Ένας λόγιος μοναχός από την Πάρο αψήφησε τη δόξα του Διαφωτισμού και πλήρωσε με πενταετή καθαίρεση την πιστότητά του στην Παράδοση. Ο ίδιος δίδαξε για είκοσι πέντε χρόνια στη Χίο και αναγνωρίστηκε επίσημα ως άγιος μόλις στα τέλη του εικοστού αιώνα. Το αληθινό του επώνυμο ήταν Τούλιος, όμως από αγάπη προς τη γενέτειρά του υιοθέτησε το προσωνύμιο Πάριος και έμεινε έτσι γνωστός.

Γεννήθηκε στο χωριό Κώστος της Πάρου γύρω στα χίλια επτακόσια είκοσι δύο, με πατέρα από τη Σίφνο και μητέρα από το αρχοντικό γένος των Δαμιάδων. Τα πρώτα γράμματα τα διδάχθηκε στο νησί του και αργότερα συνέχισε τις σπουδές του στη Σμύρνη, κοντά σε σπουδαίους δασκάλους της εποχής. Στα χίλια επτακόσια πενήντα δύο έφτασε στο Άγιον Όρος και γράφτηκε στη φημισμένη Αθωνιάδα Σχολή, την οποία διηύθυναν τότε ο Νεόφυτος Καυσοκαλυβίτης και ο Ευγένιος Βούλγαρης.

Στη συνέχεια άκουσε μαθήματα και στην Κέρκυρα, δίπλα στον Νικηφόρο Θεοτόκη, καλλιεργώντας ευρύτατα τη θεολογική και φιλοσοφική του παιδεία. Η πορεία του αυτή τον ετοίμασε για το πολυσχιδές έργο που θα ακολουθούσε αργότερα στη διακονία της Εκκλησίας και του Γένους. Στο Άγιον Όρος χειροτονήθηκε πρεσβύτερος από τον άγιο Μακάριο τον Κορίνθιο και εντάχθηκε στους πρωτοπόρους του κινήματος των Κολλυβάδων.

Το κίνημα αυτό πήρε το όνομά του από τα κόλλυβα των μνημοσύνων και ξεκίνησε στον Άθω στα μέσα του δεκάτου ογδόου αιώνα. Οι Κολλυβάδες ήταν αγιορείτες μοναχοί που έμεναν πιστοί στην ιερά Παράδοση και αντιστέκονταν σε κάθε αυθαίρετη καινοτομία. Πρόβαλλαν τη συχνή Θεία Κοινωνία, ασκούσαν αδιάλειπτη νοερά προσευχή και υποστήριζαν πως τα μνημόσυνα δεν τελούνται την Κυριακή, ημέρα της Αναστάσεως.

Για τους κεκοιμημένους όριζαν, κατά την αρχαία τάξη, το Σάββατο ως κύρια ημέρα μνείας. Ο όσιος Αθανάσιος, λόγω ακριβώς αυτών των θέσεων, συκοφαντήθηκε άδικα και τελικά εξαναγκάστηκε να φύγει από το Όρος. Οι προσωπικές επιθέσεις και οι ραδιουργίες οδήγησαν στην αναστολή των ιερατικών του καθηκόντων από τα χίλια επτακόσια εβδομήντα έξι ως τα χίλια επτακόσια ογδόντα ένα.

Τότε ακούστηκε εναντίον του και η βαριά κατηγορία της αιρέσεως, που τον πίκρανε βαθύτατα. Όταν όμως αποδείχθηκε πως όλα ήταν αστήρικτα και παράλογα, η ποινή ήρθη και αποκαταστάθηκε πλήρως στον ιερατικό του βαθμό. Ο όσιος γνώρισε από κοντά πολλούς συναγωνιστές του στο κολλυβαδικό κίνημα και τους επηρέασε με τη σοφία και τη ζωή του.

Στον κύκλο του ανήκαν ο άγιος Μακάριος Κορίνθου, ο άγιος Νικηφόρος ο Χίος, ο άγιος Αρσένιος ο Πάριος και ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης. Δίδαξε ο ίδιος τον άγιο Νικηφόρο και παρότρυνε τον άγιο Νικόδημο να εκδώσει συλλογή με τα έργα του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά. Δυστυχώς το πολύτιμο χειρόγραφο χάθηκε προτού προλάβει να φτάσει στο τυπογραφείο.

