“Para se të agojë mëngjesi pranreror, rrapuam në
Varrin tend, per ta mbushur me lule, me të cilat aq shumë
mgjan jet a jonë….”
A mund ic përshkruhct sc çfarc
ndjcn kur viziton njc vend lc shenjlë?
Mallëngjimi dhc gëzimi i ngjarjeve to
lilla vështirë sc iransmciohcn. por
duhcl provuar. Bcsimtari me kupton
dhe kjo me lchlëson ic shprehem. Ic
frcskël ëshlë fuqia, që ruan kjo dramë
cdhe pas 20 shckujsh. Shckujt i besuan
lajmil gazmor lë shpëlimit dhc fryma
krishlërorc iriumfoi.
Ecën dhc papritur lë shfaqcl një
oborr kuadrat mc një kamhanarc në një
c]oshe dhc shumë kisha në lërë anël. Ja,
Basilika c Varrit lë Shcnjlë, c vjctërdhc
madhështorc. Këlu lë gjithë të krishlc-
rël c ndicjnë vclcn në shlëpinë c lyre lë
dashur. Përhallë, fasada mc dy hyrje,
nga lë cilal njëra ëshlë c murosur. Njc-
rëzil sikur s’janë më lë qelë. fillojnë
paktën ai ka per ic man e n jc pjcsë nga
ajo që kam ndjcrë unë.
Udhëtojmë permes Jcruzalcmit dhe
ndalojmë nc portën c Shen Stefanit
(Luanil), nc njc nga S portal, pjcsc ic
muril rrclhucs ic Qylclil ic Vjclcr c Ic
Shenjte. Fillojmë ic ecim nc ale qylcl
inlercsanl c lc çudilshëm. tc cilin nuk
c kisha menduar këshlu.
Ecim drcjl rruges. qc Shpëlimlari i
ynë hcri ngarkuar me Kryqin. Rrugica
lë ngushla. ku lëvizcl me vëshlirësi. si
nga treglarël c shumlë, lë cilël lë pcngo-
jnë c lë hezdisin mc olerlal c lyre (kry-
qc. ikona. suvcnirc nga ky qylcl i She-
njlë, punimc arlistikc që mishërojnë w
ngjarjc. objektc apo shcnja lë Krishlë-
rimil) por dhc scpsc janë lë mhushura
plol mc njcrëz, njcrëz lë racavc c vc-
ndcvc lë ndryshme. që dukcl sikur kanë
lë njëjtin drcjlim lëvizjc.
Ecën. shtohcn kuriozilelci dhc cmo-
cioncl. Hasim kishëza. manaslirc, rrallë
shlëpi, vcndc lë hckuaraqë përmcndcn
në Ungjijlë. Ky qylct ëshlë himnizuar
dhc u hë joshës nga profclël që në filli-
mcl c jclës së lij, u shënjlërua në lutjcl
c përdilëshmc, u këndua nga poclël në
shumë gjuhë në vazhdimësi, kudo dhe
kurdo.
Për lë krishtcrët, Jcruzalcmi është
Vcndi ku Isui jcioi. prcdikoi, u kryqëzua
dhe u gjall. Vcndcl c shcnjta lë Dhialës
së Rc. si alo lë vcprimii dhc lë pasionil
lë Krishlil. kanë lërhcqur për shekuj,
pclcgrinë dhc bcsimtarë lë dcvotshëm.
Të shumla janë alo në këlë qylct, ku
vcçojmë: Kishën c Varril lë Shcnjtë,
kopshiin Gjcthsimani, dhomën c Da-
rkës së Fundit, Varrin c Shën Marisë.
lc Josifil dhc lë Anës, si dhc Rrugën e
Dhimbjcs. Pashka na i rikujlon të gji-
iha. por në këtë shkrim synimi ëshlë
vclëm Kisha c Varril lë Shenjtë.
