Όταν οι μαθητές στην Ιερουσαλήμ έτρεμαν να δεχτούν τον πρώην διώκτη Σαύλο, ένας άνθρωπος τον πήρε από το χέρι και τον οδήγησε στους Αποστόλους. Ο ίδιος άνθρωπος είχε λίγο νωρίτερα πουλήσει το χωράφι του κοντά στην Ιερουσαλήμ και είχε ρίξει όλα τα χρήματα στα πόδια των Αποστόλων. Επρόκειτο για τον Βαρνάβα, έναν από τους εβδομήντα Αποστόλους του Κυρίου, που η Εκκλησία τιμά ως άνθρωπο γεμάτο καλοσύνη, Άγιο Πνεύμα και ζωντανή πίστη.

Η καταγωγή του ήταν από την Κύπρο, από οικογένεια Εβραίων της φυλής του Λευί, και το αρχικό του όνομα ήταν Ιωσής. Οι γονείς του είχαν μεταναστεύσει από την Παλαιστίνη στο νησί λόγω των πολέμων και διατηρούσαν περιουσία και κοντά στα Ιεροσόλυμα. Σπούδασε στην Ιερουσαλήμ κοντά στον περίφημο νομοδιδάσκαλο Γαμαλιήλ, έχοντας συμμαθητή τον μετέπειτα Απόστολο Παύλο.

Από μικρός αγαπούσε τη νηστεία, την προσευχή και τον ναό του Σολομώντα, αποφεύγοντας τις κακές συντροφιές. Όταν ο Κύριος άρχισε να διδάσκει δημόσια, ο νέος Ιωσής τον άκουσε, είδε τα θαύματά του και πίστεψε ολόψυχα. Έπεσε στα πόδια του Χριστού και ζήτησε να γίνει μαθητής του.

Ο Κύριος τον συμπεριέλαβε στους εβδομήντα και οι υπόλοιποι Απόστολοι τον μετονόμασαν Βαρνάβα, που σημαίνει υιός παρακλήσεως. Πρώτος οδήγησε τον Σαύλο στην κοινότητα μετά τη μεταστροφή του στον δρόμο της Δαμασκού, εγγυώμενος για την αλλαγή του. Όταν το Ευαγγέλιο άρχισε να ριζώνει στην Αντιόχεια, οι Απόστολοι έστειλαν εκεί τον Βαρνάβα για να στηρίξει τους νέους πιστούς και να οργανώσει την κοινότητα.

Βλέποντας τη χάρη του Θεού να καρποφορεί, χάρηκε βαθιά και πήγε στην Ταρσό για να αναζητήσει τον Παύλο. Έφερε τον φίλο του πίσω στην Αντιόχεια και για έναν ολόκληρο χρόνο δίδασκαν μαζί τον λαό μέσα στην Εκκλησία. Σε εκείνη ακριβώς την πόλη οι μαθητές ονομάστηκαν για πρώτη φορά Χριστιανοί στην ιστορία.

Όταν προφητεύτηκε μεγάλη πείνα στην Ιουδαία, οι δύο Απόστολοι συγκέντρωσαν ελεημοσύνη και την έφεραν στους πρεσβυτέρους των Ιεροσολύμων. Με εντολή του Αγίου Πνεύματος, που μίλησε μέσω των προφητών της Αντιόχειας, χειροτονήθηκαν και απεστάλησαν επίσημα στους εθνικούς. Μαζί τους πήραν ως υπηρέτη του λόγου τον νεαρό Ιωάννη, που λεγόταν και Μάρκος, ανιψιό του Βαρνάβα.

Η πρώτη αποστολική περιοδεία τους ξεκίνησε από τη Σελεύκεια και τους οδήγησε στην Κύπρο, όπου κήρυξαν στις συναγωγές της Σαλαμίνας και διέσχισαν το νησί ως την Πάφο. Εκεί συνάντησαν τον μάγο Ελύμα, τον οποίο ο Παύλος τύφλωσε με τον λόγο του, με αποτέλεσμα να πιστέψει ο ανθύπατος Σέργιος. Από την Πάφο πέρασαν στην Πέργη της Παμφυλίας και ανέβηκαν στην Αντιόχεια της Πισιδίας, όπου οι Ιουδαίοι ξεσήκωσαν διωγμό εναντίον τους.

