Άγιος Τύχων ο Πατριάρχης Μόσχας και Φωτιστής της Αμερικής

Ένας Ρώσος ιεράρχης διέσχισε ωκεανούς και έφτασε ως τις Αλεουτιανές Νήσους για να στηρίξει την Ορθοδοξία στην Αμερική. Αργότερα, μέσα από κλήρο μπροστά στη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας του Βλαντιμίρ, αναδείχθηκε Πατριάρχης Μόσχας σε χρόνια αιματηρών διωγμών. Πρόκειται για τον Άγιο Τύχωνα, κατά κόσμον Βασίλειο Ιβάνοβιτς Μπελλάβιν, που γεννήθηκε το χίλια οκτακόσια εξήντα πέντε στην επαρχία Πσκωβ της Ρωσίας.

Πατέρας του ήταν ο ιερέας Ιωάννης Μπελλάβιν, ένας ταπεινός εφημέριος ενός χωριού της περιοχής Τοροπιέτς. Από πολύ μικρός έδειχνε σπάνια πραότητα, βαθιά αγάπη για την Εκκλησία και φυσική κλίση προς τη λατρεία του Θεού. Στα δεκατρία του χρόνια μπήκε στην εκκλησιαστική σχολή του Πσκωβ, όπου ξεχώρισε για την ευσέβεια και την προθυμία του.

Οι συμμαθητές του, μάλιστα, με χιουμοριστική διάθεση τον φώναζαν επίσκοπο και πατριάρχη, σαν να προαισθάνονταν το μέλλον του. Στα είκοσι τρία του ολοκλήρωσε τη θεολογική ακαδημία της Αγίας Πετρουπόλεως και επέστρεψε ως καθηγητής στο σεμινάριο της γενέτειράς του. Έζησε με αυστηρότητα και αγνότητα, αφιερωμένος στη μελέτη και στους μαθητές του.

Σε ηλικία είκοσι έξι ετών αποφάσισε συνειδητά να ακολουθήσει τη μοναχική οδό με αφοσίωση στην Εκκλησία. Η κουρά του τελέστηκε στο παρεκκλήσι της σχολής όπου δίδασκε, και έλαβε το όνομα Τύχων προς τιμήν του Αγίου Τύχωνος του Ζαντόνσκ. Σχεδόν όλη η πόλη συγκεντρώθηκε για να παρακολουθήσει τη συγκινητική τελετή, καθώς ο νεαρός θεολόγος είχε κερδίσει την αγάπη όλων.

Λίγο αργότερα μετατέθηκε στο σεμινάριο του Χολμ και ανυψώθηκε στον βαθμό του αρχιμανδρίτη. Το χίλια οκτακόσια ενενήντα επτά χειροτονήθηκε επίσκοπος Λούμπλιν, ενώ τον επόμενο χρόνο εξελέγη επίσκοπος Αλεουτιανών Νήσων και Αλάσκας. Έτσι ξεκίνησε το σπουδαίο ιεραποστολικό του έργο στην απέραντη και πολυεθνική επισκοπή της Αμερικής.

Αναδιοργάνωσε τη διοικητική δομή, μετονόμασε την επισκοπή σε Αλεουτιανών και Βορείου Αμερικής και εργάστηκε ακούραστα για τη διάδοση της Ορθοδοξίας. Κλήρος και λαός τον αγάπησαν τόσο πολύ, ώστε οι Αμερικανοί τον ανακήρυξαν επίτιμο πολίτη των Ηνωμένων Πολιτειών. Ευλόγησε τον θεμέλιο λίθο του καθεδρικού ναού του Αγίου Νικολάου στη Νέα Υόρκη και εγκαινίασε εκκλησίες για τους Σύρους Ορθόδοξους μετανάστες στο Μπρούκλιν.

