Άγιος Ιερεμίας ο Πρώτος Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως

Με ένα γενναιόδωρο δώρο πεντακοσίων φραγκικών νομισμάτων στον Σουλτάνο και ετήσια οφειλή τριών χιλιάδων πεντακοσίων φλουριών ανέβηκε στον Οικουμενικό Θρόνο. Λίγα χρόνια αργότερα, ένα πραξικόπημα τον εκθρόνισε όσο εκείνος προσκυνούσε τους Αγίους Τόπους, μα η Εκκλησία τον δικαίωσε ξανά. Καταγόταν από τη Ζίτσα της Ηπείρου και υπηρέτησε ως Μητροπολίτης Σόφιας πριν ανέβει στον πατριαρχικό θρόνο.

Η μόρφωσή του ήταν περιορισμένη, όμως ο λαός τον αγαπούσε και οι διοικητικές του ικανότητες ήταν εξαιρετικά μεγάλες. Η εκλογή του έγινε από την Ιερά Σύνοδο με τη στήριξη του άρχοντα Κωνσταντίνου Κουνούπη, στις τριάντα μία Δεκεμβρίου του χιλίων πεντακοσίων εικοστού δευτέρου έτους. Η πατριαρχία του κράτησε από εκείνη τη χρονιά έως το χίλια πεντακόσια σαράντα έξι, με μία σύντομη διακοπή το χίλια πεντακόσια εικοστό έκτο έτος.

Την άνοιξη του χιλίων πεντακοσίων εικοστού τετάρτου, ενώ περιόδευε στην Κύπρο, την Αίγυπτο, την Παλαιστίνη και το όρος Σινά, ο Σωζοπόλεως Ιωαννίκιος ανέβηκε αντικανονικά στον Θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως. Η ενέργεια αυτή τάραξε βαθιά την Εκκλησία και έθεσε σε κίνδυνο την κανονική τάξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου εκείνη την περίοδο. Με τη συμπαράσταση των Πατριαρχών Αντιοχείας και Αλεξανδρείας, ο Ιερεμίας κατόρθωσε να ανατρέψει την παράνομη εκείνη εκλογή.

Ο Ιωαννίκιος καθαιρέθηκε από δύο Συνόδους, μία στα Ιεροσόλυμα και μία στην Κωνσταντινούπολη, ώστε να αποκατασταθεί η τάξη. Η επίσημη επιστροφή του Ιερεμία στον Θρόνο συντελέστηκε στις είκοσι τέσσερις Σεπτεμβρίου του χιλίων πεντακοσίων εικοστού πέμπτου έτους. Έγινε με βεράτιο του Σουλτάνου Σουλεϊμάν του Πρώτου, που επικύρωσε επίσημα την κανονική του θέση.

Ο κλήρος και ο λαός της Πόλης τον υποδέχτηκαν με ενθουσιασμό, και έκτοτε η επιρροή του στα εκκλησιαστικά πράγματα έγινε ιδιαίτερα μεγάλη. Γύρω στο χίλια πεντακόσια τριάντα έξι, η Ιερά Κοινότητα του Αγίου Όρους του παραχώρησε το παλαιό Κελί Σταυρονικήτα, που είχε μακρά ιστορία. Το Κελί αυτό ανήκε από το χίλια διακόσια ογδόντα επτά στη Μονή Κουτλουμουσίου και αργότερα, έως το χίλια πεντακόσια τριάντα τρία, στη Μονή Φιλοθέου.

Με την παραχώρηση αυτή το Κελί αναβιβάστηκε σε Μονή Σταυρονικήτα και έγινε η εικοστή κατά σειρά μονή του Αγίου Όρους. Ύστερα από πρόσκληση της Ιεράς Κοινότητας, ο Πατριάρχης ασχολήθηκε προσωπικά με την ανοικοδόμηση και την οργάνωσή της σε όλους τους τομείς. Αναδείχθηκε μεγάλος ευεργέτης της νέας μονής και την ανακήρυξε σταυροπηγιακή το χίλια πεντακόσια σαράντα τέσσερα, κατοχυρώνοντας τη θέση της.

Κατά τη διάρκεια της πατριαρχίας του στάθηκε προστάτης πολλών εκκλησιών της Πόλης, που οι Τούρκοι απειλούσαν με κατεδάφιση και αρπαγή. Στήριξε την υπεράσπισή του στο επιχείρημα ότι η Κωνσταντινούπολη παραδόθηκε με συμφωνία και δεν αλώθηκε με βία. Το χίλια πεντακόσια τριάντα επτά πέτυχε την έκδοση διατάγματος του Σουλτάνου Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς, σταθμού για την ιστορία της Πόλης.

Με το διάταγμα αυτό σταματούσε η μετατροπή των εκκλησιών της Κωνσταντινούπολης σε τζαμιά, μέτρο σωτήριο για τους χριστιανούς. Η ευεργετική αυτή απόφαση δεν επιβεβαιώθηκε δυστυχώς από τους διαδόχους του Σουλτάνου, και η εφαρμογή της δεν διατηρήθηκε. Επί των ημερών του φαίνεται ότι καθιερώθηκε και το εμβατοίκιον, ένα νέο μέτρο οικονομικής φύσεως για το Πατριαρχείο.

Σύμφωνα με τον θεσμό αυτόν, οι αρχιερείς όφειλαν να καταβάλλουν χρηματικό δώρο στο Πατριαρχείο κατά την ώρα της εκλογής τους. Σκοπός ήταν η οικονομική στήριξη του Οικουμενικού Θρόνου, που αντιμετώπιζε διαρκώς πιέσεις και οικονομικές δυσκολίες από τους κατακτητές. Τον Οκτώβριο του χιλίων πεντακοσίων τριάντα οκτώ ο ίδιος δώρισε στο Πατριαρχείο μέρος της προσωπικής του περιουσίας ως πράξη αγάπης.

Με την κίνηση αυτή έδειξε έμπρακτα την αφοσίωσή του στον θεσμό που υπηρετούσε με τόση φροντίδα και αυταπάρνηση. Η πατριαρχία του συνεχίστηκε μέχρι το χίλια πεντακόσια σαράντα έξι, όταν τον βρήκε βαριά αρρώστια και τον εξάντλησε. Παραιτήθηκε τότε από τον Οικουμενικό Θρόνο και εκάρη μεγαλόσχημος μοναχός με το νέο όνομα Ιωάννης.

Ο μακάριος Πατριάρχης κοιμήθηκε στη Βράτσα της επαρχίας Τυρνόβου, στη Βλαχία, στις δεκατρείς Ιανουαρίου του ίδιου εκείνου έτους. Η μνήμη του παρέμεινε ζωντανή στις καρδιές των πιστών και στις παραδόσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου επί αιώνες. Στις δέκα Ιανουαρίου του δύο χιλιάδες εικοστού τρίτου έτους, η Αγία και Ιερά Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου πήρε σημαντική απόφαση.

Αποφάσισε επίσημα την κατάταξη του Πατριάρχη Ιερεμία του Πρώτου στο Αγιολόγιο της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Έτσι ο σοφός ποιμένας, ο προστάτης των ναών και ο ευεργέτης του Αγίου Όρους, αναγνωρίστηκε επίσημα ως άγιος της Ορθοδοξίας. Η μνήμη του τιμάται στις δεκατρείς Ιανουαρίου με ευλάβεια και βαθιά ευγνωμοσύνη από τους πιστούς.