Η Βάπτιση του Κυρίου και η Φανέρωση της Αγίας Τριάδας

Στις όχθες του Ιορδάνη ο Ιωάννης Πρόδρομος, μόλις είχε βγει από τριάντα χρόνια άσκησης στην έρημο, αντίκρισε τον ίδιο τον Δημιουργό να ζητά από αυτόν το βάπτισμα. Εκείνη τη στιγμή σχίστηκαν οι ουρανοί, κατέβηκε το Άγιο Πνεύμα ως περιστερά και ακούστηκε η φωνή του Πατέρα να μαρτυρεί τον Υιό. Ο Χριστός είχε ζήσει ως τότε κρυφή ζωή στη Ναζαρέτ, κοντά στην Παναγία μητέρα του και στον δίκαιο Ιωσήφ, που έφτιαχνε ξύλινα έπιπλα και του δίδαξε την ίδια τέχνη.

Έμεινε υποταγμένος στους γονείς του, εργαζόταν με τα χέρια του και δίδαξε σε όλους εμάς την ταπείνωση, την υπακοή και την αξία του τίμιου κόπου. Όταν συμπλήρωσε το τριακοστό έτος της επίγειας ηλικίας του, ήρθε η ώρα να φανερωθεί δημόσια στον λαό του Ισραήλ. Αρχίζει τότε η αποστολική του πορεία, που θα τον οδηγήσει αργότερα στον Σταυρό και στην Ανάσταση.

Η αρχή όμως αυτής της πορείας δεν γίνεται με θριαμβικό τρόπο, αλλά με μια βαθιά συγκαταβατική κίνηση μέσα στα νερά του ποταμού. Ο Ιωάννης ζούσε στην έρημο της Ιουδαίας με νηστεία, αδιάλειπτη προσευχή και αυστηρή άσκηση από τα παιδικά του χρόνια. Μετά από εντολή του Θεού άφησε τη μοναξιά της ερήμου και ήρθε στις όχθες του Ιορδάνη ποταμού.

Εκεί κήρυττε με τόλμη μετάνοια και άφεση αμαρτιών, καλώντας τους ανθρώπους να ετοιμάσουν τις καρδιές τους. Πλήθη Ιουδαίων κατέβαιναν κοντά του από όλη τη χώρα, από τα Ιεροσόλυμα και από τις γύρω περιοχές. Έπεφταν στα νερά εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους και προσπαθούσαν να διορθώσουν τη ζωή τους.

Το βάπτισμα του Ιωάννη δεν χάριζε την πραγματική άφεση των αμαρτιών, γιατί αυτό θα γινόταν αργότερα μέσω του Σταυρού του Κυρίου. Όμως οδηγούσε τους ανθρώπους στη συναίσθηση της αμαρτωλότητας και προετοίμαζε τις ψυχές τους για τον ερχομό του αληθινού Μεσσία. Ο Πρόδρομος δίδασκε καθαρά πως μετά από αυτόν έρχεται κάποιος πολύ ισχυρότερος, του οποίου δεν είναι άξιος ούτε τα υποδήματα να λύσει.

Εκείνος, έλεγε, θα βαπτίσει τους ανθρώπους με Πνεύμα Άγιο και με πύρινη δωρεά της θείας χάρης. Έτσι ολόκληρη η γη της Ιουδαίας ανέμενε με βαθιά λαχτάρα την εμφάνιση του αναμενόμενου Λυτρωτή. Μέσα από εκείνο το πλήθος των ανθρώπων που εξομολογούνταν τις αμαρτίες τους ξεχώρισε μια μοναδική μορφή.

Ο Ιησούς ήρθε από τη Γαλιλαία στον Ιορδάνη ποταμό και πλησίασε με ταπείνωση τον άγιο Ιωάννη. Ο Πρόδρομος αναγνώρισε αμέσως τον Δεσπότη του κόσμου και αρνήθηκε στην αρχή να εκτελέσει την παράδοξη πράξη. Πώς θα τολμούσε ο δούλος να αγγίξει την κορυφή του Βασιλέα του σύμπαντος μέσα στα νερά;

Πώς θα μπορούσε το πήλινο πλάσμα να καθαρίσει στον ποταμό αυτόν που είναι η ίδια η πηγή κάθε αγιότητας; Ο Μωυσής και οι μεγαλύτεροι προφήτες μόλις και μετά βίας αξιώθηκαν να δουν τη δόξα του Θεού από μακριά. Ο Ιωάννης ένιωθε φόβο μήπως καεί από τη θεϊκή λάμψη, όπως καίγεται το άχυρο μέσα στη φωτιά.

