Ο Μέγας Αντώνιος, Πατέρας των Μοναχών

Στα είκοσι χρόνια του μοίρασε στους φτωχούς όλη την πατρική περιουσία, αφήνοντας μόνο λίγα για την μικρότερη αδελφή του. Έπειτα κλείστηκε είκοσι ολόκληρα χρόνια μέσα σε ένα εγκαταλειμμένο φρούριο, παλεύοντας μόνος του με τα τάγματα των δαιμόνων. Γεννήθηκε γύρω στο διακόσια πενήντα ένα στο χωριό Κομά της Άνω Αιγύπτου, από γονείς ευσεβείς και ευκατάστατους χριστιανούς.

Από μικρό παιδί δεν αγαπούσε τα παιχνίδια των συνομηλίκων του και απέφευγε τα κοσμικά γράμματα της εποχής. Έβρισκε χαρά μόνο όταν συνόδευε τους γονείς του στον ναό και άκουγε με προσοχή τα ιερά αναγνώσματα. Όσα άκουγε από τις Γραφές τα κρατούσε ζωντανά μέσα στην καρδιά του σε όλη την ζωή του.

Όταν έχασε τους γονείς του, βρέθηκε υπεύθυνος για την μικρή του αδελφή και για μεγάλη περιουσία. Μία Κυριακή, καθώς πήγαινε στην εκκλησία, σκεφτόταν τους πρώτους Χριστιανούς και την τέλεια αφιέρωσή τους στον Κύριο. Εκείνη την ώρα άκουσε στο Ευαγγέλιο τον λόγο για τον πλούσιο νέο και κατάλαβε πως απευθυνόταν σε αυτόν προσωπικά.

Έτσι πούλησε τα χωράφια του και τα έδωσε στους συγχωριανούς, ενώ τα χρήματα τα σκόρπισε στους φτωχούς. Σε λίγο καιρό άκουσε ξανά τον λόγο του Κυρίου να μην μεριμνά κανείς για την αύριο και αποφάσισε να αφιερωθεί ολοκληρωτικά. Άφησε την αδελφή του σε ενάρετες παρθένες και αναχώρησε για ασκητική ζωή κοντά στο χωριό του.

Εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν ακόμη οργανωμένα μοναστήρια, παρά μόνο ασκητές που ζούσαν μοναχικά σε κοντινές καλύβες. Ο Αντώνιος επισκεπτόταν ταπεινά τους γέροντες της περιοχής και έπαιρνε από τον καθένα κάτι πολύτιμο. Από έναν μάθαινε την νηστεία, από άλλον την αγρυπνία και από τρίτον την πραότητα και την υπομονή.

Όπως η εργατική μέλισσα, μάζευε τα μέλια των αρετών και τα έκανε δικά του στο κελί του. Εργαζόταν με τα χέρια του, μοίραζε τα περισσεύματα στους πτωχούς και μελετούσε τις Γραφές με βαθιά προσοχή. Ο διάβολος όμως δεν άντεξε τον ζήλο του και άρχισε σκληρό πόλεμο εναντίον του νεαρού ασκητή.

Του έφερνε στον νου την περιουσία, την αδελφή και τις ευκολίες του παλιού του βίου. Ο πονηρός του παρουσίαζε τους κόπους της ασκήσεως ως αβάσταχτους και του υπέβαλλε λογισμούς ακάθαρτους και αισχρές φαντασίες. Όταν είδε πως ο νέος δεν λύγιζε, μεταμορφώθηκε σε γυναίκα και τον προκαλούσε νύχτα με αναίσχυντες κινήσεις.

Ο αθλητής του Χριστού όμως τον απέκρουσε με την μνήμη της κολάσεως και την αδιάλειπτη προσευχή. Στο τέλος ο εχθρός φανερώθηκε ως μαύρο και άσχημο παιδί, ομολογώντας ότι νικήθηκε από τον ταπεινό ασκητή. Ο Αντώνιος τότε τον περιφρόνησε ψάλλοντας πως ο Κύριος είναι βοηθός του και δεν φοβάται τους εχθρούς.

