Ένας οικονόμος της Εκκλησίας υπέγραψε με το ίδιο του το χέρι συμβόλαιο υποταγής στον σατανά, αρνούμενος τον Χριστό και την Παναγία μέσα στη νύχτα. Σαράντα ημέρες αργότερα, η ίδια η Θεοτόκος του επέστρεψε σφραγισμένο το φοβερό εκείνο χειρόγραφο πάνω στο στήθος του. Λίγο πριν την επιδρομή των Περσών στις ελληνικές περιοχές, στην πόλη Άδανα της δεύτερης Κιλικίας ζούσε ο Θεοφίλος.

Υπηρετούσε ως οικονόμος της μητροπολιτικής εκκλησίας με τόση πιστότητα, ώστε ο επίσκοπος τον θεωρούσε δεξί του χέρι και άγρυπνο μάτι. Φρόντιζε τα ορφανά, στήριζε τις χήρες, παρηγορούσε τους φτωχούς και υπερασπιζόταν κάθε αδικημένο της πόλης του. Ο λαός τον αγαπούσε σαν πατέρα και τον τιμούσε σαν ευεργέτη για τα έργα της αγάπης του.

Όταν εκοιμήθη ο επίσκοπος της πόλεως, οι κάτοικοι ζήτησαν ομόφωνα από τον μητροπολίτη να χειροτονήσει τον Θεοφίλο ως διάδοχο. Ο ίδιος όμως αρνήθηκε με δάκρυα, λέγοντας πως γνωρίζει τις αμαρτίες του και δεν είναι άξιος της επισκοπικής διακονίας. Παρά τις πιέσεις και τις παρακλήσεις, παρέμεινε ακλόνητος στην ταπείνωσή του ενώπιον όλων.

Ο μητροπολίτης, βλέποντας την επίμονη άρνησή του, αναγκάστηκε να χειροτονήσει άλλον επίσκοπο για την πόλη της Αδάνων. Ο Θεοφίλος συνέχισε να υπηρετεί ως οικονόμος, διαχειριζόμενος με τιμιότητα τα εκκλησιαστικά ζητήματα και την περιουσία της επισκοπής. Σύντομα όμως κάποιοι φθονεροί άνθρωποι άρχισαν να συκοφαντούν τον δίκαιο εκείνον άνδρα στον νέο επίσκοπο.

Αρχικά εκείνος δεν έδωσε σημασία, γνωρίζοντας την αρετή και την εντιμότητα του οικονόμου του. Καθώς όμως οι συκοφαντίες πλήθαιναν καθημερινά, σιγά σιγά άρχισε να κλίνει το αυτί του στις κατηγορίες. Τελικά αποφάσισε να απομακρύνει τον Θεοφίλο από τη θέση του, αναθέτοντας τη διακονία σε άλλον πρόσωπο.

Στην αρχή ο Θεοφίλος δέχτηκε με ηρεμία την απομάκρυνσή του, αφοσιωμένος στην προσευχή και στη λατρεία του Θεού. Ο διάβολος όμως, μη αντέχοντας την ησυχία της ψυχής του, άρχισε να του ψιθυρίζει λογισμούς ταραχής και πικρίας. Του υπενθύμιζε πως ο επίσκοπος τον ατίμασε, προτίμησε άλλον κατώτερο, και τον παρέδωσε σε χλεύη και περιγέλωτα ολόκληρης της πόλεως.

Έτσι, σιγά σιγά, η ταπεινή του καρδιά γέμισε από πικρία, μικροψυχία, λύπη βαριά και επιθυμία αποκαταστάσεως της προηγούμενης τιμής του. Φλεγόμενος από την επιθυμία να ανακτήσει τη χαμένη του εξουσία, ο Θεοφίλος έχασε σταδιακά την ελπίδα του στον Θεό και έπεσε σε βαθιά απελπισία. Έντρομος και ταραγμένος, στράφηκε στη βοήθεια ενός Εβραίου μάγου, ο οποίος ζούσε στην πόλη και ήταν γνωστός για τις σατανικές του τέχνες.

Νύχτα πήγε στο σπίτι του και τον παρακάλεσε με δάκρυα να τον βοηθήσει να ανακτήσει την προτέρα του θέση. Ο μάγος δέχτηκε με χαρά και του υποσχέθηκε να τον οδηγήσει την επόμενη νύχτα στον ίδιο τον αφέντη του. Όταν ήρθε η συμφωνημένη ώρα, ο μάγος τον οδήγησε στον ιππόδρομο της πόλεως και του απαγόρευσε να σφραγίσει το σώμα του με το σημείο του τιμίου Σταυρού.

