Ο Άγιος Πορφύριος, ο επίσκοπος της Γάζας

Σε ένα όραμα στον Γολγοθά είδε τον Καλό Ληστή να κατεβαίνει από τον σταυρό και να τον οδηγεί στον Χριστό. Ο ίδιος ο Κύριος του παρέδωσε τότε τον Τίμιο Σταυρό, και η βαριά αρρώστια του χάθηκε την ίδια στιγμή. Ο νεαρός Πορφύριος είχε γεννηθεί γύρω στο τριακόσια σαράντα έξι στη Θεσσαλονίκη, από οικογένεια πλούσια και αρχοντική.

Σε ηλικία είκοσι πέντε ετών εγκατέλειψε πατρίδα και περιουσία και τράβηξε για την Αίγυπτο. Εκεί έλαβε το αγγελικό σχήμα στη φημισμένη έρημο της Σκήτης και έζησε πέντε χρόνια κοντά στους μεγάλους πατέρες της εποχής. Έπειτα έφθασε στους Αγίους Τόπους και αποσύρθηκε σε μια σπηλιά της ιορδάνειας ερήμου, όπου παρέμεινε άλλα πέντε χρόνια με νηστείες και αδιάλειπτη προσευχή.

Η σκληρή ξηρασία και η αυστηρότητα του κλίματος τσάκισαν το σώμα του. Στηριγμένος σε ένα ραβδί έφτασε πάλι στα Ιεροσόλυμα και προσκύνησε τους αγίους τόπους με δυσκολία. Εκεί συνάντησε τον μοναχό Μάρκο, ο οποίος αργότερα έγραψε και τη βιογραφία του.

Του ανέθεσε να ταξιδέψει στη Θεσσαλονίκη και να μοιράσει την πατρική κληρονομιά μεταξύ των αδελφών του. Όταν ο Μάρκος επέστρεψε από τη Θεσσαλονίκη, βρήκε τον Πορφύριο τελείως υγιή, ύστερα από εκείνο το θαυμαστό όραμα στον Γολγοθά. Ο άγιος μοίρασε τα χρήματα στους φτωχούς των Ιεροσολύμων και στα μοναστήρια της Αιγύπτου χωρίς να κρατήσει τίποτε.

Για να ζει με την εργασία των χεριών του, όπως ο απόστολος Παύλος, έμαθε την τέχνη του τσαγκάρη και κέρδιζε το ψωμί του. Σε ηλικία σαράντα πέντε χρόνων ο επίσκοπος Ιεροσολύμων Πραΰλιος άκουσε για την αρετή και τη φιλοπτωχία του. Τον κάλεσε κοντά του και τον χειροτόνησε πρεσβύτερο, παρά τη μεγάλη του άρνηση και τα δάκρυα.

Του εμπιστεύθηκε επίσης τη φύλαξη του Τιμίου Ξύλου του Σταυρού, αξίωμα που πολλοί επιθυμούσαν διακαώς. Η τιμή αυτή δεν άλλαξε καθόλου τη συμπεριφορά του ταπεινού ιερέα. Συνέχισε να ζει με στερήσεις και να περνά ολόκληρες νύχτες σε αγρυπνία.

Ύστερα από τρία χρόνια ως σταυροφύλακας, κοιμήθηκε ο επίσκοπος της Γάζας. Οι λίγοι πιστοί της πόλης δεν μπορούσαν να συμφωνήσουν για τον διάδοχο και έστειλαν αντιπροσωπεία στον μητροπολίτη Καισαρείας Ιωάννη. Μετά από τριήμερη νηστεία ο Κύριος του αποκάλυψε τον Πορφύριο ως τον καταλληλότερο.

Ο μητροπολίτης Ιωάννης γνώριζε την ταπείνωση του Πορφυρίου και τον κάλεσε στην Καισάρεια με κάποια πρόφαση. Ο άγιος είχε ήδη ειδοποιηθεί από τον ίδιο τον Κύριο σε νυχτερινό όραμα για τη νέα του αποστολή. Είπε στον Μάρκο πως θα του δινόταν μια νύφη ταπεινή και απορριμμένη, αλλά ενάρετη, αδελφή του Χριστού.

Παρά τα δάκρυα και τις αντιρρήσεις του, χειροτονήθηκε επίσκοπος μετά από αγρυπνία της Κυριακής. Έφθασε στη Γάζα με μεγάλη δυσκολία, καθώς οι ντόπιοι ειδωλολάτρες είχαν γεμίσει τον δρόμο με αγκάθια και ακαθαρσίες. Η πόλη μαστιζόταν τότε από μεγάλη ξηρασία και οι ιερείς των ειδώλων κατηγόρησαν τον νέο επίσκοπο ως αίτιο της θεομηνίας.