Στα Λύστρα ο Παύλος θεράπευσε έναν άνθρωπο χωλό εκ γενετής, και ο λαός νόμισε τους δύο Αποστόλους θεούς, ονομάζοντας τον Βαρνάβα Δία και τον Παύλο Ερμή. Με κόπο τους έπεισαν να μην προσφέρουν θυσίες, και λίγο αργότερα οι ίδιοι λιθοβόλησαν τον Παύλο έξω από την πόλη. Όταν στην Αντιόχεια ξέσπασε διαφωνία για την περιτομή των εθνικών, ο Βαρνάβας και ο Παύλος ανέβηκαν στην Ιερουσαλήμ.

Έλαβαν μέρος στην Αποστολική Σύνοδο, που απάλλαξε τους Χριστιανούς από τις τυπικές διατάξεις του νόμου του Μωυσή. Επιστρέφοντας στην Αντιόχεια, έφεραν την επιστολή των Αποστόλων μαζί με τον Ιούδα τον επιλεγόμενο Βαρσαβά και τον Σίλα, στηρίζοντας έτσι όλη την Εκκλησία. Στη συνέχεια, οι δύο φίλοι ετοίμασαν νέα περιοδεία, αλλά ξέσπασε διαφωνία γιατί ο Βαρνάβας ήθελε να πάρει ξανά τον Μάρκο, ενώ ο Παύλος αρνιόταν, καθώς εκείνος τους είχε αφήσει στην Παμφυλία.

Έτσι χώρισαν ειρηνικά, ο Παύλος πήρε τον Σίλα και κατευθύνθηκε προς τη Συρία και την Κιλικία, ενώ ο Βαρνάβας με τον Μάρκο έπλευσαν στην Κύπρο. Εκεί ο Απόστολος εργάστηκε σκληρά και προσέλκυσε πολλούς στον Χριστό, ταξιδεύοντας έπειτα και στη Ρώμη, όπου ίσως πρώτος κήρυξε το Ευαγγέλιο. Λέγεται επίσης ότι ίδρυσε τον επισκοπικό θρόνο στο Μεδιόλανο, δηλαδή στο σημερινό Μιλάνο, πριν επιστρέψει ξανά στην πατρίδα του.

Στη Σαλαμίνα τον αντιμετώπισαν με μίσος Ιουδαίοι που είχαν έλθει από τη Συρία και ξεσήκωσαν τον λαό εναντίον του. Ο Βαρνάβας προέβλεψε το τέλος του, συγκέντρωσε τους πιστούς, τους κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων και παρέδωσε στον Μάρκο το χειρόγραφο Ευαγγέλιο του Ματθαίου. Όταν άρχισε να κηρύττει στη συναγωγή, οι εχθροί του τον έσυραν έξω από την πόλη και τον λιθοβόλησαν μέχρι θανάτου.

Ύστερα άναψαν φωτιά για να κάψουν το λείψανο, όμως το σώμα του έμεινε εντελώς ανέπαφο από τη φλόγα. Ο Μάρκος, μαζί με λίγους πιστούς, παρέλαβε τη νύχτα το τίμιο λείψανο και το έθαψε μέσα σε σπήλαιο πέντε στάδια έξω από τη Σαλαμίνα. Σύμφωνα με την παραγγελία του Αποστόλου, τοποθέτησε στο στήθος του το Ευαγγέλιο του Ματθαίου που ο ίδιος είχε αντιγράψει με τα χέρια του.

Έπειτα αναζήτησε τον Παύλο στην Έφεσο και του ανήγγειλε το μαρτυρικό τέλος του Βαρνάβα. Με τον χρόνο, ο τάφος ξεχάστηκε, όμως στο σημείο εκείνο γίνονταν συνεχώς θαυμαστές θεραπείες ασθενών, χωλών, τυφλών και δαιμονισμένων, και έτσι οι κάτοικοι το ονόμασαν Τόπο της Υγείας. Όταν ο αιρετικός Πέτρος ο Κναφέας, αντίπαλος της Τετάρτης Οικουμενικής Συνόδου, ζήτησε να υποτάξει την Εκκλησία της Κύπρου στον θρόνο της Αντιόχειας, ο Αρχιεπίσκοπος Ανθεμος ταράχτηκε βαθιά.

Ο Απόστολος εμφανίστηκε τρεις φορές στον ύπνο του και του φανέρωσε τη θέση των λειψάνων του. Έσκαψαν την ορισμένη ημέρα και βρήκαν το άφθαρτο σώμα μαζί με το Ευαγγέλιο. Ο αυτοκράτορας Ζήνων δέχτηκε με χαρά το γεγονός και αναγνώρισε το αυτοκέφαλο της Εκκλησίας της Κύπρου.