Ο Ιερομάρτυς Θεοδώρητος ο Αντιοχείας

Μέσα στον περίλαμπρο ναό της Αντιόχειας, που ονομαζόταν Χρυσή Εκκλησία για τα ολόχρυσα ψηφιδωτά και τα ασημένια σκεύη του, ένας πρεσβύτερος στάθηκε ολομόναχος απέναντι σε στρατό οπλισμένων ανδρών. Όταν ο έπαρχος Ιουλιανός κάθισε πάνω στα ιερά σκεύη και βεβήλωσε την Αγία Τράπεζα, ο Θεοδώρητος προφήτευσε τον φρικτό θάνατο και εκείνου και του αυτοκράτορα. Η μεγάλη αυτή εκκλησία είχε κτιστεί και στολιστεί πλούσια από τον Μέγα Κωνσταντίνο και τον γιο του Κωνστάντιο στη συριακή Αντιόχεια.

Όλος ο όροφός της ήταν επιχρυσωμένος, τα σκεύη ήταν από καθαρό χρυσό και ασήμι, και οι βασιλείς είχαν δωρίσει μεγάλα κτήματα για τη συντήρηση του πολυάριθμου κλήρου. Ανάμεσα στους κληρικούς της ξεχώριζε ο πρεσβύτερος Θεοδώρητος, στον οποίο είχαν εμπιστευθεί τα ιερά σκεύη και όλο τον πλούτο του ναού. Από τα νεανικά του χρόνια καλλιεργούσε την αρετή και φύλαγε στην καρδιά του την ορθή πίστη, εκπληρώνοντας τον λόγο της Γραφής για την καρδιακή πίστη και την ομολογία των χειλέων.

Με νηστεία και προσευχή, με ελεημοσύνες και αδιάλειπτη μέριμνα για τη σωτηρία των ψυχών, ευαρεστούσε καθημερινά τον Θεό μέσα από την άμωμη ιερατική του διακονία. Όταν πέθανε ο Κωνστάντιος, τον διαδέχθηκε ο Ιουλιανός ο Παραβάτης, που στην αρχή προσποιήθηκε τον ευσεβή χριστιανό και επανέφερε από την εξορία τους διωγμένους επισκόπους. Μόλις όμως στερέωσε την εξουσία του, αρνήθηκε φανερά τον Χριστό και παραδόθηκε στους δαίμονες και στη μαγεία.

Άρχισε αμέσως να καταδιώκει την Εκκλησία, συλλαμβάνοντας κληρικούς και επιφανείς λαϊκούς, αρπάζοντας τους ναούς και μετατρέποντάς τους σε ειδωλολατρικά τεμένη. Διέταξε ο ίδιος να γυμνωθεί από τα κειμήλια και η Χρυσή Εκκλησία της Αντιόχειας, ισχυριζόμενος πως οι χριστιανοί οφείλουν να ζουν φτωχοί. Έστειλε λοιπόν για το έργο αυτό τον θείο του, που έφερε το ίδιο όνομα και είχε διοριστεί έπαρχος των ανατολικών επαρχιών.

Εκείνος υπήρξε κάποτε χριστιανός, μα για να ευχαριστήσει τον ανιψιό του είχε προσκυνήσει τα είδωλα. Έφτασε στην Αντιόχεια μαζί με τον αξιωματούχο Φήλικα, που διαχειριζόταν τους βασιλικούς θησαυρούς, και αναζήτησε αμέσως τον σκευοφύλακα της εκκλησίας. Οι υπόλοιποι κληρικοί είχαν διασκορπιστεί από τον φόβο, μα ο Θεοδώρητος συνελήφθη, αλυσοδέθηκε σκληρά και ρίχτηκε στη φυλακή, αφού του πήραν τα κλειδιά της ιεράς σκευοθήκης.

Με μεγάλη ένοπλη δύναμη εισέβαλε ο Ιουλιανός στον ναό σαν ληστής και άρπαξε όλο το χρυσό και το ασήμι, για να τα προσθέσει στους βασιλικούς θησαυρούς. Με απίστευτη αναίδεια βεβήλωσε την Αγία Τράπεζα και κάθισε επάνω στα ιερά σκεύη που είχαν συσσωρευτεί στο έδαφος, εκστομίζοντας βλασφημίες κατά του Κυρίου Ιησού Χριστού. Κάποιος που βρισκόταν εκεί, ονόματι Ευζώιος, τόλμησε να τον ελέγξει, μα δέχτηκε ισχυρό χτύπημα στο κεφάλι και έχασε τη ζωή του.