Το χίλια εννιακόσια πέντε η αμερικανική αποστολή έγινε αρχιεπισκοπή και ο Άγιος Τύχων ανυψώθηκε σε αρχιεπίσκοπο, με δύο βοηθούς επισκόπους, τον Ιννοκέντιο και τον Άγιο Ραφαήλ Χαβαβένι. Την ίδια χρονιά έδωσε την ευλογία του για την ίδρυση της Ιεράς Μονής του Αγίου Τύχωνος, που έγινε φάρος ορθοδοξίας στην αμερικανική γη. Το χίλια εννιακόσια επτά επέστρεψε στη Ρωσία και τοποθετήθηκε στην επισκοπή του Γιαροσλάβλ, όπου κέρδισε γρήγορα την αγάπη του ποιμνίου του.

Μιλούσε απλά στους συνεργάτες του, χωρίς ποτέ να καταφεύγει σε αυταρχικό ή υπεροπτικό τόνο απέναντι σε κανέναν. Όταν χρειαζόταν να επιπλήξει κάποιον, το έκανε με χιούμορ και καλοσύνη, ώστε ο άλλος να διορθώσει μόνος του τα λάθη του. Το χίλια εννιακόσια δεκατρία μετατέθηκε στο Βίλνιους της Λιθουανίας, και οι κάτοικοι του Γιαροσλάβλ τον τίμησαν ως επίτιμο πολίτη της πόλης τους.

Εκεί στήριξε με γενναιοδωρία φιλανθρωπικά ιδρύματα και φανέρωσε για άλλη μια φορά τη μεγάλη του αγάπη προς τους ανθρώπους. Όταν ξέσπασε ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος, βρέθηκε στο πλευρό των φτωχών κατοίκων που είχαν χάσει τα σπίτια και τα υπάρχοντά τους. Πλήθος προσφύγων έτρεχαν στον ποιμενάρχη τους για παρηγοριά και υλική βοήθεια.

Μετά την Επανάσταση του Φεβρουαρίου εξελέγη μέλος της νέας Συνόδου και λίγο αργότερα ποιμενάρχης της Μόσχας από τη διοικητική σύναξη κλήρου και λαού. Τον Αύγουστο του χίλια εννιακόσια δεκαεπτά άνοιξε η τοπική σύνοδος στη Μόσχα, και ο αρχιεπίσκοπος Τύχων ανυψώθηκε στη μητροπολιτική αξία και εξελέγη πρόεδρός της. Κύριο μέλημα της συνόδου ήταν η αποκατάσταση του πατριαρχικού θεσμού στη ρωσική Εκκλησία πάνω σε αυστηρά κανονικές αρχές.

Τα μέλη επέλεξαν τρεις υποψηφίους, ώστε ο κλήρος να φανερώσει το θέλημα του Θεού στην κρίσιμη εκείνη ώρα. Επελέγησαν ο Αντώνιος του Χαρκόβου, ο σοφότερος, ο Αρσένιος του Νοβγκορόντ, ο αυστηρότερος, και ο Τύχων της Μόσχας, ο ευγενέστερος όλων. Έπειτα από τη Θεία Λειτουργία στον καθεδρικό ναό του Σωτήρος Χριστού, ένας μοναχός τράβηξε τον κλήρο μπροστά στην εικόνα της Παναγίας του Βλαντιμίρ.

Ο μητροπολίτης Βλαδίμηρος του Κιέβου ανακοίνωσε με συγκίνηση ότι νέος Πατριάρχης αναδείχθηκε ο Τύχων της Μόσχας. Ο Άγιος δεν άλλαξε καθόλου μετά την άνοδό του στον πατριαρχικό θρόνο της Ρωσικής Εκκλησίας. Δεχόμενος το θέλημα της συνόδου, παρομοίασε τη διακονία του με τον ειλητό που έφαγε ο προφήτης Ιεζεκιήλ.

