Νικόλαος ο Στουδίτης, ο γραφέας της ομολογίας

Σε μια παγωμένη νύχτα του Φεβρουαρίου, ένας νεαρός μοναχός κειτόταν γυμνός και ματωμένος στο χώμα, γιατί αρνήθηκε να προδώσει τις άγιες εικόνες. Ήταν ο Νικόλαος ο Στουδίτης, ο πιστός γραφέας του αγίου Θεοδώρου, που με τη γραφίδα του στήριξε την Ορθοδοξία μέσα από τη φυλακή και την εξορία. Γεννήθηκε στην Κυδωνία της Κρήτης γύρω στα επτακόσια ενενήντα δύο, από γονείς ευσεβείς και χριστιανούς.

Όταν συμπλήρωσε τα δέκα χρόνια, οι γονείς τον έστειλαν στην Κωνσταντινούπολη, κοντά στον θείο του Θεοφάνη, που μόναζε στη φημισμένη μονή του Στουδίου. Εκεί τον υποδέχτηκε ο μέγας ηγούμενος Θεόδωρος, ο οποίος διέκρινε μέσα στο παιδί ένα εκλεκτό σκεύος της θείας χάριτος. Ο νεαρός μαθήτευσε πρώτα στη μοναστηριακή σχολή και έλαβε στέρεη θεολογική και φιλολογική παιδεία.

Όταν μεγάλωσε, ο Θεόδωρος τον κούρεψε μοναχό και τον κράτησε δίπλα του ως προσωπικό του γραφέα. Ο Νικόλαος αναδείχθηκε σε έναν από τους ταχύτερους και ακριβέστερους καλλιγράφους της εποχής του. Ζούσε σε διαρκή υπακοή, ταπείνωση και εργατικότητα, νεκρός για το ίδιο του το θέλημα και ζωντανός μόνο για τον Χριστό.

Μετά από χρόνια ενάρετης ζωής, οι αδελφοί τον πίεσαν να δεχτεί την ιερωσύνη, καθώς η ταπείνωσή του τον έκανε ακόμη πιο αγαπητό στην κοινότητα. Στο μεταξύ έφτασε στη μονή ο σαρκικός του αδελφός Τίτος, φέρνοντας θλιβερές ειδήσεις από την Κρήτη. Οι Σαρακηνοί είχαν επιδράμει στο νησί και είχαν αιχμαλωτίσει τους γονείς τους, βυθίζοντας τον νεαρό μοναχό σε δάκρυα και πένθος.

Ο Νικόλαος τότε τον παρηγόρησε με λόγια πίστεως και του θύμισε ότι ούτε μία τρίχα της κεφαλής δεν πέφτει χωρίς το θέλημα του Θεού. Παρακίνησε τον αδελφό του να μη φοβάται την αιχμαλωσία του σώματος, αλλά την αιχμαλωσία της ψυχής από τα πάθη και τα θέλγητρα του αιώνα τούτου. Ο Τίτος κατανύχθηκε και δέχτηκε με τη σειρά του το μοναχικό σχήμα, γινόμενος καλός εργάτης της αρετής.

Όσο ο Νικόλαος κατέβαινε στα βάθη της ταπείνωσης, η φωτιά της θείας αγάπης κατανάλωνε μέσα του τις σαρκικές επιθυμίες και τις φυσικές ανάγκες. Η εγκράτεια, η αγρυπνία, η ησυχία και η αδιάλειπτη προσευχή του προκαλούσαν τον θαυμασμό όλων των συμμοναστών στη μονή του Στουδίου. Όταν ο εικονομάχος αυτοκράτορας Λέων ο Πέμπτος ο Αρμένιος ανέβηκε στον θρόνο, εξαπέλυσε νέο σκληρό διωγμό κατά των εικονοφίλων.

Η μονή του Στουδίου διαλύθηκε και ο άγιος Θεόδωρος εξορίστηκε στο φρούριο της Μετόπης κοντά στην Απολλωνιάδα λίμνη. Ο πιστός μαθητής Νικόλαος τον ακολούθησε εκούσια, μοιραζόμενος μαζί του τις κακουχίες και τις στερήσεις της φυλακής. Φρόντιζε τον γέροντά του και αντέγραφε κρυφά τα γραπτά του, στέλνοντάς τα στους διασκορπισμένους αδελφούς για στήριγμα της Ορθοδοξίας.

Όταν ο αυτοκράτορας έμαθε για αυτές τις επιστολές, διέταξε να μαστιγωθούν ανελέητα οι δύο ομολογητές. Τους άφησαν ματωμένους και μισοπεθαμένους στο παγωμένο χώμα, και εκείνοι περιποιόντο ο ένας τις πληγές του άλλου με τα κουρέλια που τους πετούσαν οι φύλακες. Έπειτα τους μετέφεραν σε άλλο φρούριο, στη Βόνιτα, όπου τους κράτησαν τρία ολόκληρα χρόνια κλεισμένους και ταλαιπωρημένους από την πείνα και τη δίψα.

Όταν ένας νέος απεσταλμένος του αυτοκράτορα ανακάλυψε ακόμη μία επιστολή γραμμένη με το χέρι του Νικολάου, ξεκίνησε ένα φοβερό βασανιστήριο μέσα στην παγωνιά. Ο Νικόλαος όμως υπέμενε όλα τα πάθη, δοξάζοντας ευγνώμονα τον Κύριο. Μετά τον θάνατο του Λέοντος, ο νέος αυτοκράτορας Μιχαήλ ο Δεύτερος ελευθέρωσε τους εξόριστους, αν και παρέμεινε και ο ίδιος εικονομάχος.

Ο Θεόδωρος και ο Νικόλαος επέστρεψαν πεζοπορώντας προς την Κωνσταντινούπολη, χωρίς όμως άδεια να εισέλθουν στην πόλη και στο μοναστήρι τους. Βρήκαν καταφύγιο στη Χαλκηδόνα, όπου συνάντησαν με χαρά τον εξόριστο πατριάρχη Νικηφόρο, ο οποίος τίμησε υπερβολικά τις πληγές και τα στίγματα που έφεραν στο σώμα τους. Έπειτα έζησαν για λίγο στη μονή του Αγίου Τρύφωνος, στο ακρωτήρι Ακρίτας, και αργότερα μετέβησαν στο νησί της Πριγκίπου.

Εκεί, στις ένδεκα Νοεμβρίου του οκτακοσίου εικοστού έκτου έτους, ο μεγάλος Θεόδωρος παρέδωσε το πνεύμα του στον Κύριο. Ο Νικόλαος, πιστός μαθητής μέχρι τέλους, έχτισε ένα ταπεινό κελί κοντά στον τάφο του γέροντά του και ζούσε εκεί με νηστεία, αγρυπνία και προσευχή. Όταν όμως ξέσπασε νέος αγριότερος διωγμός επί του αυτοκράτορα Θεοφίλου, οι μοναχοί διασκορπίστηκαν ξανά.

Ο όσιος βρήκε καταφύγιο στη Φιρμόπολη, σε σπίτι μιας ευλαβούς γυναίκας που έγινε πραγματικό παράρτημα της μονής του Στουδίου. Όταν ο θεοσεβής αυτοκράτορας Θεόφιλος εξεμέτρησε το ζην, η Ορθοδοξία αναστηλώθηκε χάρη στην ευσεβή Θεοδώρα και τον άγιο πατριάρχη Μεθόδιο. Οι ομολογητές επέστρεψαν στις μονές τους και ο Νικόλαος ξαναβρέθηκε στο Στούδιο, κοντά στους αδελφούς.

Όταν κοιμήθηκε ο ηγούμενος Ναυκράτιος, οι μοναχοί επέλεξαν ομόφωνα τον Νικόλαο ως νέο τους πατέρα. Μετά από τρία χρόνια όμως, καθώς αγαπούσε υπερβολικά την ησυχία, παρέδωσε την ηγουμενία στον ενάρετο Σωφρόνιο και αποσύρθηκε στη Φιρμόπολη ως ερημίτης. Μετά τον θάνατο του Σωφρονίου, οι αδελφοί τον παρακάλεσαν να ξαναγυρίσει στη μονή.

Νέες ταραχές όμως συντάραξαν την Εκκλησία, όταν ο πατριάρχης Ιγνάτιος εκθρονίστηκε εξαιτίας της παρανομίας του καίσαρα Βάρδα και ανέβηκε στον θρόνο ο άγιος Φώτιος. Ο Νικόλαος, μη θέλοντας να αναμιχθεί σε αυτές τις διαμάχες, αναχώρησε για την Πρόκοννησο. Όταν οι αυτοκράτορες πέρασαν από εκεί ζητώντας τη στήριξή του, ο όσιος αρνήθηκε σταθερά και τους προφήτευσε αιφνίδιο και κακό θάνατο, αν δεν μετανοούσαν για τις παρανομίες τους.

Εξαγριωμένοι από τον έλεγχο, οι άρχοντες τον έδιωξαν και τοποθέτησαν άλλον ηγούμενο στο Στούδιο. Ο όσιος, γέρων πια, περιπλανήθηκε από τόπο σε τόπο, στη Μυτιλήνη και στη Χερσόνησο, ώσπου τον μετέφεραν με συνοδεία φρουράς στη μονή του Στουδίου ως αιχμάλωτο. Έζησε εκεί δύο ολόκληρα χρόνια κλεισμένος στη φυλακή, μέχρι την ώρα που εκπληρώθηκε η προφητεία του.

Ο Βάρδας σφαγιάστηκε από τους ανθρώπους του Μιχαήλ κατά την εκστρατεία στην Κρήτη και ο Μιχαήλ δολοφονήθηκε μέσα στο ίδιο του το παλάτι. Όταν ανέβηκε στον θρόνο ο ευσεβής Βασίλειος ο Μακεδών, αποκατέστησε στον πατριαρχικό θρόνο τον Ιγνάτιο και ελευθέρωσε τον Νικόλαο. Ο αυτοκράτορας τον κάλεσε κοντά του, τον συμβουλευόταν για πνευματικά ζητήματα και τον τιμούσε όπως αρμόζει σε άγιο γέροντα.

Με επίμονη παράκληση δέχτηκε ο όσιος να ξαναπάρει την ηγουμενία της μονής. Ο Θεός χάρισε στον δούλο του και το χάρισμα της θαυματουργίας, με το οποίο ξεκούραζε και έσωζε πολλούς. Θεράπευσε τη βαριά άρρωστη Ευδοκία, σύζυγο του Βασιλείου, εμφανιζόμενος προηγουμένως σε όνειρό της ως λαμπροφόρος γέροντας.

Με τον ίδιο τρόπο θεράπευσε και την Ελένη, σύζυγο του πατρικίου Μανουήλ, η οποία βρισκόταν στα πρόθυρα του θανάτου και είχαν ετοιμάσει ήδη τα νεκρικά της ενδύματα. Ο όσιος έσπευσε στο σπίτι της, σταύρωσε την κεφαλή και το σώμα της, και η ετοιμοθάνατη σηκώθηκε υγιής από την κλίνη. Όταν αργότερα αρρώστησε βαριά και ο ίδιος ο Μανουήλ, ζήτησε να καρεί μοναχός, αλλά ο όσιος του προφήτευσε ότι θα γιατρευτεί, θα διακονήσει στα ανώτατα αξιώματα και στο τέλος της ζωής του θα φύγει ως μοναχός.

Όλα έγιναν ακριβώς όπως τα προείπε. Σε άλλον πατρίκιο, τον Θεόφιλο Μελισσηνό, του οποίου τα παιδιά πέθαιναν μετά τη γέννηση, ο όσιος υποσχέθηκε ότι η νεογέννητη κόρη του θα ζούσε και θα έβλεπε εγγόνια. Όταν πλησίαζε η δική του κοίμηση, κάλεσε τους αδελφούς και τους ρώτησε αν είχαν ανάγκη από κάτι.

Εκείνοι απάντησαν ότι τους έλειπε το σιτάρι. Τότε ο όσιος τους είπε ότι ο Θεός που έθρεψε τον Ισραήλ στην έρημο θα τους στείλει άφθονο σιτάρι σε τρεις ημέρες. Πράγματι, την τρίτη ημέρα μετά την κοίμησή του στις τέσσερις Φεβρουαρίου του οκτακοσίου εξηκοστού ογδόου έτους, σε ηλικία εβδομήντα πέντε ετών, έφτασε πλοίο γεμάτο σιτάρι σταλμένο από τον Βασίλειο.