Με ένα άγγιγμα του χεριού του θεράπευσε τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό από ανίατη ασθένεια που είχε νικήσει όλους τους ξακουστούς γιατρούς της αυτοκρατορίας. Αντί για χρυσάφι και άργυρο, ζήτησε από τον ευγνώμονα μονάρχη να χτίσει ένα μεγάλο νοσοκομείο για τους φτωχούς και τους ξένους της Βασιλεύουσας. Ο Σαμψών γεννήθηκε στην αρχαία Ρώμη, από οικογένεια πλούσια και ενάρετη με βασιλική καταγωγή.

Σπούδασε φιλολογία, φιλοσοφία και ιατρική, όχι όμως για να κερδίσει χρήματα ή κοσμική δόξα μέσα από την τέχνη του. Η ιατρική γνώση έγινε στα χέρια του εργαλείο αγάπης και διακονίας προς τους πάσχοντες ανθρώπους. Μαζί με την επιστήμη μελετούσε επίσης τις Θείες Γραφές και στερεωνόταν στην πίστη, την ελπίδα και την αγάπη του Χριστού.

Όταν εκοιμήθησαν οι γονείς του, βρέθηκε κληρονόμος μιας τεράστιας περιουσίας, την οποία μοίρασε στους φτωχούς. Άφησε ελεύθερους σχεδόν όλους τους δούλους του και κράτησε για τον εαυτό του μόνο ένα ένδυμα και μια ζώνη. Έτσι ξεκίνησε τη νέα του ζωή, με ψυχή ελεύθερη από τα δεσμά του πλούτου και της δόξας.

Η μεγάλη του επιθυμία ήταν να μιμηθεί τον Χριστό και να γίνει αληθινός δούλος των αναγκεμένων αδελφών του. Άφησε λοιπόν την αρχαία Ρώμη, τους συγγενείς και τους γνωστούς του και έφυγε ως ξένος για χάρη του Θεού. Για ένα διάστημα έζησε σε έρημο τόπο, ακολουθώντας το παράδειγμα του προφήτη Ηλία και των ασκητών της ερήμου.

Όμως ο Κύριος τον οδήγησε στη νέα Ρώμη, την Κωνσταντινούπολη, όπου περίμενε ένα μεγάλο και ευλογημένο έργο. Εκεί βρήκε ένα μικρό σπίτι και άρχισε να δέχεται τους αρρώστους, τους φτωχούς και τους περαστικούς ξένους της πόλης. Τους περιέθαλπε με ιατρική φροντίδα, αλλά τους πρόσφερε επίσης φαγητό, στέγη και ζεστή ανθρώπινη παρουσία.

Η αγάπη και η αφοσίωσή του στους πάσχοντες έμοιαζαν φυσικές, σαν τις ακτίνες που εκπέμπει ο ήλιος. Η ευλογία του Θεού συνόδευε κάθε του ενέργεια και χάριζε θαυμαστές θεραπείες στους βαριά αρρώστους. Ο ίδιος έκρυβε το θαυματουργικό χάρισμα κάτω από το πέπλο της ιατρικής τέχνης, για να αποφεύγει την κοσμική δόξα.

Η ταπείνωσή του όμως δεν μπορούσε να σκεπάσει το φως της αρετής του, που έλαμπε σαν πόλη πάνω σε όρος. Έτσι το όνομά του ακούστηκε σε όλη τη Βασιλεύουσα και έφτασε σύντομα μέχρι τα ανάκτορα και τον πατριαρχικό θρόνο. Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Μηνάς τον κάλεσε κοντά του και τον χειροτόνησε πρεσβύτερο της Αγίας Σοφίας, αναγνωρίζοντας την αγιότητα και τη μόρφωσή του.

Εκείνη την εποχή ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός έπεσε σε φοβερή αρρώστια, την οποία οι γιατροί της εποχής δεν μπορούσαν να θεραπεύσουν. Σε όνειρο είδε έναν λευκόμαλλο ιερέα, που θα του χάριζε την υγεία με τη δύναμη του Θεού. Όταν παρουσιάστηκε ο Σαμψών μπροστά του, ο αυτοκράτορας κατάλαβε αμέσως πως αυτός ήταν ο άνθρωπος του οράματος.

Ο όσιος άγγιξε τον πάσχοντα, προσποιήθηκε ότι του προσφέρει φάρμακα και ο μονάρχης βρήκε πλήρη υγεία. Όταν ο Ιουστινιανός του πρόσφερε χρυσάφι και ασήμι, εκείνος αρνήθηκε με σεμνότητα κάθε υλική ανταμοιβή. Ζήτησε όμως από τον αυτοκράτορα να χτίσει ένα μεγάλο νοσοκομείο, ανάμεσα στους ναούς της Αγίας Σοφίας και της Αγίας Ειρήνης.

Ο ευγνώμων αυτοκράτορας εκπλήρωσε αμέσως το αίτημα και του παραχώρησε επιπλέον κτήματα για τη συντήρηση του ιδρύματος. Το ξενοδοχείο αυτό ονομάστηκε σύντομα «Νοσοκομείο του Σαμψών του Ξενοδόχου» και έγινε καταφύγιο για πλήθος πασχόντων ανθρώπων. Ο όσιος το διηύθυνε ο ίδιος μέχρι την κοίμησή του, υπηρετώντας τους φτωχούς ως φιλόστοργος πατέρας.

Ύστερα από πολλά χρόνια διακονίας, ο όσιος Σαμψών έφτασε σε βαθιά γεράματα, ασθένησε ελαφρώς και ετοιμάστηκε για την έξοδό του. Το πρόσωπό του παρέμενε φωτεινό, χωρίς ίχνος φόβου ή ταραχής μπροστά στο μυστήριο του θανάτου. Η ψυχή του πέταξε στις ουράνιες μονές και το σώμα του ενταφιάστηκε με τιμές στον λαμπρό ναό του αγίου μάρτυρα Μωκίου.

Από εκείνη τη φυλή καταγόταν ο όσιος κατά σάρκα, ενώ κατά πνεύμα έγινε κληρονόμος της αρετής του μάρτυρα. Στον τάφο του ο Θεός χάρισε πολλά θαύματα και ο τόπος αναδείχθηκε πηγή θεραπείας για κάθε ασθενή. Όταν ξέσπασε φοβερή πυρκαγιά στην Κωνσταντινούπολη και οι φλόγες έφτασαν στο νοσοκομείο, εκείνος εμφανίστηκε στην οροφή και απέτρεψε την καταστροφή.

Ξαφνική βροντή ακούστηκε στον ουρανό και δυνατή βροχή έσβησε την πυρκαγιά, χάρη στις πρεσβείες του. Παρουσιάστηκε ακόμη σε αμελείς διαχειριστές του ιδρύματος και τους διόρθωσε αυστηρά, για να μην ξεχνούν τους φτωχούς και τους ξένους. Από τον τάφο του ανέβλυζε επίσης ευωδιαστό μύρο, που θεράπευε κάθε νόσο των πιστών.