Πάνω σε εκείνον τον ειλητό ήταν γραμμένα τα λόγια θρήνος, οδυρμός και ουαί, που προμήνυαν τη μελλοντική του δοκιμασία. Παρά την πραότητά του, ο Άγιος έδειξε στιβαρότητα σε κάθε εκκλησιαστική υπόθεση, ιδιαίτερα όταν χρειάστηκε να υπερασπιστεί την Εκκλησία απέναντι στους εχθρούς της. Σήκωσε έναν εξαιρετικά βαρύ σταυρό, καθώς κλήθηκε να διοικήσει την Εκκλησία μέσα σε καθολική αναταραχή και χωρίς διοικητικά όργανα στο πλευρό του.

Αντιμετώπισε εσωτερικά σχίσματα και ταραχές από τους οπαδούς της Ζώσας Εκκλησίας, τους ανακαινιστές και τους αυτοκέφαλους. Η κατάσταση γινόταν ακόμη πιο δύσκολη από την αλλαγή του πολιτικού συστήματος και την επικράτηση του άθεου καθεστώτος. Η πείνα και ο εμφύλιος πόλεμος γέμιζαν τη χώρα με δυστυχία, ενώ οι ναοί δημεύονταν και ο κλήρος οδηγούνταν σε δίκες.

Ειδήσεις διωγμών έφταναν στον Πατριάρχη από όλα τα μέρη της Ρωσίας και του πλήγωναν την ψυχή. Το αγνό όνομά του στάθηκε φωτεινός φάρος, που έδειχνε στους πιστούς τον δρόμο της αληθινής Ορθοδοξίας. Στις εγκυκλίους του καλούσε τον λαό να εφαρμόζει τις εντολές του Χριστού και να αναγεννηθεί πνευματικά μέσα από τη μετάνοια.

Στις είκοσι πέντε Σεπτεμβρίου του χίλια εννιακόσια δεκαεννιά, με τον εμφύλιο σε πλήρη έξαρση, παρότρυνε τους κληρικούς να μένουν μακριά από κάθε πολιτική διαμάχη. Το καλοκαίρι του χίλια εννιακόσια είκοσι ένα ξέσπασε φοβερή πείνα στην περιοχή του Βόλγα, που στοίχισε αμέτρητες ζωές. Ο Πατριάρχης Τύχων απηύθυνε έκκληση προς τον ρωσικό λαό και προς όλους τους ανθρώπους του κόσμου να βοηθήσουν τα θύματα της πείνας.

Ευλόγησε εκούσιες προσφορές εκκλησιαστικών αντικειμένων που δεν χρησιμοποιούνταν άμεσα στις ιερές ακολουθίες. Όμως το καθεστώς εξέδωσε διάταγμα κατάσχεσης όλων ανεξαιρέτως των ιερών σκευών, ακόμη και των λειτουργικών. Σύμφωνα με τον εβδομηκοστό τρίτο αποστολικό κανόνα, μια τέτοια πράξη θεωρούνταν ιεροσυλία, και ο Πατριάρχης αρνήθηκε να την επικυρώσει.

Πολλοί άλλωστε αμφέβαλλαν ότι οι θησαυροί θα χρησιμοποιούνταν πραγματικά για την καταπολέμηση της πείνας στον πεινασμένο λαό. Η βίαιη κατάσχεση προκάλεσε λαϊκή αγανάκτηση παντού και έδωσε αφορμή για σκληρές διώξεις. Στήθηκαν περίπου δύο χιλιάδες δίκες σε όλη τη Ρωσία, και πάνω από δέκα χιλιάδες πιστοί έχασαν τη ζωή τους.

Το μήνυμα του Πατριάρχη παρουσιάστηκε ως δολιοφθορά, και ο ίδιος φυλακίστηκε από τον Απρίλιο του είκοσι δύο ως τον Ιούνιο του είκοσι τρία. Παρά τις δοκιμασίες, παρέμεινε ζωντανή ενσάρκωση της Ορθοδοξίας, που αναγνώριζαν ακόμη και οι εχθροί της Εκκλησίας, ονομάζοντας τους πιστούς Τυχωνίτες. Όταν οι ανακαινιστές ιερείς και ιεράρχες μετανοούσαν και επέστρεφαν στην Εκκλησία, ο Άγιος τους δεχόταν με τρυφερότητα και πατρική αγάπη.

