Στη φυλακή της Σαμάρειας, βαριά αλυσοδεμένος, ο στρατηγός Πέτρος είδε τις χρυσές του αλυσίδες να λιώνουν σαν κερί από το ραβδί του αγίου Συμεών του Θεοδόχου. Πενήντα τρία ολόκληρα χρόνια έζησε ύστερα γυμνός μέσα σε μια σπηλιά του Άθω, χωρίς να αντικρίσει ανθρώπινο πρόσωπο, με τροφή του το ουράνιο μάννα που του έφερνε άγγελος. Κρατούσε από την Κωνσταντινούπολη και έζησε σε εποχή μεγάλων πολέμων με τους γείτονες λαούς της Ανατολής.

Οι γονείς του τον ανέθρεψαν με ευσέβεια και η μόρφωσή του τον ανέδειξε σύντομα σε αξιωματικό του βασιλικού στρατεύματος. Σε μια σκληρή σύγκρουση στη Συρία το ελληνικό στράτευμα υπέστη βαριά ήττα από τους αντιπάλους του. Οι Άραβες τον έπιασαν αιχμάλωτο και τον οδήγησαν στη Σαμάρα, μια πόλη κοντά στον Ευφράτη ποταμό.

Εκεί τον έκλεισαν σε σκοτεινό μπουντρούμι και του φόρτωσαν βαριά σιδερένια δεσμά. Μέσα στο σκοτάδι θυμήθηκε πως κάποτε είχε σκεφτεί να γίνει μοναχός, μα τελικά είχε αναβάλει διαρκώς εκείνη την απόφαση. Κατάλαβε τότε ότι η αιχμαλωσία ήταν παιδαγωγία του Θεού για την αμέλειά του.

Μετάνιωσε βαθιά και άρχισε να υπομένει με υπομονή και ταπείνωση όσα του συνέβαιναν. Στη φυλακή ο Πέτρος άρχισε νηστεία αυστηρή και προσευχή ολοένα και πιο θερμή προς τον παντοδύναμο Θεό. Παρακαλούσε επίσης τον άγιο Νικόλαο, που τον αγαπούσε από παιδί και τον είχε πάντοτε βοηθό στις δύσκολες ώρες.

Έταξε στον Κύριο πως, αν ελευθερωθεί, δεν θα γυρίσει στον κόσμο ούτε καν στο σπίτι του. Σχεδίαζε να πάει στη Ρώμη, στον τάφο του αποστόλου Πέτρου, και εκεί να λάβει το αγγελικό σχήμα. Μια νύχτα ο άγιος Νικόλαος του παρουσιάστηκε στον ύπνο και του είπε να καλέσει σε βοήθεια και τον δίκαιο Συμεών τον Θεοδόχο.

Σε νέα εμφάνιση τον στήριξε στην υπομονή και του υποσχέθηκε πως η ελευθερία θα έρθει στον κατάλληλο καιρό. Την τρίτη φορά οι δύο άγιοι ήρθαν μαζί, ξύπνιο πια τον αιχμάλωτο. Ο Συμεών άγγιξε με χρυσό ραβδί τα δεσμά και αυτά έλιωσαν αμέσως σαν κερί στη φωτιά.

Οι πόρτες της φυλακής άνοιξαν διάπλατα και ο Πέτρος βγήκε ελεύθερος, ακολουθώντας τον άγιο Νικόλαο. Σύντομα έφτασε με θαυμαστό τρόπο στα σύνορα της ελληνικής γης. Ο άγιος του θύμισε το τάμα του και έγινε αόρατος.

Ο Πέτρος δεν πέρασε από το σπίτι του ούτε αναζήτησε συγγενείς, αλλά κατευθύνθηκε αμέσως προς τη Ρώμη. Στον δρόμο τον συνόδευε αόρατα ο άγιος Νικόλαος, σαν στοργικός πατέρας και άγρυπνος φύλακας του ταξιδιώτη. Πριν φτάσει εκεί, ο άγιος εμφανίστηκε στον ύπνο του πάπα και του εξήγησε με κάθε λεπτομέρεια την υπόθεση του αιχμαλώτου.

Του φανέρωσε μάλιστα και το όνομά του, παραγγέλλοντας να τον κουρέψει μοναχό στον τάφο του αποστόλου Πέτρου. Την επομένη, μέσα στο πλήθος που είχε μαζευτεί στη θεία λειτουργία, ο πάπας τον κάλεσε δυνατά με το όνομά του. Ο Πέτρος βγήκε αμέσως μπροστά, έπεσε στα πόδια του και έκπληκτος ρώτησε πώς τον γνώριζε.

Ο πάπας αποκάλυψε ότι τα πάντα του τα είχε διηγηθεί ο μέγας ιεράρχης Νικόλαος. Με συγκίνηση τον έκειρε μοναχό στον τάφο του αποστόλου και τον κράτησε κοντά του αρκετό καιρό. Τον δίδαξε με υπομονή τους κανόνες της μοναχικής ζωής και την οδό της σωτηρίας.

Έπειτα τον ευλόγησε και τον έστειλε εκεί όπου θα τον οδηγούσε ο ίδιος ο Θεός με τη χάρη του. Ο Πέτρος αποχαιρέτησε με δάκρυα τον κλήρο της Ρώμης και κατέβηκε στη θάλασσα. Επιβιβάστηκε σε καράβι που έφευγε προς την Ανατολή.

Μετά από πολλές ημέρες ταξιδιού οι ναυτικοί σταμάτησαν σε ένα παραθαλάσσιο χωριό για να ζυμώσουν ψωμί. Βρήκαν τον νοικοκύρη και ολόκληρη την οικογένειά του χτυπημένους από βαριά αρρώστια και ετοιμοθάνατους. Όταν ο άρρωστος έμαθε ότι στο καράβι ταξίδευε ένας μοναχός από τη Ρώμη, παρακάλεσε θερμά να έρθει στο σπίτι του.

Ο Πέτρος δίστασε από ταπείνωση, μα τελικά υποχώρησε από συμπόνια στους πάσχοντες. Μόλις μπήκε στο κατώφλι είπε την ευλογία της ειρήνης για το σπίτι και όσους έμεναν μέσα. Αμέσως ο νοικοκύρης σηκώθηκε από το κρεβάτι του γερός, σαν να ξυπνούσε από ύπνο.

Έπεσε με δάκρυα στα πόδια του μοναχού και του ασπάστηκε ευγνώμων τα ίχνη. Ο όσιος γύρισε όλα τα κρεβάτια, σταύρωσε τους αρρώστους και όλοι θεραπεύτηκαν την ίδια στιγμή. Όσοι είδαν το θαύμα δόξασαν τον Θεό με φόβο και θαυμασμό.

Στο πλοίο, ως μόνη τροφή, ο Πέτρος έπαιρνε μια μικρή μερίδα ψωμί κάθε βράδυ. Έπινε λίγο θαλασσινό νερό, που ο Κύριος του το έκανε γλυκό και πόσιμο. Μέσα στη θάλασσα τον επισκέφθηκε σε όραμα η Παναγία, λάμπουσα φωτεινότερη από τον ήλιο.

Δίπλα στην Θεοτόκο στεκόταν με δέος ο άγιος Νικόλαος και την παρακαλούσε να ορίσει η ίδια τον τόπο της ασκήσεως του δούλου της. Η Δέσποινα του ουρανού απάντησε πως ανάπαυση θα βρει στο όρος του Άθω, που είναι δικός της κλήρος. Ο τόπος εκείνος, είπε, της δόθηκε από τον Υιό και Θεό της ως περιβόλι ιερό.

Όσοι αρνηθούν τη βοή του κόσμου και αναλάβουν πνευματικούς αγώνες θα έχουν εκεί την προστασία της σε όλους τους πειρασμούς. Όταν το καράβι πλησίασε τις ακτές του Άθω, σταμάτησε ξαφνικά ακίνητο, παρότι το αέρι φούσκωνε δυνατά τα πανιά. Ο όσιος κατάλαβε αμέσως ότι αυτό συνέβαινε για χάρη του και ζήτησε να τον αποβιβάσουν.

Οι ναύτες με κλάματα τον άφησαν στην ακτή και ευλογήθηκαν από εκείνον για το ταξίδι. Ο Πέτρος προχώρησε σε άγρια και απάτητα μέρη, ώσπου βρήκε μια σκοτεινή σπηλιά για κατοικία. Εκεί έμενε φίδια, ερπετά και πλήθος δαιμόνων, που του ετοίμαζαν αμέτρητους πειρασμούς.

Στις πρώτες δύο εβδομάδες έμεινε εντελώς χωρίς τροφή, αφοσιωμένος μόνο στην προσευχή. Ο διάβολος ξεσήκωσε εναντίον του ολόκληρο στρατό φοβερών μορφών με τόξα και σπαθιά. Ο όσιος επικαλέστηκε την Παναγία και οι δαίμονες έφυγαν με βοή.

Μετά από πενήντα μέρες ο εχθρός επιτέθηκε ξανά, μεταμορφώνοντας τους δαίμονες σε άγρια θηρία και τρομερά ερπετά. Ζώα ολόκληρα του βουνού μαζεύτηκαν στη σπηλιά και άνοιγαν τα στόματά τους σαν να ήθελαν να τον καταπιούν. Με τον σταυρό και με την επίκληση του Χριστού και της Θεοτόκου ο όσιος διασκόρπισε όλη εκείνη την ορδή.

Έπειτα ο διάβολος δοκίμασε τέχνασμα πιο πονηρό και πιο ύπουλο. Πήρε τη μορφή νεαρού υπηρέτη από τον παλιό του οίκο και τον παρακάλεσε με δάκρυα να γυρίσει στην πατρίδα. Του είπε πως η ασκητική μόνωση ωφελεί μόνο τον ίδιο, ενώ η διδασκαλία στον κόσμο σώζει πολλούς αμαρτωλούς.

Ο όσιος απάντησε ήρεμα πως εδώ τον έφερε η Παναγία και χωρίς δική της εντολή δεν φεύγει. Με το άκουσμα του ονόματος της Θεοτόκου ο δαίμονας εξαφανίστηκε αμέσως. Έπειτα από εφτά χρόνια ο πονηρός παρουσιάστηκε ως φωτεινός άγγελος με γυμνό σπαθί στα χέρια.

Του είπε πως ο Θεός τον στέλνει πια στον κόσμο, για να φωτίσει πλήθος αμαθών ανθρώπων. Ο γέροντας δοκιμασμένος απάντησε ξανά πως μόνο με εντολή της Δεσποίνης του Άθω θα έβγαινε από την έρημο. Ο δαίμονας τότε εξαφανίστηκε οριστικά και δεν τόλμησε να ξαναπλησιάσει.

Την επόμενη νύχτα η Παναγία παρουσιάστηκε στον όσιο μαζί με τον άγιο Νικόλαο μέσα σε φως ουράνιο. Τον στερέωσε στους πειρασμούς και του υποσχέθηκε πως άγγελος Κυρίου θα του φέρνει στο εξής τροφή. Κάθε σαράντα ημέρες ο ουράνιος απεσταλμένος θα του παρέδιδε το θείο μάννα για όλη του τη ζωή.

Με αυτό το μυστικό ψωμί έζησε στην έρημο του Άθω πενήντα τρία ολόκληρα χρόνια. Δεν είδε ποτέ ανθρώπινο πρόσωπο, δεν φόρεσε ρούχο και δεν είχε κανένα στήριγμα γήινο. Ουρανός ήταν η σκεπή του και η γη το στρώμα της κουρασμένης σάρκας του.

Το καλοκαίρι τον έκαιγε ο ήλιος και τον χειμώνα τον πάγωνε αλύπητα η παγωνιά της κορυφής. Όταν ο Θεός θέλησε να αποκαλύψει τον δούλο του, οδήγησε στα μέρη εκείνα έναν κυνηγό που καταδίωκε ένα μεγάλο ελάφι. Το ζώο σταμάτησε ακριβώς πάνω από τη σπηλιά του οσίου.

Ο κυνηγός είδε άντρα γυμνό, σκεπασμένο μόνο με τα μακριά μαλλιά και τα γένια του, και θέλησε να φύγει τρομαγμένος. Ο όσιος τον φώναξε με γλυκύτητα και του διηγήθηκε ολόκληρη τη ζωή του από την αρχή μέχρι το τέλος. Του παρήγγειλε να γυρίσει σπίτι του, να δοκιμάσει τον εαυτό του και να επιστρέψει ύστερα από έναν χρόνο.

Μετά από έναν χρόνο ο κυνηγός γύρισε στο όρος μαζί με τον αδελφό του και δύο μοναχούς. Ο αδελφός του υπέφερε βαριά από ακάθαρτο πνεύμα και ήλπιζε σε βοήθεια από τον άγιο γέροντα. Όταν πλησίασαν τη σπηλιά, βρήκαν τον όσιο κοιμισμένο, με τα χέρια σταυρωμένα ευλαβικά στο στήθος και τα μάτια καθαρά κλεισμένα.

Ο κυνηγός με δάκρυα διηγήθηκε στους συντρόφους τα όσα είχε ακούσει από το ίδιο το στόμα του οσίου. Ο δαιμονισμένος αδελφός μόλις άγγιξε το άγιο σώμα, σωριάστηκε στη γη με δυνατή κραυγή. Το πονηρό πνεύμα παραπονέθηκε φωναχτά πως ο Πέτρος το έδιωχνε πλέον και από αυτή την κατοικία του.

Έπειτα βγήκε σαν καπνός από το στόμα του ανθρώπου, που σηκώθηκε γερός στο σώμα και στην ψυχή. Όλοι μαζί πήραν τα τίμια λείψανα και τα κατέβασαν προσεκτικά στην ακτή. Με το πλοιάριο τους τα μετέφεραν σε ένα γνωστό χωριό υπό μακεδονική εξουσία.

Ο επίσκοπος της περιοχής, ακούγοντας τα πλήθος των θαυμάτων, παρέλαβε με τιμή τα ιαματικά λείψανα. Τα τοποθέτησε με αρώματα σε πολύτιμη λάρνακα και τα ενταφίασε μέσα στον ναό του. Τρεις ημέρες και τρεις νύχτες τιμήθηκε ο όσιος με δοξολογίες στην Αγία Τριάδα, που δοξάζεται πάντοτε από κάθε κτίσμα.