Sinodi i Parë Ekumenik dhe beteja për urën Milvio
– Prof. Ass. Eugenia Drakopoulou –
Në vitin 1765 shoqëria e qytetit të Korçës,
enjohur si “Rufeti i Shën Konstandinit”, poro-
siti një ikonë me dimensione të mëdha për
kishën e qytetit. Ikona mbeti në të njëjtën ki-
shë deri në transferimin e saj në muzeun e Kor-
çës. Porosia u krye nga një komision profe-
sional me një piktor të njohur, me synim nde-
rimin e shën Konstandinit, shenjtori mbrojtës
1 shoqërisë (Në qytetin e Serresit një ikonë e
shën Konstandinit dhe shën Elenës, datuar
më 1864, është dedikuar nga shoqëria e mu-
ratorëve. Shih Borovas 1998, 204). U ko-
mbinuan dy episode nga jeta e perandorit, 1
cili bëri të mundur pranimin zyrtar të Kri-
shtenmit: Sinodi 1 Parë Ekumenik dhe imazhi i
Kryqit në urën Milvio.
Veç kësaj, në vlerat historike, ikona ishte
në të njëjtën kohë një shembull 1 përkryer 1
mënyrës me të cilën piktorët e famshëm të
Korçës punonin, edhe për impresionet ma-
gjepsëse që në shikimin e parë, në një atmo-
sferë baroke edhe për kombinimin e dy rry-
mave të ndryshme pikture – një që 1 qëndronte
besnik traditës bizantine në pjesën sipër dhe
tjetra që kishte ndikim perëndimor në pjesën
e poshtme.
Pjesa e sipërme, e cila mban mbishkrimin
“Sinodi 1 Parë 1 Shenjtë”, ka një paraqitje të
Sinodit të Parë Ekumenik, 1 cili u mblodh
në Nikea, Bitini, më 325 pas Krishtit, me pje-
sëmarrjen e 318 Etërve të Kishës dhe në të
cilin u formuluan shtatë paragrafet e para
të Simbolit të Besimit. Sinodi u mbajt gjatë
sundimit të perandorit Konstandin, me qëllim
ndarjen nga herezia e Ariosit. Në qendër të
tablosë është figura dominuese e Konstandi-
nit të Madh, 1 ulur në fron dhe në piedestal, me
kurorë dhe skeptër mbretëror, 1 shoqëruar nga
A ushtarë. Në të djathtë dhe të majtë të pe-
randorit janë ulur Etërit e Kishës. Në plan të
parë paraqitet episodi 1 shën Nikollës dhe
Aniosit. Shenjtori e ka kapur Anosin në shpa-
tull dhe përgatitet ta qëllojë. Në të djathtë, shën
Spiridhoni, me qëndrim në këmbë, mban
një tjegull, ngae cila del ujë dhe zjarr, elemente,
të cilat, bashkë me argjilën demonstronin
ndaj Ariosit ekzistencën e Një Perëndie në Tre
Persona. Në zonën e poshtme të ikonës, e cila
mban mbishkrimin “Konstandini në këtë
pushtim”, perandori romak 1 ulur në shalën e
kalit dhe 1 veshur me uniformë ushtarake
luksoze, ngre vështrimin në qiell dhe shikon
kryqin e ndritshëm të fitores. Ai ndiqet nga
shenjtorët ushtarakë dhe paraprihet nga ushtarë
këmbësorë, që mbajnë një flamuj dhe heshta.
Subjekti, 1 cili është 1 rrallë në ikonografinë
bizantine (Vasilaki, 1987), paraqet momentin
në të cilin Konstandini, në rrugën e tij të luftës
me Maksentin në urën Milvio, mbi Tiber, pa
një vizion të Kryqit, arriti të jetë fitues dhe nisi
njohjen e Krishterimit. Të njëjtën paraqitje në
katholikonin e Manastirit të Kseropotamit,
datuar më 1783 (Shih Tsigaras, 2003, 271,
fig. 291) dhe ekzekutuar nga piktorët Konsta-
ndin dhe Athanas. Ky është një shembull
karakteristik 1 mënyrës se si dy vëllezërit pu-
nuan duke përdorur të njëjtin model. Ata rea-
lizuan paraqitjet në funksion të aftësive dhe
preferencave artistike në pikturë murale në
Manastirin e Kseropotamit, 1 njëjti model iko-
nografik është përdorur qartësisht për ve-
ndosjen e figurave – ngjashmëria e Kryqit ësh-
të karakteristike, – por ai është ekzekutuar
në një stil krejtësisht të ndryshëm. Zgjedhjet
konservative në pikturat murale të Ksero-
potamit janë të vëllait më të vjetër, Kon-
standinit, ndërsa stili natyralist, 1 influencu-
ar qartë nga modelet perëndimore, të paraqi-
tjes së vizionit të Konstandinit në këtë ikonë,
është 1 shoqëruar me dorën më guximtare të
vëllait të tij më të n, Athanasit.
Në ikonën e porositur nga shoqëria e
zejtarëve, piktori lëviz midis dy mënyrave të
ndryshme të pikturimit në të njëjtën ikonë. Në
skenën e Sinodit Ekumenik figurat janë sta-
tike dhe plotësisht konform traditës ikono-
grafike bizantine. Froni i rëndë dhe veshjet e
qëndisura me motive floreale takojnë stilin
barok, ndërsa ndikimi 1 gravurave është 1
dukshëm në zonën e shën Konstandinit dhe
piedestalin ku ai qëndron. (Veçanërisht pie-
destali të kujton gravurat që paraqitnin Gjy-
kimin e Krishtit – shih Papastratou, 1986, 60f).
Tipare impresionuese të paraqitjes në zo-
nën e poshtme janë lëvizja dhe hapat ener-
gjikë të ushtarëve, me pelerinat tallazitëse,
ngjyrat e forta dhe detajet e pajimeve të tyre,
kapelat dhe materiali prej dantellash 1 më-
ngëve të tyre. Këto elemente, bashkë me pel-
zazhet natyrale, shoqërohen me modele perë-
ndimore, kryesisht të vizatuara nga gravurat,
të cilat përdoreshin gjerësisht nga piktorët e
kohës. 11 vjet më vonë, më 1776, injëjti piktor
realizoi ikonën e Gjithë Shenjtorëve (Cat. No.
59.), për të njëjtën kishë katedrale të Korçës
dhe, ndërkohë, më 1770, vëllai 1 tij Konstandin
pikturoi ikonat e dodekartonit. (Shih kat. Nos.
49-51).
Në pjesën fundore të paraqitjes së Sino-
dit Ekumenik është mbishkrimi “Lutje e
shërbëtorit të Zotit të esnafëve të shën Kon-
standinit” dhe viti 1765 – dëshmiahistorike e
pranisë në Korçë e esnafëve të shën Kon-
standinit, e cila, duke ndjekur praktikën e
periudhës, e dedikoi ikonën e shenjtit mbroj-
tës të tyre në kishën metropolitane të qytetit.
Përktheu: Kristaq Balli
(Botuar në “Koha jonë”)