Μετά τη διδασκαλία του στην Αθωνιάδα και στη Θεσσαλονίκη, ο όσιος Αθανάσιος έφτασε στη Χίο γύρω στα χίλια επτακόσια ογδόντα οκτώ. Εκεί δίδαξε για είκοσι πέντε ολόκληρα χρόνια στο γυμνάσιο και ανέλαβε και τη διεύθυνση των σχολείων. Ο σπουδαίος αυτός παιδαγωγός και θεολόγος αναζωογόνησε στο νησί την τέχνη του ευφραδούς λόγου.

Παρέδιδε λογική, ρητορική, μεταφυσική και θεολογία, καλλιεργώντας με συνέπεια τις ψυχές των μαθητών του. Η Ρητορική του Πραγματεία, που αναλύει λόγους του Δημοσθένη, υπήρξε από τα πιο επιδραστικά εγχειρίδια στον ελληνικό κόσμο της εποχής εκείνης. Έγραψε πλήθος βιβλίων και πραγματειών για ποικίλα θέματα της θεολογίας και της εκκλησιαστικής ζωής.

Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν το Εγχειρίδιο Απολογητικό, ο λόγος για τον Μέγα Αγιασμό και η ομιλία για τη δεύτερη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Σπουδαία είναι επίσης τα κείμενά του για τη γονυκλισία της Πεντηκοστής, για τις άγιες εικόνες και για τα μνημόσυνα. Ξεχωριστή θέση κατέχουν τα έργα του για τους νεομάρτυρες, για τους αγγέλους και το θείο κάλλος, καθώς και πολυάριθμες επιστολές με διάφορα θέματα.

Το σημαντικότερο βιβλίο του ήταν η Επιτομή, που πραγματεύεται με σαφήνεια τα ορθόδοξα δόγματα της πίστεως. Συνέγραψε ακόμη Βίους αγίων και ιερές ακολουθίες προς τιμήν τους, καρπό βαθιάς πνευματικής αγάπης. Ανάμεσα σε άλλα, παρέδωσε τον Βίο του αγίου Μάρκου του Νέου και τον Βίο του αγίου Μακαρίου Κορίνθου.

Έγραψε επίσης τον πρόλογο στο Νέο Λειμωνάριο, μια πλούσια συλλογή με Βίους και ακολουθίες αγίων. Το έργο αυτό ξεκίνησε ο άγιος Μακάριος και το συμπλήρωσαν ο άγιος Νικηφόρος ο Χίος και ο ίδιος ο όσιος Αθανάσιος, καρπός κοινής πνευματικής εργασίας. Στα χίλια οκτακόσια δώδεκα ο όσιος αποσύρθηκε από τη διεύθυνση των σχολείων και αναζήτησε ησυχία στα στερνά της ζωής του.

Πήγε κοντά στον άγιο Νικηφόρο, στο μονίδριο του Αγίου Γεωργίου Ρευστών στη Χίο, για να ζήσει με προσευχή και άσκηση. Εκεί πέρασε τις τελευταίες ημέρες του, ενενηκοντούτης γέροντας, γεμάτος εμπειρία και πνευματική σύνεση. Παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο στις είκοσι τέσσερις Ιουνίου του χίλια οκτακόσια δεκατρία, ειρηνικά και θεοφιλώς.

Στον ίδιο τάφο ενταφιάστηκε αργότερα και ο συνασκητής του άγιος Νικηφόρος, που είχε χαράξει επιγράμματα στην πλάκα του. Τα οστά του αγίου μεταφέρθηκαν στο οστεοφυλάκειο του ναϋδρίου, αλλά αποτεφρώθηκαν στον εμπρησμό του χίλια οκτακόσια είκοσι δύο. Ο όσιος Αθανάσιος υπήρξε ζηλωτής των διδαγμάτων του Χριστού και υπέμεινε με υπομονή διωγμούς και θλίψεις για την πίστη του.