Ωστόσο, αυτή η συγκαταβατική στάση δεν σήμαινε καμία απόκλιση από την αυστηρά ορθόδοξη γραμμή του ποιμένα. Ο ίδιος διακήρυττε ότι δεν θα έκανε ποτέ συμβιβασμούς που θα οδηγούσαν στην απώλεια της καθαρότητας και της δυνάμεως της Ορθοδοξίας. Καλούσε τους κληρικούς να αφιερώσουν όλη τους τη δύναμη στο κήρυγμα του λόγου του Θεού και της αλήθειας του Χριστού.

Έλεγε ότι σε εκείνους τους καιρούς η απιστία και ο αθεϊσμός επιτίθενται με αυθάδεια εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού. Το πλήθος των δοκιμασιών έγινε βαρύ φορτίο για την ευαίσθητη και φιλόστοργη καρδιά του Πατριάρχη. Οι αναταραχές μέσα και έξω από την Εκκλησία, οι ποιμαντικοί κόποι, οι άγρυπνες νύχτες και οι βαριές σκέψεις υπέσκαπταν την υγεία του.

Η μακρά κράτησή του, οι κακόβουλες συκοφαντίες των εχθρών και η αδιάκοπη κριτική ακόμη και από ορθοδόξους κατέβαλαν τις δυνάμεις του. Το χίλια εννιακόσια είκοσι τέσσερα άρχισε να αισθάνεται σοβαρά αδιαθεσία και εισήχθη σε νοσοκομείο για τη φροντίδα του. Όμως τις Κυριακές και τις μεγάλες εορτές έβγαινε για να τελέσει ο ίδιος τη Θεία Λειτουργία, αφοσιωμένος στο ποίμνιό του.

Την Κυριακή πέντε Απριλίου του χίλια εννιακόσια είκοσι πέντε τέλεσε την τελευταία του Θεία Λειτουργία και δύο ημέρες αργότερα παρέδωσε την ψυχή του στον Θεό. Λίγο πριν αναχωρήσει από αυτόν τον κόσμο, δέχθηκε τον μητροπολίτη Πέτρο και είχε μαζί του μακρά πνευματική συνομιλία. Το βράδυ κοιμήθηκε για λίγο, ξύπνησε και ζήτησε να μάθει τι ώρα ήταν εκείνη τη στιγμή.

Όταν του είπαν ότι ήταν έντεκα και σαράντα πέντε, σταυροκοπήθηκε δύο φορές με βαθιά κατάνυξη και πίστη. Πρόλαβε να ψιθυρίσει δόξα σοι Κύριε, δόξα σοι, χωρίς να προφτάσει να κάνει τον σταυρό του τρίτη φορά. Σχεδόν ένα εκατομμύριο άνθρωποι έφτασαν στη Μόσχα για να αποχαιρετήσουν τον αγαπημένο τους ποιμένα.

Ο μεγάλος καθεδρικός ναός της μονής Ντονσκόι δεν χωρούσε τον λαό, που ξεχυνόταν σε πλατείες και διπλανούς δρόμους. Ο Άγιος Τύχων ήταν ο ενδέκατος Πατριάρχης Μόσχας και ποίμανε τη Ρωσική Εκκλησία για επτάμιση χρόνια συνεχούς αγώνα. Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς τη Ρωσική Εκκλησία εκείνων των δοκιμασιών χωρίς τον γενναίο και ταπεινό Πατριάρχη της.

Τα ίδια τα λόγια του συνοψίζουν τη ζωή του, καθώς ζητούσε ο Θεός να διδάσκει τους πιστούς να αγωνίζονται για την αλήθεια και την Εκκλησία Του.