Ο Πορφύριος συγκέντρωσε τους πιστούς, που δεν ξεπερνούσαν τους διακόσιους ογδόντα, και όρισε ολονύκτια αγρυπνία. Το πρωί έγινε λιτανεία γύρω από τα τείχη της πόλης με τον Τίμιο Σταυρό μπροστά. Ο Θεός έστειλε άφθονη βροχή, όπως άλλοτε στον προφήτη Ηλία, και η γη ποτίστηκε πλούσια.

Εκατόν εικοσιεπτά ειδωλολάτρες πίστεψαν αμέσως φωνάζοντας ότι μόνο ο Χριστός είναι αληθινός Θεός. Παρά τα θαύματα, οι ισχυροί της πόλης συνέχισαν τις επιθέσεις και τους διωγμούς εναντίον του επισκόπου και του ποιμνίου του με ανυποχώρητη μανία. Μπροστά στις συνεχείς απειλές ο Πορφύριος αποφάσισε να στείλει τον διάκονο Μάρκο στην Κωνσταντινούπολη.

Ζητούσε τη μεσιτεία του ιερού Ιωάννη του Χρυσοστόμου ενώπιον του αυτοκράτορα Αρκαδίου για τη σωτηρία των πιστών. Πέτυχε διάταγμα που πρόσταζε να κλείσουν όλοι οι ειδωλολατρικοί ναοί της Γάζας. Όμως το διάταγμα δεν εφαρμόστηκε με αυστηρότητα και οι ύβρεις των ειδωλολατρών συνεχίστηκαν με την ίδια ένταση.

Τότε ο άγιος μετέβη ο ίδιος στην Καισάρεια και παρακαλούσε με δάκρυα τον μητροπολίτη να δεχθεί την παραίτησή του. Ο Ιωάννης τον ενίσχυσε στην υπομονή και του πρότεινε να ταξιδέψουν μαζί στην Κωνσταντινούπολη. Στο νησί της Ρόδου επισκέφθηκαν τον ερημίτη Προκόπιο, ο οποίος τους έδωσε πολύτιμες συμβουλές για τη συνάντησή τους με τους αυτοκρατορικούς.

Στην πρωτεύουσα τους υποδέχθηκε με αγάπη ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Επειδή η αυτοκράτειρα Ευδοξία ήταν θυμωμένη μαζί του, ζήτησε την παρέμβαση του ευνούχου Αμάντιου. Η αυτοκράτειρα, που περίμενε τότε παιδί, τους δέχθηκε με συμπάθεια και υποσχέθηκε τη βοήθειά της.

Οι δύο επίσκοποι προφήτευσαν ότι θα γεννούσε γιο που θα βασιλέψει στη ζωή της. Πράγματι, λίγο αργότερα γεννήθηκε ο μελλοντικός αυτοκράτορας Θεοδόσιος ο μικρότερος, και η Ευδοξία χάρηκε υπερβολικά. Σε ένδειξη ευγνωμοσύνης η αυτοκράτειρα τους είπε να συντάξουν οι ίδιοι το αίτημά τους για την εκκλησία της Γάζας.

Την ημέρα της βαπτίσεως του παιδιού, μέσα στις λαμπρές γιορτές, πέτυχε από τον αυτοκράτορα την υπογραφή. Σχεδίασε επίσης και πρόσφερε τα έξοδα για την ανέγερση μεγαλοπρεπούς ναού πάνω στα ερείπια του ειδωλικού τεμένους. Μετά το Πάσχα ο Πορφύριος και ο Ιωάννης πήραν τον δρόμο της επιστροφής.

Τους συνόδευαν αυτοκρατορικοί αξιωματούχοι σταλμένοι να επιβλέψουν την εφαρμογή των διαταγών του ηγεμόνα. Στη Μαϊουμά γλίτωσαν θαυματουργικά από φοβερή θαλασσοταραχή και έπεισαν τον πλοίαρχο, οπαδό του αρειανισμού, να ασπαστεί την αληθινή πίστη. Όταν η συνοδεία τους έφθασε στη Γάζα, ένα άγαλμα της Αφροδίτης έσπασε σε κομμάτια καθώς πέρασε δίπλα του το έμβλημα του Τιμίου Σταυρού.

Οι πιστοί ξέσπασαν σε ζητωκραυγές και ο αυτοκρατορικός απεσταλμένος διάβασε την επίσημη απόφαση. Σε εφαρμογή του διατάγματος κατεδαφίστηκαν οχτώ ειδωλολατρικοί ναοί της πόλης μέσα σε λίγες ημέρες. Περίπου τριακόσιοι ακόμη ειδωλολάτρες προσήλθαν στην αληθινή πίστη και ο άγιος τους κατήχησε με προσοχή.