Μετά την αρπαγή, οδήγησαν δεμένο τον άγιο μπροστά στο ασεβές δικαστήριο και τον κατηγόρησαν πως είχε γκρεμίσει ναούς αρχαίων θεών στα χρόνια του Κωνσταντίνου. Ο Θεοδώρητος απάντησε με παρρησία πως οι ναοί και τα μνήματα των αγίων είχαν κτιστεί από ευσεβείς προγόνους, καθώς ο ίδιος ο Θεός δόξασε τους εκλεκτούς του. Ταυτόχρονα εξέφρασε την έκπληξή του για έναν άνθρωπο που εγκατέλειψε τη χριστιανική πίστη και προσκύνησε τα είδωλα.

Διέταξε τότε ο έπαρχος να τον χτυπήσουν στο πρόσωπο και έπειτα να τον γυμνώσουν και να τον κρεμάσουν σε ξύλο. Επί τρεις ώρες σιδερένια νύχια ξέσχιζαν το σώμα του, ενώ το αίμα κυλούσε ποτάμι. Το πρόσωπο όμως του μάρτυρος έλαμπε από αγαλλίαση, σαν να μην ένιωθε την παραμικρή οδύνη της σάρκας.

Ο τύραννος του υποσχέθηκε χρυσάφι και τιμές αν θυσίαζε στους θεούς, μα ο άγιος αποκρίθηκε πως οφειλέτης ήταν μόνο στον Κύριό του Ιησού Χριστό, για να φυλάξει την αληθινή πίστη μέχρι την τελευταία πνοή. Διέταξε τότε ο έπαρχος να καίνε τα πλευρά του μάρτυρος με δύο αναμμένες λαμπάδες. Καθώς όμως άρχιζε το μαρτύριο, ο Θεοδώρητος ύψωσε τα μάτια στον ουρανό και προσευχήθηκε θερμά, και αμέσως οι δύο δήμιοι έπεσαν νεκροί στη γη.

Όταν συνήλθαν με τη βοήθεια των άλλων, ομολόγησαν ενώπιον όλων πως τέσσερις άγγελοι συνομιλούσαν με τον μάρτυρα και τους εμπόδιζαν αυστηρά να αγγίξουν το τίμιο σώμα του. Δήλωσαν φανερά πως μέγας είναι ο Θεός των χριστιανών και πως πιστεύουν πλέον σε εκείνον με όλη τους την ψυχή. Γεμάτος ντροπή ο έπαρχος διέταξε να ριχθούν στα βάθη της θάλασσας, και ο άγιος τους αποχαιρέτησε με τρυφερότητα, ονομάζοντάς τους παιδιά του και υποσχόμενος συνάντηση στη Βασιλεία των Ουρανών.

Έτσι οι δύο στρατιώτες έλαβαν τον στέφανο του μαρτυρίου από τον Χριστό, στον οποίο μόλις είχαν πιστέψει με όλη τους την καρδιά. Καθώς ο έπαρχος επέμενε ζητώντας θυσία στα είδωλα, ο άγιος γέμισε προφητικό πνεύμα και προανήγγειλε με βεβαιότητα τα γεγονότα που έρχονταν. Είπε πως ο ίδιος ο έπαρχος θα κατασπαρασσόταν από τα σωθικά του και θα παρέδιδε σύντομα τη μιαρή ψυχή του στο αιώνιο πυρ.

Πρόσθεσε ότι και ο ασεβέστατος αυτοκράτορας θα χανόταν λίγο αργότερα στην περσική γη, χτυπημένος από αόρατο χέρι του Θεού. Μη μπορώντας να αντέξει άλλο τα λόγια αυτά, ο τύραννος διέταξε αμέσως τον αποκεφαλισμό του μάρτυρος. Ο Θεοδώρητος βάδισε προς τον θάνατο χαρούμενος, προσευχόμενος για τον εαυτό του και για ολόκληρο τον κόσμο, και έλαβε από πέλεκυ το μακάριο τέλος του.

Οι πιστοί ενταφίασαν με ευλάβεια το τίμιο σώμα του και φύλαξαν στις καρδιές τους τις προφητικές του προρρήσεις. Σύντομα ο έπαρχος Ιουλιανός αρρώστησε βαρύτατα, καθώς στα κρυφά μέρη του γεννήθηκαν σκουλήκια που έτρωγαν το σώμα του. Ο δε Φήλιξ έχασε τα σωθικά του και πέθανε με αίμα να ρέει από το βλάσφημο στόμα του.

Ο ίδιος ο αυτοκράτορας Ιουλιανός σκοτώθηκε στην εκστρατεία κατά των Περσών, και οι πιστοί δόξασαν τον αληθινό Θεό.