Εκεί ο Θεοφίλος αντίκρισε πλήθος σκοτεινών μορφών με αναμμένα κεριά, που ευφημούσαν τον άρχοντα του σκότους καθισμένο στη μέση τους. Ο σατανάς απαίτησε ολοκληρωτική άρνηση του Χριστού και της Παναγίας, υπογεγραμμένη με το ίδιο του το χέρι σε χειρόγραφο. Ο δύστυχος Θεοφίλος, τυφλωμένος από τη φιλοδοξία του, υπέγραψε την αποστατική εκείνη χάρτη και την παρέδωσε με τα ίδια του τα χέρια.

Έπειτα φίλησε τα πόδια του διαβόλου και επέστρεψε στο σπίτι του γεμάτος όλεθρο. Το επόμενο πρωί, με θεϊκή οικονομία και όχι από προσπάθεια του διαβόλου, ο επίσκοπος αφυπνίστηκε από βαθιά μεταμέλεια για την απομάκρυνση του Θεοφίλου. Έστειλε αμέσως ανθρώπους στο σπίτι του και τον επανέφερε με μεγάλες τιμές στην προηγούμενη διακονία του.

Μάλιστα ενώπιον όλου του κλήρου και του λαού του ζήτησε δημόσια συγγνώμη για την αδικία που του είχε προξενήσει. Από εκείνη την ώρα ο Θεοφίλος απέκτησε διπλάσια εξουσία και τιμή, ενώ οι παλαιοί εχθροί του σιώπησαν ντροπιασμένοι μέσα στην πόλη. Ο πανούργος όμως Εβραίος μάγος τον επισκεπτόταν συχνά, καυχώμενος πως αυτός και ο αφέντης του τον βοήθησαν τόσο γρήγορα.

Μετά από λίγο καιρό όμως, ο Θεοφίλος άρχισε να συνέρχεται σαν από βαθύ ύπνο και να συνειδητοποιεί τη φοβερή του απώλεια. Ο φιλάνθρωπος Θεός, που δεν θέλει τον θάνατο του αμαρτωλού αλλά αναμένει τη μετάνοιά του, έβαλε στην καρδιά του τη σκέψη της επιστροφής. Άρχισε λοιπόν να αναλογίζεται πόσο μεγάλο και φοβερό κακό διέπραξε, αρνούμενος τον Δεσπότη Χριστό και την πανύμνητη Μητέρα Του για μια πρόσκαιρη και μάταιη τιμή των ανθρώπων.

Στέναζε από τα βάθη της καρδιάς του και χτυπούσε το στήθος του με πικρά δάκρυα. Στο μεταξύ ο Εβραίος μάγος συνελήφθη από τον άρχοντα της χώρας και καταδικάστηκε σε θάνατο για τις πολλές μαγείες και κακουργίες του. Ο Θεοφίλος όμως, νύχτα και ημέρα, θρηνούσε μέσα στο σπίτι του, χωρίς να δέχεται τροφή ή ποτό και χωρίς να μιλάει σε κανέναν.

«Αλλοίμονο σε μένα τον ταλαίπωρο», αναφωνούσε με βαθιά οδύνη, «έγινα δούλος του διαβόλου και με την υπογραφή μου σφράγισα τη δουλεία μου». Διερωτάτο ποιος μπορούσε να αποσπάσει το φοβερό εκείνο χειρόγραφο από τα χέρια του πονηρού και να τον γλιτώσει από την αιώνια απώλεια. Σταδιακά όμως, μέσα από τα δάκρυα και τη συντριβή, άρχισε να ξυπνά μέσα του η ελπίδα στο έλεος της Θεοτόκου.

Σκέφτηκε να καταφύγει στην πανάχραντο Μητέρα του Κυρίου, να πέσει μπροστά στην εικόνα της και να ικετεύσει με όλη του την ψυχή τη μεσιτεία της. Σε μια μικρή εκκλησία της πόλεως, αφιερωμένη στην Παναγία, αποφάσισε να κλειστεί για προσευχή και νηστεία. Έκλεισε τις πόρτες πίσω του και ρίχτηκε με δάκρυα και θρήνους μπροστά στην τίμια εικόνα της Θεομήτορος.

Κανείς δεν γνώριζε τα συμβαίνοντα εκτός από τον πιστό υπηρέτη του Ευτυχιανό, ο οποίος αργότερα κατέγραψε ολόκληρη την ιστορία του. Σαράντα ολόκληρες ημέρες και σαράντα νύχτες παρέμεινε ο Θεοφίλος μέσα στην εκκλησία, νηστεύοντας, εξομολογούμενος και αδιάκοπα προσευχόμενος μπροστά στην εικόνα. Στο τέλος των σαράντα ημερών, ενώ προσευχόταν μέσα στην βαθιά νύχτα, εμφανίστηκε σ’ αυτόν η Δέσποινα του κόσμου με όλη τη μεγαλοπρέπειά της.

