Peshtani – Rrënjë të thella
në traditën orthodhokse
Banorët e parë të fshatit
Peshtan, qenë vendosur në li-
ndje të fshatit, në vendin e qu-
ajtur Shën Thanas, ku kishte
mjaft kullota, pyje lisi, burime
etj. Aty gjenden varrezat e
vjetra, si dhe gërmadhat e një
kishe, në rrënojat e së cilës, vite
më vonë u ngrit Kisha e Shën
Kollit.
Në librin e teologut Theofan
Popa “Mbishkrime të kishave
në Shqipëri”, botim i Aka-
demise së Shkencave, në faqen
35 dhe më konkretisht, tek
treguesi kronologjik i mbi-
shkrimeve thuhet: “Mbishkri-
mi i ndërtimit të kishës së Shën
Kollit në Peshtan të Përmetit,
i përket shekullit të XVIII-të.
Ky mbishkrim gjendet i shkru-
ar me tulla të murosura, në fa
qen e murit verior të kishës së
Shën Kollit”.
“Α°ΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Η
ΑΛΑΛΕ ΠΕΣΤΑΝΙ +”
Sipas përkthimit të Theo
fan Popës na jepet: – “Shën Kolli
i Peshtanit” e me pas teologu
shton se fjalën “Halale” nuk e
kuptojmë. Kisha e Shën Kollit
gjendet në mal, ndërmjet
katundit Peshtan të Përmetit
dhe kalasë së Malëshovës.
(Shih. Th. Popa. Mbishkrime të
kishave në Shqipëri, N 500).
Duke u mbështetur në një
historik të fshatit rezulton; – se
ndërmjetviteve 1925-1926 fsha-
ti ka pasur rreth 140 shtëpi,
nga të cilat 100 shtëpi qenë të
(Vljon në faqenlO)
Peshtani – Rrënjë të thella në traditën orthodhokse
(vijon nga faqja 9)
besimit orthodhoks. Disa nga
fiset e besimit orthodhoks qenë:
Kushëngjinajt, Xhagjikajt,
Dafajt (Prifti), Cekajt, Laçajt,
Fështajt, Kumajt, Gjokajt,
Vllehajt, Lenajt etj.
Në një dokument tjetër, më
të hershëm, që i përket vitit
1913, gjejmë se: fshati Peshtan
ka pasur gjithsej 680 banorë,
nga të cilët 505 qenë të besimit
orthodhoks. Të krishterët kanë
pasur pesë kisha:
1. Kishën e Shën Tha
nasit.
2. Kishën e Shën Kollit.
3. Kishën e Shën Marisë.
4. Kishën e Shën Ko-
nstandinit.
5. Kishën e Shën e Pre
mies.
Popullsia orthodhoske i
varroste besimtarët pranë
kishave: lagjja e sipërme e
fshatit, pranë kishave të Shën
Thanasit dhe të Shën Marisë,
ndërsa lagjja e poshtme pranë
kishës së Shën e Premtes.
Nëpër kishat e fshatit Pe
shtan kanë shërbyer këta
klerikë: At. Spiro Kume, At.
Nine Fështi, At. Leka Prifti, At.
Jani Kume, At. Thanas Prifti
dhe At. Gjergji Suli. Ky i fundit
ishte veprimtar i shquar i sho-
qërisë “Vatra”. Kishte miqësi të
ngushtë me Imzot Theofan No-
lin dhe mbante lidhjet ndërmjet
Kishës Orthodhokse Autoqefale
të Shqipërisë e asaj të diaspo
res. Në këtë shoqëri patriotike
dhe atdhetare bënin pjesë edhe
peshtanakë të tjerë, si për she-
mbull Simo Kume dhe avokati
Margarit Xhagjika. Emrin e
ketij të fundit e gjejmë në hbrin
e Fan Nolit me titull “Uratore
e Kishës Orthodhokse”, tek
lista e atyre që ndihmuan për
botimin e librit, në faqen 597.
Nëpër kishat e Peshtanit
kanë qenë psaltë; Risto Kume,
Koço Llukani (Mësues i meri-
tuar), Koço Fështi etj. Ky i fu
ndit në vitet e diktaturës, kur
ushtrimi i besimit ishte i nda-
luar, vazhdonte të mbante
lidhje me të krishterët e fshe-
htë, si për shembull me At. Ko-
zmain nga Bestrova, me teo-
logun Theofan Popa, motrat
Cico nga Korça etj., të cilët va-
zhdonin në fshehtësi shërbesat
dhe ritet fetare.
Gjithashtu, pas lejimit të
ushtrimit të fesë në vitin 1990,
shumë peshtanakë, u aktivizu-
an në ringritjen e Kishës sonë
orthodhokse, duke ndjekur
seminare e shkolla teologjike e
duke qenë orthodhoksë aktivë
në ringjalljen e kësaj kishe nga
rrënojat.
Bashkë me këtë ringjallje
shpirtërore, në të ardhmen
lutemi me gjithë shpirt, dhëntë
Perëndia, për rikonstruksionin
e njërës prej kishave të fshatit,
me qëllim që kjo traditë or
thodhokse t’u përcillet edhe
brezave që do të vijnë.
Megjithëse këtu, nuk mund
të lemë pa përmendur një fak
negativ. Kohët e fundit në
fshat, disa njerëz të papër-
gjegjshëm po përpiqen të shka-
tërrojnë e zhdukin dëshmitë e
vjetërisë në objektet ortho
dhokse të kultit. Kjo duhet
ndalur sa më parë, sepse po
cënon rëndë marrëdhëniet dhe
tolerancën tradicionale ndër-
fetare
Andrea Llukani, Erion Prifti