Έπειτα τους βάπτισε όλους κανονικά μέσα σε ατμόσφαιρα μεγάλης χαράς. Η νίκη του Χριστού φαινόταν πλέον σε όλη την πόλη χωρίς αμφιβολία και κανείς δεν μπορούσε να την αμφισβητήσει. Με την αποκατάσταση της ειρήνης ο επίσκοπος εργάστηκε σκληρά για την ανέγερση του μεγάλου ναού.

Το έργο σηκώθηκε πάνω στα ερείπια του ναού του Μαρνά, σύμφωνα με τα σχέδια της Ευδοξίας. Όλοι οι πιστοί, άνδρες και γυναίκες, έτρεξαν με ενθουσιασμό στις εργασίες, ψάλλοντας ύμνους. Φώναζαν δυνατά πως ο Χριστός είχε νικήσει και κανείς δεν μπορούσε πια να τους κάμψει.

Μετά από πέντε χρόνια κόπων, την ημέρα του Πάσχα, έγιναν τα εγκαίνια της Ευδοξιανής εκκλησίας. Παρευρέθηκαν πλήθος μοναχών της περιοχής και αμέτρητοι πιστοί από όλα τα γύρω χωριά. Ο άγιος μοίρασε γενναιόδωρα ελεημοσύνες και ενίσχυσε τον λαό να μένει σταθερός στην αληθινή πίστη.

Παρά την επίσημη νίκη, οι ειδωλολάτρες δεν σταμάτησαν τις προκλήσεις και έβρισκαν συνεχώς αφορμές για σύγκρουση. Μια ημέρα ξέσπασε μεγάλη ταραχή, κατά την οποία σκότωσαν επτά πιστούς και κυνήγησαν τον ίδιο τον επίσκοπο. Ο Πορφύριος γλίτωσε περνώντας από τη μια στέγη στην άλλη, σε εικόνα συγκινητική για τον ταπεινό ποιμένα.

Λίγα χρόνια αργότερα, αφού η ησυχία επανήλθε στην κοινότητα της Γάζας, ο άγιος εργάστηκε για την αλήθεια. Συμμετείχε στη Σύνοδο της Διοσπόλεως ενάντια στην αίρεση του Πελαγίου και υπερασπίστηκε με σθένος την πίστη της Εκκλησίας. Στο τέλος αρρώστησε και κλείστηκε στο κρεβάτι του χωρίς να χάσει τη γαλήνη του.

Πάνω στην ασθένειά του συνέταξε διαθήκη με την οποία παρακαλούσε για συνεχή ελεημοσύνη προς τους φτωχούς. Ζητούσε επίσης τακτική φιλοξενία για τους ξένους που έφταναν στην πόλη και είχαν ανάγκη. Εμπιστεύθηκε ολόκληρο το ποίμνιό του στα χέρια του παντοδύναμου Θεού με βαθιά πίστη και αγάπη.

Στις είκοσι έξι Φεβρουαρίου του τετρακόσια είκοσι κοιμήθηκε εν ειρήνη και ενώθηκε με τον χορό των αγίων. Είχε συμπληρώσει είκοσι πέντε χρόνια στην επισκοπή της Γάζας με ασταμάτητους αγώνες κατά της ειδωλολατρίας. Πολλά θαύματα συντελέστηκαν με τις πρεσβείες του, τόσο όσο ζούσε όσο και μετά την κοίμησή του.

Κάποτε διέσωσε με την προσευχή του τρία παιδιά που έπεσαν σε βαθύ πηγάδι και βγήκαν εντελώς αβλαβή. Άλλοτε θεράπευσε γυναίκα που υπέφερε επί επτά ημέρες με φοβερούς πόνους κατά τη γέννηση του παιδιού της. Ο σύζυγος και οι συγγενείς της δέχθηκαν τότε το άγιο βάπτισμα μαζί με εξήντα τέσσερις άλλους κατοίκους.

Ένα παιδί επτά ετών μίλησε ξαφνικά ελληνικά, χωρίς να γνωρίζει τη γλώσσα, και πρόσταξε να γκρεμιστεί ο ναός του Μαρνά. Όλοι αναγνώρισαν τότε ότι μιλούσε με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και πίστεψαν με δάκρυα στα μάτια. Η μνήμη του αγίου Πορφυρίου τιμάται κάθε χρόνο και η Εκκλησία τον προβάλλει ως υπόδειγμα φιλόπτωχου και ακαταπόνητου ποιμένα.