Όμως ο Κύριος τον καθησύχασε λέγοντας πως έτσι πρέπει να εκπληρωθεί κάθε δικαιοσύνη ενώπιον του ουρανίου Πατέρα. Ο Χριστός δεν είχε ανάγκη καθαρμού, αφού ήταν τέλεια αναμάρτητος και πηγή κάθε αγιωσύνης. Κατέβαινε όμως στα νερά για να σηκώσει πάνω του τις αμαρτίες όλου του κόσμου και να αγιάσει την υδάτινη φύση.

Όταν ο αναμάρτητος Κύριος κατέβηκε στα νερά του Ιορδάνη, η κτίση ολόκληρη συγκλονίστηκε από την παρουσία του Δημιουργού της. Ο νέος Αδάμ μπήκε στον υγρό αυτόν τάφο ως προεικόνιση της μελλοντικής καθόδου του στο σκοτάδι του θανάτου. Με τη βύθισή του συνέτριψε στα βάθη την εξουσία του σατανά, που είχε στήσει εκεί την κατοικία του από την πτώση.

Ανέβηκε νικητής από τα νερά και προανήγγειλε έτσι την τριήμερη Ανάστασή του και την ανύψωση του γένους των ανθρώπων. Οι ουρανοί, που είχαν κλείσει με την πτώση του πρώτου ανθρώπου, άνοιξαν τότε διάπλατα πάνω από τον Κύριο. Η φωνή του Πατέρα ακούστηκε από ψηλά και βεβαίωσε σε όλους πως αυτός είναι ο αγαπητός Υιός του, στον οποίο αναπαύεται η θεϊκή ευδοκία.

Το Άγιο Πνεύμα κατέβηκε με τη μορφή λευκής περιστεράς, συμβόλου της ειρήνης, της πραότητας και της συμφιλίωσης. Έδειξε με τρόπο σαφή ποιος πραγματικά είναι ο γυμνός αυτός άνθρωπος μέσα στα νερά. Φανερώθηκε καθαρά πως αυτός και όχι ο Ιωάννης είναι ο Σωτήρας που είχε υποσχεθεί ο Θεός στους πατέρες.

Έτσι αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά καθαρά το μυστήριο της Αγίας Τριάδας. Ο ουράνιος Πατέρας ομιλούσε από ψηλά και έδινε τη φωνητική μαρτυρία για τον μονογενή του Υιό. Το Άγιο Πνεύμα κατέβαινε από τα ύψη και επιβεβαίωνε με την παρουσία του την αλήθεια των λόγων του Πατρός.

Ο Υιός βαπτιζόταν στον ποταμό και αποκάλυπτε στους ανθρώπους τη μία και αδιαίρετη θεϊκή φύση. Έτσι όλος ο κόσμος γνώρισε πως ο Πατέρας είναι Θεός, ο Υιός είναι Θεός και το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός. Δεν πρόκειται για τρεις χωριστούς θεούς, αλλά για τρία Πρόσωπα μέσα σε μία και μοναδική θεϊκή ουσία.

Αυτό είναι το ανερμήνευτο μυστήριο των μυστηρίων, που υπερβαίνει κάθε δύναμη της λογικής και κάθε νόηση των αγγέλων. Ο Κύριος με τη βάπτισή του στον Ιορδάνη μάς έκανε γνώστες αυτής της θεϊκής αλήθειας. Μάς κατέστησε επιπλέον και πραγματικούς μετόχους του ίδιου του θεϊκού μυστηρίου.

Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, για να μας χαρίσει τη δόξα του μονογενούς Υιού. Ανεβαίνοντας μετά την Ανάσταση στα δεξιά του Πατρός, άνοιξε οριστικά τους ουρανούς στους ανθρώπους. Έτσι ολόκληρη η ανθρώπινη φύση μπόρεσε να συμμετάσχει στο αιώνιο φως της Τριάδας.

Η εορτή της Βαπτίσεως ονομάστηκε από τους αγίους Πατέρες Επιφάνεια και Θεοφάνεια. Αυτό συνέβη επειδή φανερώθηκε στον κόσμο η θεότητα του Χριστού και αποκαλύφθηκε για πρώτη φορά το μυστήριο της Αγίας Τριάδας. Η ίδια ημέρα ονομάστηκε επιπλέον και εορτή των Φώτων, γιατί ο Θεός είναι Φως απρόσιτο και ήρθε να φωτίσει όσους κάθονταν στο σκοτάδι.