Για περισσότερη ησυχία αποφάσισε να κατοικήσει σε ένα παλιό μνήμα έξω από το χωριό του. Παρακάλεσε έναν φίλο του να του φέρνει λίγο ψωμί σε ορισμένες ημέρες και κλείστηκε εκεί ολομόναχος. Οι δαίμονες όρμησαν εναντίον του και τον χτύπησαν τόσο σκληρά, που τον άφησαν αναίσθητο στο έδαφος.

Ο φίλος του τον βρήκε σαν νεκρό και τον μετέφερε στο χωριό για ταφή. Μέσα στην νύχτα όμως ο Αντώνιος συνήλθε και ζήτησε να γυρίσει πίσω στον τάφο, για να συνεχίσει την σκληρή μάχη. Ξαπλωμένος από τις πληγές προκαλούσε με θάρρος τους δαίμονες να φανερώσουν τη δύναμή τους.

Εκείνοι εμφανίστηκαν ως άγρια θηρία και ερπετά, γεμίζοντας τον χώρο με ουρλιαχτά. Ο γενναίος αθλητής τους έλεγε πως αν είχαν δύναμη θα έφτανε ένας μόνο για να τον νικήσει. Τότε άνοιξε η οροφή και κατέβηκε φως λαμπρό, που σκόρπισε όλα τα σκοτεινά πνεύματα.

Ο Αντώνιος ρώτησε με πόνο τον Κύριο πού ήταν όλη αυτή την ώρα της φοβερής μάχης. Ο Χριστός του απάντησε πως στεκόταν δίπλα του, αλλά ήθελε να δει την ανδρεία του. Από εκείνη την στιγμή έγινε σε ηλικία τριάντα πέντε ετών ο γνωστός αθλητής της ερήμου.

Πέρασε στην ανατολική όχθη του Νείλου και βρήκε ένα ερειπωμένο φρούριο, που το καθάρισε από τα ερπετά. Έκλεισε την είσοδο με πέτρες και έζησε εκεί είκοσι χρόνια σε απόλυτη μοναξιά. Ένας φίλος του του πετούσε ψωμί δύο φορές τον χρόνο από ψηλά.

Πολλοί έρχονταν και άκουγαν μέσα τα ουρλιαχτά των δαιμόνων που μάχονταν εναντίον του. Μία ημέρα οι θαυμαστές του έσπασαν την είσοδο και τον είδαν να βγαίνει με πρόσωπο λαμπερό και σώμα ακμαίο, σαν να έβγαινε από μυστικό θυσιαστήριο. Από τότε δέχθηκε μαθητές και έγινε πατέρας και οδηγός για όσους ζητούσαν την σωτηρία.

Ίδρυσε δύο κοινόβια, ένα ανατολικά του Νείλου στην Πισπίρ και άλλο κοντά στην Αρσινόη. Δίδασκε τους αδελφούς να μην αφήνουν τον ζήλο τους να ψυχραίνεται και να ξεκινούν κάθε ημέρα σαν να μπαίνουν για πρώτη φορά στους αγώνες. Τους έλεγε πως πρέπει να αποκτούν μόνο εκείνα που θα πάρουν μαζί τους στον τάφο, την αγάπη, την δικαιοσύνη και την πραότητα.

Δίδασκε ακόμη πως η Βασιλεία των Ουρανών βρίσκεται μέσα στον άνθρωπο και απαιτεί τη θέλησή του. Όταν ξέσπασε ο διωγμός του Μαξιμιανού στην Αλεξάνδρεια κατά το τριακόσια έντεκα, ο Αντώνιος κατέβηκε εκεί ποθώντας το μαρτύριο. Επισκεπτόταν τους ομολογητές στις φυλακές και τους ενίσχυε να φτάσουν με γενναιότητα ως το τέλος.

Ο Κύριος όμως τον φύλαξε ζωντανό για να συνεχίσει το αναίμακτο μαρτύριο της συνειδήσεως μέσα στην έρημο. Επιστρέφοντας στην ησυχία του, αποφάσισε να φύγει βαθύτερα, επειδή τον πίεζε το πλήθος των επισκεπτών. Ακολούθησε ένα καραβάνι Σαρακηνών και έφτασε με τα πόδια στο όρος Κολζίμ, κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα.