Ndonësc. nga drama c Golgolhasë
kanë kaluar rrclh 2000 vjct, ajo va-
zhdon lë frymëzojë c mallëngjcjë jo vc-
lcm zëmral c pasucsvc lë Krishlil. por
cdhc njerëz që kanë përhuzur osc luftu-
ardoklrinën c lij. Eshlë c pamundur që
lë mos prekci z.cmra c njcriut, i cili gjaië
kësaj vizitc, ndodhcl c “shikon në
■ aktc, fundin tragjik të kësaj dramc lë
hidhur, por shpëlimkire për holën. Gji-
ihashlu. aty vë rc scsa c madhc dhc e
cmocionc të papërshkruara. Mc siguri
secili fillon c mcditon…. Do dcsha lë
Vëllezërit ajotafitë kujdesen për Varrin e Shenjtë
veçoja velëm ire çastc.
Sapo futcsh hrenda në kishën e Va
rril lë Shcnjtë, kc përballë “guiin e /v-
erjcs me miro”, një rrasë prcj mcrmcri
të kuq, mbi lë cilën u vendos trupi i
Zoiii pasi u zhrii prej Kryqil. dhe u lyc
me crëra lc mira nga dy nxënës të
l shehte tc Ki ishi11. Josii i nga Arimalca
dhe rabini Nikodim. Mhi ic varen tclë
kandilc të ndczur, lë orthodhoksë-Ve, ka-
lolikë\c, sirianëve dhc armcnëvc. Ndë-
rsa në murin përballë ëshië një labllo
në vaj mc skcnën c ëmhël. të cilën c
përshkruan shumë hukur Ungjillor
Joani. Shch njcrëz. që përkulcn c prc-
kin pllakën me dorë. madjc në dilël c
Pashkës lycjnë pambuk osc diçka mc
vajin c alyshëm, si cfqeli. Pikërisht në
këlë vend fillon ngushtica e lëvizjcs. c
krijuar nga njcrëzii c shumlë, lë cilël
mc shumë vëshlirësi falcn, filmojnë osc
bëjnë ndonjë folografi.
Aly afër. djathlas nëpërmjcl disa
shkallëvc shkon në Kalvar. në kishëzën
orlodoksc, vcndi ku u kryqëzua Lsu
Krishii. Një altar i hukur mbushur me
ikona, Krishlin të kryqëzuar në mcs dhc
aly pranë nën një xham sheh shkëmbin
c Golgolhasë. Ndez një qiri dhc hën
kryqin (c ku nuk ndcz qiri c nuk c hën
kryqin në këtë Basilikë). dhc përkulcsh
poshtë Tryczës së Shcnjtë dhe prck
shkëmhin, ku qe vcndosur Kryqi. Dhe
gjalë asaj përkulje tërë rcspckt e
dashuri. mcndon:
‘7 pcifcijshnii ml)i Kryqin! E ku.sh?
Λί që .v’ bëri asnjë mëkatë….Ai që iu
hit Atit qiclloTpër ndjesën e mëkntave
të atyre që e kryijëziicm…Ai qëpredikoi
da.shnrinë mbi dhe… ”
Po duke qcnë brenda në këtë Basi-
likë. kalon në hapësirën që mhulon
dhomën-varr mc qcnolafin c lanishëm
prej mermcri të Varril lë Shcnjtë. Që-
ndron në radhën c gjatë, para saj c prcl
lë hysh brenda. Këshlu është gjilhnjë
këtu. Por, nuk c kupion sc si ikën ora.
scpse.. lë vijnë në mëndjc ngjarjcl c Un-
gjijvc. jcla mc gëzimct c hidhërimel.
shprcstaria tëndc, madjc dhc gabi-
mcl…mcditon dhc vëshiron përrclh.
Tctëmbëdhjctë shlylki të mëdha prej
mermcri, lë vendosura në një diamctër
rrclh 2 1 m mbdjnë një kuhc impozantc.
