Në një ribotim të fundit të pikë-
pamjeve të tij në gazetën “Dita”
(21.04.2015), z. M. Zeqo pyet ve-
ten: “Ç’faj kam unë që Janullatosi
meshon në greqisht?”. Përgjigjja
është shumë e thjeshtë: Kryepi-
skopi e kryen Liturgjinë Hyjnore në
shqip. Zhurma e madhe që është
krijuar pas Pashkës kundër Kishës
Orthodhokse, mbështetet në një
keqinformim, ose më saktë në një
GËNJESHTËR të madhe: se Shër-
besat e Shenjta në Kishën Ortho-
dhokse Autoqefale të Shqipërisë
kryhen në gjuhën greke. Por rea-
liteti është i kundërt: ato kryhen në
gjuhën shqipe. Si z. Zeqo ashtu
edhe kushdo tjetër mund të vizitojnë
kur të dëshirojnë kishat orthodho-
kse në Tiranë, Durrës, Shkodër,
Elbasan, Shpat, Kavajë dhe të sigu-
rohen se Shërbesat e Shenjta kry-
hen në gjuhën shqipe.
Fillesën e këtij sulmi të padrejtë
e bëri z. Blushi, me shkak ceremo-
ninë e Pashkës. Sikundër dihet,
janë dhënë nga shumë anë përgjigje
të qarta për pasaktësinë e pohime-
ve të tij. Po të kishte interes të vërte-
të për faktet, do të dëgjonte njëko-
hësisht edhe përkthimin në shqip
nga Episkopi i Bylisit, Asti, dhe në
vazhdim Kryepiskopin Anastas,
teksa thoshte vargje biblike me një
shqipe të pastër. Transmetimi i
PËRGJEGJSHMËRI PËR TË PASUR OBJEKTIVITET
Zhurma e madhe që është krijuar pas Pashkës kundër
Kishës Orthodhokse, mbështetet në një keqinformim, ose
më saktë në një GËNJESHTËR të madhe: se Shërbesat e
Shenjta në Kishën Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë
kryhen në gjuhën greke. Por realiteti është i kundërt: ato
kryhen në gjuhën shqipe. Kushdo mund të vizitojë kur të
dëshirojë kishat orthodhokse në Tiranë, Durrës, Shkodër,
Elbasan, Shpat, Kavajë dhe të sigurohen se Shërbesat e
Shenjta kryhen në gjuhën shqipe.
Gënjeshtra e madhe kundër Kishës Orthodhokse
Liturgjisë Hyjnore paskale, që zgja-
ti tri orë, është i regjistruar nga
Televizioni Publik dhe ekziston në
internet – kushdo që interesohet
mund ta shikojë. Një përqindje e
vogël ka fjalë në greqisht. Prediki-
mi u lexua në dy gjuhë. E tërë
Liturgjia u krye nga Kryepiskopi,
si çdo të diel, në gjuhën shqipe.
Këto janë fakte që nuk mund të
vihen fare në dyshim. Megjithatë,
njerëz të ndryshëm, për arsyet e
tyre, me kokëfortësi, vënë në dy-
shim këto fakte duke keqinformuar
opinionin publik. Kësaj sajese, që i
takon botës së fantazisë, i janë
dhënë përgjigje në mënyrë të për-
sëritur. Pikërisht këtu qëndron
përgjegjësia e intelektualëve seri-
ozë për të kontribuar në informimin
objektiv.
Sa i takon marrëdhënies së
Kryepiskopit me gjuhën shqipe,
Kisha ka bërë,në mënyrë të për-
sëritur, një informim më se të qartë.
Kryepiskopi e studion vazhdimisht
gjuhën shqipe, e lexon, e kupton
dhe e shqipton saktë. Është e njo-
hur për të gjithë se ai meshon në
gjuhën shqipe dhe po në shqip mban
mesazhet e tij televizive. Por gjuha
shqipe nuk është vetëm fjala e fo-
lur, por edhe gjuha e shkruar. Dhe
Kryepiskopi, si autor i mirënjohur
librash, i kushton kujdes të veçantë
fjalës së shkruar kishtare në shqip.
Për të bashkëpunuar, përzgjedh për-
kthyes shumë të mirë, korrigjon
dhe përmirëson me ndjeshmëri
saktësinë e përkthimit. Kujdeset
vetë për botimet e Kishës në shqip.
Qindra tekste të të gjitha formave
(studime, artikuj, predikime, para-
thënie, libra, meditime etj.), janë
botuar nga Kisha Orthodhokse
Autoqefale e Shqipërisë (veçanë-
risht shiko gazetën mujore
“Ngjallja” dhe revistën “Kërkim”).
Të gjitha këto dëshmojnë respektin
e vërtetë dhe dashurinë e tij për
(vijon në faqen 8)
dhe episkop Nikon Liolini, që ka
ardhur dy herë dhe ka bashkëme-
shuar me Kryepiskopin Anastas
këtu në Tiranë, kanë pohuar në më-
nyrë publike besimin dhe respektin
e tyre për Kryepiskopin. Në një
intervistë tek “Shqip”, tetor 2010,
Atë Artur Liolini do të shprehej: “Të
gjithë e dimë se Imzot Fan Noli shpre-
sonte për një kishë autoqefale në
gjithë kuptimin e fjalës. Besoj se edhe
Imzot Anastasi vepron për këtë që-
llim, siç ka thënë më shumë se një
herë publikisht… Për mendimin
tim, unë jam i sigurt se Noli do ishte
mik me Imzot Anastasin, se të dy
gëzojnë arsim të lartë e të thellë,
vizion të gjerë intelektual dhe një
frymë të hapur e të gjerë jo vetëm
për Orthodhoksinë, por edhe për
rolin e besimit, për njeriun në përgji-
thësi. Të dy shfaqin respekt për tra-
ditën dhe zakonet e ndryshme, ka-
luan nëpër sfida, ambiente dhe pu-
në të rëndësishme, delikate dhe të
lodhshme. Dhe të dy trupëzojnë një
frymë më përparimtare dhe një
mendje të hapur për fenë e tyre”.
Por edhe diçka tjetër akoma më
shumë thelbësore: Kryepiskopi
Anastas bëri më në fund realitet
vizionin e Imzot Theofan Nolit. Ai
ngriti dhe zhvilloi më tej një Kishë
Orthodhokse Autoqefale të Shqipë-
risë dinamike, me prezencë serioze
jo vetëm brenda vendit, por edhe më
gjerë në botën e krishterë. Të gjithë
sa merren me sferën kishtare kanë
konstatuar në mënyrë të përsëritur
jo vetëm këtë realitet, por dhe e dinë
se po të kishte munguar kontributi i
Kryepiskopit Anastas në Kishën
Orthodhokse të Shqipërisë, nuk do
të kishte ekzistuar ky lulëzim dhe pro-
movim i vendit tonë në qarqet fetare.
Për rrjedhojë, përpjekja për të
helmuar opinionin publik, duke he-
dhur në qarkullim lajme të gënje-
shtërta, kryesisht në lidhje me gjuhën
që përdoret në jetën liturgjike të
Kishës Orthodhokse Autoqefale të
Shqipërisë, por edhe me sajesa të fan-
tazuara që prezantohen si lajme, mbi
të gjitha cenon të vërtetën dhe drejtë-
sinë, të cilat janë të domosdoshme
për përparimin e shoqërisë sonë.
24. 04. 15
Episkopi i Apollonisë
Nikolla (Hyka)
PËRGJEGJSHMËRI PËR TË PASUR OBJEKTIVITET
gjuhën shqipe. Interesimin e tij për
gjuhën shqipe, fakt që nuk mund të
vihet në pikëpyetje, e provon edhe
fakti se që nga viti 1992 ka krijuar
një shtypshkronjë me interesimin
dhe financimin e tij personal. Janë
përkthyer për herë të parë në shqip
dhjetëra libra liturgjikë dhe vepra
të tjera të krishtera, botohet një
gazetë mujore dhe revista të ndry-
shme. Gjithashtu shtatë libra të tij,
si dhe shumë studime, referate etj.,
janë përkthyer e botuar në gjuhën
shqipe. Ka themeluar dhe financu-
ar me dhjetëra shkolla të të gjitha
niveleve. Ka dhënë bursa për mijë-
ra nxënës, me qëllim arsimimin e
tyre në gjuhën shqipe. Ai nxit vazh-
dimisht klerikët dhe bashkëpunë-
torët e tij për një njohje sa më të
thelluar të gjuhës shqipe. Nga goja
e tij janë dëgjuar thënie në shqip
gjatë Liturgjive Hyjnore mbarortho-
dhokse në Konstandinopojë, Athinë,
Bukuresht, Moskë, në Nish të Ser-
bisë, në Sofje, në Damask, Bejrut,
Aleksandri etj.
Sa i takon emrit të Kishës: A do
të pranonte dikush që t’i ndryshonin
emrin? Emri i Kishës sonë nuk
është siç këmbëngulin a shkruajnë
disa: “Kisha Shqiptare Autoqefa-
le”. Emri i Kishës sonë nga viti
1929 e deri më sot është: “Kisha
Orthodhokse Autoqefale e Shqipë-
risë”. Në të bëjnë pjesë jo vetëm
shqiptarë, por edhe qytetarë të tjerë
të vendit, të minoriteteve. Është nor-
male që gjuha zyrtare e Kishës Or-
thodhokse Autoqefale të Shqipë-
risë, është gjuha shqipe. Nga koha
kur u dha “Autoqefalia” orthodho-
ksët që kanë një gjuhë tjetër, kanë
të drejtën të përdorin gjatë adhuri-
mit hyjnor edhe gjuhën e tyre amta-
re. Dhe është më se e natyrshme
të përdorin edhe gjuhën në të cilën
janë shkruar Ungjijtë dhe ku ndo-
dhet e regjistruar e shkruar prej
shekujsh tërë Tradita Orthodhokse.
Kisha Orthodhokse Autoqefale e
Shqipërisë bën pjesë në një tërësi
më të gjerë të Orthodhoksisë, ku
të gjitha gjuhët janë të respektuara.