Εκεί βρήκε μια μικρή πηγή νερού και ένα κομμάτι γης, που το καλλιεργούσε για την τροφή του. Τα άγρια θηρία τα έδιωχνε με γλυκύτητα, μόνο με τη φωνή του. Όταν ένας στρατηγός του ζήτησε με πίστη θεραπεία για την δαιμονισμένη κόρη του, ο όσιος του είπε να επικαλεστεί τον Χριστό και η κόρη θεραπεύθηκε αμέσως.

Πολλοί πάσχοντες έπαιρναν την υγεία τους με τις προσευχές του ταπεινού γέροντα. Δύο φιλόσοφοι ειδωλολάτρες ήρθαν μια φορά να τον χλευάσουν για την έλλειψη παιδείας. Εκείνος όμως τους ντρόπιασε ρωτώντας τους τι προηγείται, ο νους ή τα γράμματα.

Όταν παραδέχτηκαν πως ο νους γέννησε τα γράμματα, τους είπε πως όποιος έχει υγιή νου δεν χρειάζεται γράμματα. Έτσι έκλεισε τα στόματα της κοσμικής σοφίας με την απλότητα της πίστεως. Όταν οι Αρειανοί διέδωσαν ψεύτικα πως ο γέροντας συμφωνούσε με τη διδασκαλία τους, εκείνος δεν άντεξε και κατέβηκε αμέσως στην Αλεξάνδρεια.

Μπροστά σε όλο τον λαό ομολόγησε δημόσια την θεότητα του Υιού και Λόγου του Θεού, καθώς και τη στήριξή του στον άγιο Αθανάσιο. Καταδίκασε τους Αρειανούς ως προδρόμους του αντιχρίστου και επιβεβαίωσε την πίστη της Συνόδου της Νικαίας. Ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ο Μέγας του έστελνε γράμματα και ζητούσε τις ευχές του ταπεινού ασκητή της ερήμου.

Εκείνος του απαντούσε να μην υπερηφανεύεται για την εξουσία αλλά να θυμάται την μέλλουσα κρίση. Συμβούλευε τους πιστούς να αγωνίζονται καθημερινά σαν να πεθαίνουν, όπως έλεγε και ο απόστολος Παύλος. Έδινε σημασία στην αγάπη προς τον αδελφό, λέγοντας πως όποιος κερδίζει τον αδελφό του κερδίζει τον ίδιο τον Θεό.

Σε ηλικία εκατόν πέντε ετών αισθάνθηκε ότι ο Κύριος τον καλούσε κοντά του και επισκέφθηκε για τελευταία φορά τους μαθητές του. Τους νουθέτησε να φυλάσσουν την παράδοση των αγίων Πατέρων και να αποφεύγουν κάθε επικοινωνία με τους αιρετικούς. Ζήτησε από τους δύο μαθητές του, τον Μακάριο και τον Αμαθά, να μην μεταφέρουν το σώμα του στην Αίγυπτο, ώστε να μην ταριχευθεί κατά τη συνήθεια των ειδωλολατρών.

Τους παρακάλεσε να τον θάψουν σε άγνωστο τόπο της ερήμου που θα το γνώριζαν μόνο εκείνοι. Άφησε ένα μέρος των ενδυμάτων του στον άγιο Αθανάσιο και ένα στον άγιο Σεραπίωνα της Θμούεως. Στους δύο πιο κοντινούς μαθητές παρέδωσε τον δερμάτινο χιτώνα του, για να έχουν την αόρατη σκέπη του.

Έπειτα άπλωσε τα πόδια του και κοιμήθηκε με γαλήνη, σαν να συναντούσε αγαπημένους φίλους. Ήταν δεκαεπτά Ιανουαρίου του τριακοσίου πενηκοστού έκτου έτους. Η φήμη του πατρός των μοναχών απλώθηκε σε όλα τα πέρατα της οικουμένης μέσα στους αιώνες.

Ο βίος του, γραμμένος με αγάπη από τον άγιο Αθανάσιο της Αλεξανδρείας, χάρισε στις ψυχές των πιστών ένα τέλειο πρότυπο της οδού προς την τελειότητα. Το ιερό λείψανο φανερώθηκε με όραμα γύρω στο πεντακόσιο εξηκοστό πρώτο έτος και μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια. Αργότερα μετακομίστηκε στην Κωνσταντινούπολη και στην συνέχεια ένα μέρος του έφθασε στη Γαλλία, όπου έγινε προσκύνημα πιστών.