Dhoma-varr ëshlë në mcs të lyre. Sheh
hyrjcn ballorc lë slolisur me ikona. ka
ndilc c shandanë të mëdhej për qirinjlë;
majtas saj kisha armcnc, ndërsa
djathtas kisha kalolikc. Por vrojton mc
kërshëri cdhe Kishën Kalcdralc Or-
thodhoksc, që ëshlë në mcs lë hapësirës
Varri i Shcnjlë – vcndi i Kryqëz.imil.
Radha lëviz c li afrohcsh drejl së
Vërlclës. Qirinjlë që mhan në duar si
kur po dridhen nga cmocionci. c lillon
c ihua mc z.ë lë ulël lulje apo psalmc,
ashlu si shumica c alyrc që kc pranë c
që prcsin të shikojnë c lë prckin alë Varr
të Shenjtë. Rradha lëviz në një qctësi.
por … në lë njëjlën kohë. pak më larg
shch tck lërë ala që dalin andej gëzimin,
gjallërinë dhc kuplon hesimin c tyre për
jclën… Ja, crdhi çasli…
Futcsh nga një dcrë në lormë harku
hrenda në kishëz.ën e Engjëjvc. Aty, në
pjcsën c përparmc ëshlë vcndi ku që-
ndron klcri që krycn Lilurgjinë Hyjnorc
nalën c Ngjalljcs. Eshlë c zbukuruar mc
shumë ikona dhc 15 kandilc. Në mcs,
mhi një Iron, ëshlë guri që mbulonle
Varrin c Zolil, i cili u lëviz prcj cngjëllit.
Ecën më tcj…kalon qcmcrin c ulël
dhe… je në kishëz.ën që ëshlë c Varril
lë Shcnjtë. Djathlas është Varri i She-
njlë i mhuluar mc një pllakë mermcri.
Mhi të qëndrojnë vazhdimishi lë ndc-
ztira 43 kandilc lë varura nga lavani,
nga 13 për orthodhoksët, katolikël dhc
armcnët. kursc koplël, bijlë shpirtërorë
lë Shën Markul kanë kalër kandilc.
Shch Varrin …dhc kuplon mcnjëhcrë
pse, arli i njerëzve përpiqct mc lë tërë
mjclcl që disponon, lë na japë një idc
të hukurisë lë atij agimi pranvcror, kur
u dëgjua prej ëngjëjvc: “U ngrit, nuk
është këtu ”.
Po, nuk është këlu… ëshlë në mcs të
gjailëve dhc është burim i jctës së vë-
rlclë. Eshtë aq i gjallë sa nuk mund të
kuplohct jcta pa të. Mjafton lë duam c
lë dimë ta kërkojmë dhc c gjcjmë pa
ndonjë vëshlirësi. E gjejmë në zcmral
c mhushura mc hirin c tij. c gjejmë lë
mbrelërojë në qicjlë, c gjcjmë vctëm
mc frymën c dashurisë. Ala që rrojnë
jetën c dashurisë hashkë me Krishlin c
ngjallur, c mundin dhimbjcn c vdckjen
(vijon në faqen 8)
dhe njohin jelën e vërtclë c lë
pcrjelëshmc. Drama c Shpëiimtarii u
plotësua mc Ngjalljcn. si-
mbol i iriumfil lë idcsë së
Hyjnisë që u martiriz.ua.
“Ngjallja jote ëshië rrëjnm
më i qartë i .shpresë.x .xë
pamposhtur në jetën e
njeriuL Derdh drifë
ngu.xhëHinii dhe në .sknlat
më të errta të shpirtit.
Ngjalljes lënde i rejërohen
jjalët ngushëlhtese: “Ejam
lie num, tërë të ngarkuarit
dhe unëdo t ‘ju preh juve ”.
Lc lë vijmë tck ly. 8 a kcmi
ncvojë për ndjcsë, për pa-
slrim, për dashuri. le lë
afrohcmi. Ti jc vetë da-
shuria, ajo dashuri që lë
tëra i ndjen, lë tëra i paslron
dhc të tëra i ngjall. Dhc
gjunjczohcsh, pick mcr-
meriif dkc…
“Të falemi o Zoë gjuiijë-
Z.ohemi me mirënjohje pë-
rpara vuajtjeve e pë.ximeve të Tua
mirëbërëse e shpëtimtare. Të falendë-
rojmë, o Më.xue.x Hyjnor, për doklrinën
që na predikove, për doktrinën që na
shpie në rrugën e lumturisë, dashurisë,
paqes e të gëdmit të përjctshëm ”.
Gjatë lëvizjcs në Basilikën c
Ngjalljes së Shcnjlë ndjcn nevojën që
të ndalcsh, lë bësh një pushim dhc ma-
djc, të dukcl sc kc arrilur në kryc të një
rrugc dhc hyn nëpërmjcl disa hyrjcvc
lë ndrilëshmc në një bolë paqcjc, qctë-
sie. përsosjc c përjctësic. Të dukcl sikur
po ngrihcsh nga “varri” yl. dukc ndicr
sc lisui Lë fali cdhe ty privilcgjjn c jclës
së përjclëshmc.
Fe.stimet. Në Javën c Madhe, në kë-
të Basilikë zhx illohcn cercmoni fetare,
mjafl solcmnc. Ajo që i karaklcriz.on
krcmlimct orlhodhoksc janë agripnilë
dhc lilurgjilë c gjalac madhëshlorc me
në kryc Palrikun. Të Enjlcn c Madhc.
në mëngjcs, kryhct përpara kishës
shërbcsa e ‘”larjcs së këmbëvc”, ku Pa
lriku u lan këmbëll2 anëlarëve lë Vë-
llazërisë së Varril lë Shcnjlë. Të Pre-
mlcn c Madhc kryhcl vajlimi në Golgo
tha mc proçcsion rrclh Varril lë Shcnjtë.
Të Shlunën c Madhe kryhct ceremonia
c Driiës Hyjnorc, në lë cilën marrin pje-
së lë krishtcrël c Jeruzalcmit, pclcgrinë
c lurisië lë shumtë. njcrëz të lë gjilha
feve, si dhc murgjil c ardhurngamana-
Pamje e Kishës së Varrit të Shcnjtë
slirel c shkrctëlirës së Judcsë c lë Dclil
lë Vdckur. Shërbesal fillojnë hcrël në
mëngjcs në kaledralc dhc pasdilc bëhci
proçcsioni i zakonshëm rrclh kishës së
Varrii të Shenjlë. Të gjitha drital c ka-
ndilet c kishës shtihcn. Patriku ortho-
dhoks hyn në kishë. Një hcshtje mbre-
tëron, në kohën kur të gjithë falen, një-
soj si në mblcdhjcl apostolikc të së
Diclës së Pcndikostisë, kur … “gjuhë
të yurrro “britën nga qiejl dhe n.xënë.sit
filhtan të flas iii në gjuhë të huajo”.
Mcnjëhcrë Palriku n shpërndan dritën
bcsimtarëvc, nga një pishtar i ndczur
flakë. Kandilcl c ndczura. mc alë rasl,
qëndrojnë lë ndczura gjatë gjithë vitit.
Sipas një traditc të vjctër, shumë lë kri-
shtcrë i shpicn qirinjtë c ndczur nëpër
shtëpitë c lyre. Gjithë besimlarël c
krishtcrë ngazëllohcn c gëzohcn.
Ceremonia c Drilës së Shcnjlë
krcmlohet, që në mijëvjeçarin c parë,
gjë që rczullon c njohur që në kohën c
kryqëz.alës së parë.
Pak lii.stori. Dihel sc ndërlimi i ki-
shës së parë këlu, ëshlë bërë mc urdhër
lë Pcrandoril Konstandin në viiin 325,
kur Shën Elena, nëna e lij viziloi Vcn-
dcl e Shcnjta. Mbasi perandori u klhyc
në krishlërim, dcshi që lë përkujlohc-
shin lë gjilha vendcl, lë cilal kishin lë
hënin mc jetën c Isuii. Dhc c filloi mc
ndërlimin c kësaj kishc. Urdhëroi dhe
n hënë gërmimc në vcndin rrclh Gol-
goihasë. Punëlorël gjciën një varr lë
gdhcndur në faqcn c kodrës. Ndërlucsil
c prcnë faqcn e kodrës në mënyrë lë
tillë. që blloku i shkëmbit që mbanle
varrin. lë dillc më vclc i lirë. Mandcj
ala c zhukuruan bllokun mc kollona, c
mbuluan mc çali dhc krijuan një hajat.