Τον ρώτησε με αυστηρότητα γιατί την ενοχλεί τόσο αναιδώς, αφού ο ίδιος αρνήθηκε τον Υιό της και την ίδια ενώπιον του σατανά. Ο Θεοφίλος, με συντριβή και δάκρυα, ανέφερε πολλά παραδείγματα μετανοίας από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Θυμήθηκε τον Δαβίδ, τον απόστολο Πέτρο, τον ληστή του Σταυρού, τον Ζακχαίο, τον Παύλο και την αμαρτωλή που ένιψε τα πόδια του Κυρίου.

Παρακάλεσε λοιπόν την Παναγία να τον βοηθήσει, αφού τόσοι άλλοι έλαβαν συγχώρηση μέσα από τη μετάνοια. Η πανάχραντος Θεοτόκος του ζήτησε πρώτα να ομολογήσει με τα ίδια του τα χείλη πως ο Υιός της είναι αληθινός Θεός. Ο Θεοφίλος ομολόγησε με δύναμη και κατάνυξη ολόκληρο το Σύμβολο της πίστεως, αναγνωρίζοντας τον σαρκωθέντα Λόγο και την παρθενική μητρότητα της Δεσποίνης.

Τότε η Παναγία υποσχέθηκε πως θα μεσιτεύσει στον φιλάνθρωπο Υιό της για τη συγχώρηση των αμαρτιών του. Μετά από τρεις ακόμη ημέρες προσευχής, η Παναγία εμφανίστηκε ξανά με φωτεινό πρόσωπο και του ανακοίνωσε πως ο Κύριος δέχτηκε τη μετάνοιά του. Ο Θεοφίλος όμως την παρακάλεσε ακόμη να του επιστραφεί το φοβερό εκείνο χειρόγραφο που κρατούσε ο σατανάς.

Μετά από άλλες τρεις ημέρες προσευχής, αποκοιμήθηκε εξαντλημένος από τους πνευματικούς του κόπους και τα δάκρυα. Στον ύπνο του είδε την πανάχραντη Μητέρα του Κυρίου να του φέρνει την σφραγισμένη χάρτη της αποστασίας του. Όταν ξύπνησε, βρήκε πραγματικά το χειρόγραφο πάνω στο στήθος του, ακέραιο και σφραγισμένο όπως πρώτα.

Από τη χαρά και τη συγκίνηση παρ’ ολίγο να χάσει τις αισθήσεις του και έμεινε σαν ημιθανής για ώρα πολλή. Την επόμενη ημέρα, ημέρα Κυριακή, παρουσιάστηκε στον καθεδρικό ναό κατά τη Θεία Λειτουργία και ομολόγησε δημόσια το αμάρτημά του. Παρέδωσε στον επίσκοπο τη φοβερή χάρτη και ζήτησε να αναγνωστεί ενώπιον όλου του πληρώματος της Εκκλησίας.

Ο διάκονος ανέβηκε στον άμβωνα και διάβασε καθαρά τα λόγια της αποστασίας, καθώς ολόκληρος ο λαός παρακολουθούσε έκπληκτος και έντρομος το παράδοξο εκείνο γεγονός. Ο επίσκοπος, βαθιά συγκινημένος, στράφηκε προς τον λαό και δοξολόγησε τον φιλάνθρωπο Θεό για το μέγα θαύμα της μετανοίας. Συνέκρινε τον Θεοφίλο με τον προφήτη Μωυσή, που μετά από σαράντα ημέρες νηστείας έλαβε τις πλάκες του νόμου από τον ίδιο τον Θεό.

Έπειτα διέταξε τον ίδιο τον Θεοφίλο να κάψει την αποστατική χάρτη ενώπιον όλου του εκκλησιάσματος. Καθώς οι φλόγες κατέκαιγαν το χειρόγραφο, ολόκληρος ο λαός φώναζε με δάκρυα το «Κύριε ελέησον» από τα βάθη της καρδιάς του. Ο επίσκοπος συνέχισε τη Θεία Λειτουργία και κοινώνησε τον μετανοημένο Θεοφίλο τα πανάχραντα Μυστήρια του Σώματος και του Αίματος του Κυρίου.

Αμέσως το πρόσωπό του έλαμψε σαν τον ήλιο μπροστά στα μάτια ολόκληρου του εκκλησιάσματος. Όλοι όσοι παρευρίσκονταν δόξασαν τον πανάγαθο Θεό, που δικαιώνει και αγιάζει τους ειλικρινώς μετανοούντες αμαρτωλούς. Ο Θεοφίλος επέστρεψε κατόπιν στη μικρή εκκλησία της Θεοτόκου, όπου έλαβε τη συγχώρηση των πολλών αμαρτημάτων του.