Η ανθρωπότητα είχε βυθιστεί στη σκιά του θανάτου και αναζητούσε με αγωνία τη λύτρωση από τα δεσμά της φθοράς. Ο Κύριος μέσα από τα νερά του Ιορδάνη χάρισε στον κόσμο τη δυνατότητα να γίνει υιοθετημένος υιός του Πατέρα. Κάθε άνθρωπος που βαπτίζεται καλείται να γίνει χρισμένος με το Άγιο Πνεύμα και μέτοχος του τρισήλιου φωτός.

Η αρχαία εκκλησιαστική παράδοση μάλιστα όριζε να βαπτίζονται οι κατηχούμενοι κατά τον εσπερινό της εορτής αυτής. Έτσι το Βάπτισμα παρουσιαζόταν ως πνευματικός φωτισμός όλου του ανθρώπινου γένους και ως είσοδος στη νέα ζωή. Η εορτή αυτή υπάρχει ήδη από τα αποστολικά χρόνια και αναφέρεται μέσα στις Αποστολικές Διαταγές.

Ο άγιος Κλήμης ο Αλεξανδρεύς μαρτυρεί τον δεύτερο αιώνα τον εορτασμό της Βαπτίσεως του Κυρίου. Από τον τέταρτο έως τον ένατο αιώνα όλοι οι μεγάλοι Πατέρες ασχολήθηκαν με την ερμηνεία της εορτής της Θεοφανείας. Ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Αμβρόσιος Μεδιολάνων και ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός έγραψαν θαυμάσιους λόγους και ομιλίες.

Οι μοναχοί Ιωσήφ Στουδίτης, Θεοφάνης και Βυζάντιος συνέθεσαν επίσης την υπέροχη υμνογραφία της εορτής. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός εξήγησε πως ο Κύριος δεν είχε ανάγκη καθαρμού, αλλά βαπτίστηκε για να θάψει την ανθρώπινη αμαρτία μέσα στα νερά. Βαπτίστηκε για να εκπληρώσει τον παλαιό Νόμο και να φανερώσει το μυστήριο της Αγίας Τριάδας.

Βαπτίστηκε ακόμη για να αγιάσει τη φύση του νερού και να μας δώσει το πρότυπο του δικού μας μυστηρίου. Τα νερά, που πριν ήταν φορείς της φθοράς και κατοικία ακάθαρτων πνευμάτων, έγιναν τώρα φορείς φωτός και χάρης. Ο Χριστός φανερώθηκε στον Ιορδάνη για να αγιάσει τα ύδατα και ολόκληρο τον κόσμο.

Έτσι κάθε λουτρό βαπτίσματος μέσα στην Εκκλησία γίνεται πραγματική κολυμβήθρα αναγέννησης και πνευματικής ανακαίνισης. Η ίδια χάρη του Ιορδάνη συνεχίζει να ενεργεί μέχρι σήμερα μέσα στη ζωή των πιστών. Με το άγιο Βάπτισμα ο πιστός εισέρχεται στην Εκκλησία και ντύνεται με τον ίδιο τον Χριστό.

Όπως διδάσκει ο απόστολος Παύλος, όσοι βαπτιστήκαμε στον Ιησού, στον θάνατό του βαπτιστήκαμε. Θαφτήκαμε μαζί του μέσα στο μυστήριο και αναστηθήκαμε για να βαδίσουμε σε μια εντελώς καινούργια ζωή. Έτσι κάθε χριστιανός γίνεται μέτοχος του θανάτου και της Αναστάσεως του Κυρίου του.

Την ημέρα της εορτής τελείται ο μεγάλος αγιασμός των υδάτων μέσα στους ναούς από τους ιερείς. Οι πιστοί παίρνουν το αγιασμένο νερό στα σπίτια τους και ραντίζουν τους χώρους όπου ζουν καθημερινά. Πίνουν επίσης από αυτό για τη θεραπεία των ψυχικών και σωματικών τους ασθενειών.

Το νερό αυτό μένει άφθορο για μήνες και για χρόνια ολόκληρα, χωρίς να αλλοιωθεί η ποιότητά του. Γίνεται πηγή αφθαρσίας, δωρεά αγιασμού, άφεση αμαρτιών και αποτροπή κάθε πονηρού πνεύματος από τη ζωή του ανθρώπου. Η Θεοφάνεια καλεί κάθε πιστό να μεταμορφώσει την ύπαρξή του σε διαρκή φανέρωση του θείου φωτός.

Η ζωή του χριστιανού οφείλει να γίνει μια συνεχής αποκάλυψη της δόξας του Θεού στον κόσμο. Έτσι θα ακτινοβολεί παντού η αλήθεια της Αγίας Τριάδας, δοξάζοντας τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες.