ndahet besimtarëve (PG 105, 28 A).
Këto dëshmi të Etërve të Ki-
shës forcojnë rëndësinë theologjike
të festës, e cila konsiderohet si hyr-
je në misterin e madh të Ekonomisë
Hyjnore, të ardhjes në botë të Shpë-
timtarit Krisht. Prandaj justifikohet
dhe kremtimi 1 shndritshëm 1 saj, 1
cili buron nga vetë theologjia e fes-
tës dhe që përshkruhet, komentohet
e interpretohet theologjikisht dhe
qartë nga Etërit e Kishës dhe ndih-
mon besimtarët të kuptojnë dhe të
përjetojnë tërësinë e ngjarjes.
Arkim. Kozma Sovjani