Varri u përfshi në një ndërtcsë gjy-
smërrclhorc, mc çati në formë kubcje.
pra n ngril Kisha c Ngjalljes.
Përballë kësaj ndërlcsc, në një qoshc
lë ohorril, lek një plaiformë lari një
shkëmbi ijclër të thcpisur, ishlc
Kalvari. Edhe aty, u ndërlua kisha c
Marlirizimil.
Kisha, që shihci sol. me pak
ndryshimc ëshlë c ndërtuar prcj
kryqëtarëve në vitct 1099-1 149. Në lë
n përfshinë këlo dy kisha si cdhc disa
kisha lë ijera, që u ndërluan në
rrjcdhën c vilcve, brcnda kësaj
hapësire. Alo, sol u përkasin or-
ihodhoksëvc, kaiolikëvc, ko-
plëvc dhc armcnëve. Disa nga
alo edhc janë rindërluar për
shkaqc lë ndryshmc. Kjo gjë
ndodhi cdhc mc Kishëz.at c Va
rril lë Shenjtë. Në formën që i
shohim sol, janë ndërluar nga or-
ihodhoksël në vilin 1810, pas
një z.jarri që ra më 1808 në kishën
armcnc.
Aulcnlicilcli i vendndodhjes së
Kishës së Varril apo c Ngjalljes së Shc-
njtë ëshlë i dokumcntuar
më së miri mc ballafa-
qimin c faktcvc hislorikc
mc iraditën e shenjlë. mc
lckstcl e Ungjijvc lë Mal-
thcul dhc lë Joanil. si edhc
nga sludimcl c shumla ar-
kcologjikc.
Kujtojmë sc kjo kishë ka
qcnë prishur c ribërë shu-
më hcrë (së pari në vitin
614. kur e dogjën ushtrilë
persianc, paslaj më 934,
1009 clj), por pas çdo
shkatërrimi. Varri i Zotil
nuk humbistc sc ishlc i hë-
rë në shkëmh.
Udhëlari që vizilon Vc-
ndcl c Shcnjla, pasi përqc-
ndrohcl në dilën e fundit të
pclcgrinazhii të lij, rigru-
pon përshlypjel dhc para sc
lë largohct nga ky vend,
ngjil cdhc një hcrë shkallël
c Golgothasë ku konfro-
nlon dhimbjct e lij perso
nal me alo lë Isuil lë kry-
qëz.uar dhc zhrcl paslaj cdhc një hcrë
për një lulje lë fundil pranë Varril
… “prej nga shkëkicn drita e u.saj dite
të Ngjidijcs”, prcj nga ishlc dëgjuar
zëri:… “UNgjidl”… Zëri që u shndrrua
në një kushlrim lë madh dhe c gjithë
nalyra ihirri mc zëral ëngjëllorë:
“Krishti u Ngjall… ” E li lumlurohcsh
e ihua: “Me të vërtetë u Ngjall.r’
Përshëndclja më e bukur, që ëshlë
Irumbelimi mëenluziasl i jclës. Lc l’ua
ihcmi këlë urim alyrc që kcmi në
shlëpi, alyrc që na duan, madjc cdhc
alyre që na urrcjnë. lc l’ia ihcmi vcics
dhc lë gjithë së bashku lc lë psallim
“Krishti u Ngjall”.
Dhc pas kësaj …ngrihcsh në jclë, i
rilindur shpirlërishl.
Krlstojor Beduli
^ NGJALLJA
Botim i Kishës Orthodhok.se Autoqefale