Veçanërisht gjatë të kremtes së
Pashkës, Tradita e Kishës është të
përdoren sa më shumë gjuhë.
Z. Zeqo, fatmirësisht, rikujton se
edhe komunitetet e tjera fetare për-
(vijon nga faqja 7)
Sa i takon marrëdhënies së Kryepiskopit me gjuhën shqipe,
Kisha ka bërë, në mënyrë të përsëritur, një informim më se
të qartë. Kryepiskopi e studion vazhdimisht gjuhën shqipe,
e lexon, e kupton dhe e shqipton saktë. Është e njohur për të
gjithë se ai meshon në gjuhën shqipe dhe po në shqip mban
mesazhet e tij televizive. Por gjuha shqipe nuk është vetëm fja-
la e folur, por edhe gjuha e shkruar. Dhe Kryepiskopi, si autor i
mirënjohur librash, i kushton kujdes të veçantë fjalës së shkru-
ar kishtare në shqip. Për të bashkëpunuar, përzgjedh përkthy-
es shumë të mirë, korrigjon dhe përmirëson me ndjeshmëri
saktësinë e përkthimit. Kujdeset vetë për botimet e Kishës në
shqip. Qindra tekste të të gjitha formave (studime, artikuj, pre-
dikime, parathënie, libra, meditime etj.), janë botuar nga Ki-
sha Orthodhokse Autoqefale e Shqipërisë (veçanërisht shiko
gazetën mujore “Ngjallja” dhe revistën “Kërkim”). Të gjitha
këto dëshmojnë respektin e vërtetë dhe dashurinë e tij për gju-
hën shqipe. Interesimin e tij për gjuhën shqipe, fakt që nuk
mund të vihet në pikëpyetje, e provon edhe fakti se që nga
viti 1992 ka krijuar një shtypshkronjë me interesimin dhe
financimin e tij personal. Janë përkthyer për herë të parë në
shqip dhjetëra libra liturgjikë dhe vepra të tjera të krishtera,
botohet një gazetë mujore dhe revista të ndryshme. Gjitha-
shtu shtatë libra të tij, si dhe shumë studime, referate etj., janë
përkthyer e botuar në gjuhën shqipe. Ka themeluar dhe finan-
cuar me dhjetëra shkolla të të gjitha niveleve. Ka dhënë bursa
për mijëra nxënës, me qëllim arsimimin e tyre në gjuhën shqipe.
Ai nxit vazhdimisht klerikët dhe bashkëpunëtorët e tij për një
njohje sa më të thelluar të gjuhës shqipe. Nga goja e tij janë dë-
gjuar thënie në shqip gjatë Liturgjive Hyjnore mbarortho-
dhokse në Konstandinopojë, Athinë, Bukuresht, Moskë, në
Nish të Serbisë, në Sofje, në Damask, Bejrut, Aleksandri etj.
Interesi dhe dashuria që tregon
Kryepiskopi Anastas për gjuhën shqipe
dorin gjuhë të tjera dhe madje edhe
shumë herë gjatë kohëzgjatjes së
ditës dhe natës në qytete e fshatra
të vendit (çdo komunitet fetar ësh-
të i lirë të vendosë kriteret e veta
në këto çështje). Sigurisht, që nuk
dëgjohen protesta në lidhje me këtë
fakt. Vetëm Kisha Orthodhokse
Autoqefale e Shqipërisë gjoja rrezi-
kon, e bashkë me të edhe Shqipëria,
kur përdoret gjuha në të cilën janë
shkruar Ungjijtë dhe që për shekuj
e përdornin vetë shqiptarët dhe ku
është shkruar tërë literatura bazë
e Kishës Orthodhokse!
Një çështje tjetër që në kohë të
ndryshme nxirret në pah, janë ma-
rrëdhëniet shpirtërore midis Krye-
piskopit Anastas dhe Imzot Theo-
fan Nolit. Të gjithë ne që jetojmë
pranë Fortlumturisë së Tij njohim
fare mirë vlerësimin e sinqertë të
tij për Imzot Theofanin, në mënyrë
të veçantë për veprën e tij si për-
kthyes. Sigurisht, kushtet e dhjetë-
vjeçarit të viteve 1920, krahasuar
me këto të sotmet, janë të ndry-
shme. Kryepiskopi Anastas, duke
qenë një historian i thelluar i Feve,
me studime sistematike në Gjerma-
ni, përkujdeset gjithmonë që të jetë
objektiv. Publiku është mirë të njo-
hë edhe një detaj tjetër karakte-
ristik. Kryepiskopi Anastas kujton
gjithmonë Imzot Theofan Nolin
gjatë përgatitjes së Liturgjisë Hyj-
nore, kur kujtohen personalitetet e
nderuara që ndihmuan Kishën. Në
gusht të vitit 1995, ai vizitoi në Bos-
ton varrin e Imzot Theofan Nolit dhe
bëri një përkujtimore në kujtim të
tij (Përkujtimore të cilat bëhen
edhe në ngjarje të rëndësishme të
jetës së tij.) Klerikët e shquar që
vazhdojnë traditën e Imzot Theo-
fanit në Amerikë, Atë Artur Liolini