Mrekullia e Ungjillëzimit dhe Nazareti
“Tungjatjeta, o Hirplotë,
Zoti është me ty, ti je e behuar
ndër gratë (Luka 1-28).
.. shenjti, që do të lindë prej
teje do të quhet Bir i Perë-
ndisë” (Luka 1-35 ).
Ja, Lajmi i Mirë për Hyjlindë-
sen Mari, që së bashku dhe me
paracaktime të tjera, i thuhen
asaj nga “eugjëLLi GaurtL, i cili u
dërgua nga Perëndia në një qytet
të Galilesë që quhej Nazaret”
(Luha 1 -26). Këtë ditë, ne të krish-
terët e përkujtojmë më 25 mars.
Po kështu, në Shkrimet e She-
njta shkruhet se pas kthimit nga
Egjipti, Familja e Shenjtë: “erdhi
e ndenji në një qytet, që quhet
Nazaret, për të plotësuar çishte
thënë nga profetët, se do të quhej
Nazareas” (Mateu 2-23).
Pra, Nazareti është vendi i Mre-
kullisë së Lajmit të Mirë, vendi,
ku Isui kaloi pjesën më të madhe
të jetës, fëmijërinë e rininë, si dhe
vendi ku fllloi të predikohej për
herë të parë në botë Krishtërimi.
Eshtë një qytet i rëndësi-
shëm për të krishterët, i cilësuar
i Shenjtë dhe që tërheq me his-
torinë dhe bukuritë e tij, çdo vit
shumë pelegrinë. Që në vitin 365,
në Nazaret ekzistonin pesë ki-
sha. Qyteti ka marrë zhvillimin
më të madh, pikërisht këto 400
vjetët e fundit. Eshtë qyteti më i
madh arab në Israel, me një po-
pullsi mbi 60 mijë banorë,
gjysma kristianë dhe gjysma
myslimanë, të cilët jetojnë prej
kohësh në një harmoni të admi-
rueshme. Vendosja gjeografike e
tij, me Kanën e festës së dasmës
aty afër dhe ngjitur me S<
vendlindjen e Shën Marisë, për-
bën një bazë nga mund të vizito-
het e tërë Galilea e Poshtme, du
ke shijuar kështu bukuritë e lu-
ginës së Jezreelit dhe njohur his-
torinë biblike të saj.
Qyteti është i sistemuar në
një si “gropë” të madhe, rreth 300
m nën nivelin e detit. të rrethuar
me kpdra të gjelbëruara. Krugys,
kur nis e zbret dhe i afrohesh atij,
të duket sikur je në një amfite-
atër.Sheh shtëpi të veshura me
gurë të gdhendur, çati të kuqe (
mure me gurë të bardhë kishash
të gjitha këto të vendosura m
këmbët e këtyre kodrave të Ga
lilesë së hershme. Pra, të shfaqet
një bashkësi piktoreske ndërti
mesh e gjelbërimi. Të bien në s\
disa kisha, por pakjanë të vjetra
e më shumë të reja. Ndër më tc
vjetrat dallohen ato orthodhokse
Diku në lindje, në një shesh.
që sot është pothuaj në qendër.
por që në lashtësi ka qenë jashte
qytetit, është Kisha e Ungjillë-
zimit - Kisha e Shën Gavrilit.
Mbasi kalon portën e madhe
të oborrit, të shfaqet menjëhere
kisha, disi e ngulur nën tokë, me
kryqin e madh mbi kambanaren
e ngritur mbi hyrje. Futesh bre-
nda e impresionohesh nga ngjy-
rat e forta e të ndezura që refle-
ktojnë nga të gjitha anët. Vë re
se je në mes të një hapësire te
madhe e të pikturuar, ku dja-
thtas, disa metra larg, sheh një
ikonostas shumë të bukur, që i
taken kishës së Shën Gavrilit,
kurse përballë një tunel me disa
imitacione dritaresh në anë dhe
një altar të vogël në ballë, që është
ngritur pikërisht mbi burimin
dhe i taken Kishës së Ungjillë-
zimit. Përqëndrohesh dhe kon-
staton se në atë mjedis, ndeshta
të vogël, është bërë një kembinim
shumë i bukur e madhështor i ki
sh ave, simbel të Mrekullisë së
Ungjillëzimit. Art mjaft tërheqës
në ikenostas dhe në ikonat e tij,
në muret anësore e tavan, si edhe
në pusin-burimin jetëdhënës të
Virgjëreshës Mari. (Eshtë për t’u
theksuar se ky burim tradiciona-
lisht ka pasur emrin “pusi i Ma-
risë, burimi i Marisë ose burimi
i Virgjëreshës).
Gurët antikë, që dallehen në
brendësi, zbukurojnë kishën e ma
dhe të ndërtuar në shek. XVII,
përmbi tre kisha më të vjetra, të
cilat në vazhdimësi kanë dësh-
muar autenticitetin e burimit të
shek. I, burimit të Shën Marisë.
Ky pus. që furnizon prej mbi 2000
vjet Nazaretin me ujë, lidhet në-
përmjet një ujësjellësi nëntokë-
sor me disa dalje uji, çezma, që
ndedhen dhjetëra metra më tej.
Duket një kishë e thjeshtë, per
me shumë vlera artistike brenda,
nga afresket, ikonat dhe pajimet,
pa harruar simbolikën e Lajmit
të Mirë. Në ditë të kremte, nje-
rëzit e sidomos vizitorët, zënë
radhë për të marrë ujë, brenda në
pusin - burim. Ky është një nga ke-
mplekset e kishave orthodhokse.
Po në qytet, per rreth 1 km në
anën tjetër të tij (kaq ka qene
shtrirja në shek. I), të bie në sy
bazilika e madhe, e ndërtqpr më
1969. Në vendin e saj, deri në
vitin 1965 ishin të vendosura ve-
çmas dy kisha shumë të vjetra.
Me projektin e ri, këto kisha u
përfshinë brenda bazilikës. Mba
si kalon një oborr të vogël, hyn
brënda në të dhe mahnitesh me
madhësinë e saj, me pikturat, që
janë bërë tani vonë, sidomos me
mozaikë. Eshtë e stilit roman,
me dy kate. Mëson, se ajo është
e ndërtuar mbi kishën origjinale
bizantine, të cilën më vonë, në
shek. XI, e ristrukturuan kryqta-
rët. Duke ecur në katin e dytë,
vë re, poshtë “në thellësinë e
guvës” kishëzat e vjetra, të cilat
i “shikon” me mendje, si shtëpi
apo punishte të Familjes së She-
njtë. Kopshti e oborri, që ndo-
dhen në këtë brendësi janë të
shtëpisë së Marisë dhe zdruk-
thtarisë së Josifit. Mbi ta është
ngritur kishëza e Shën Josif Ma-
rangozit, që përfshin mbetjet
origjinale dhc tradicionale të
Nazaretit të shek. I, të zdruk-
thtarisë së Josifit dhe shtëpisë
së kësaj Familjeje të Shenjtë.
Dhe, imbështetur tek parmakët,
sodit e çuditcsh me lashtësinë e
tyre; kujton ngjarjet, që tregohen
në Shkrimet e Shenjta, thëniet
që i janë bërë dikur Shën Josifit,
pikërisht në këto vende, si:
“...Dhe qjo do të lindë një djalë
dhe ti do t’i uesh eniriu Isu, sepse
Ai do të shpëtojë populllu e Tij nga
mëkatet e tyre” (Mateu 1-21).
Pasi ke vizituar vendet e she
njta të Nazaretit e ke marrë tërë
Në fotot:
Pamje
nga
Kisha
e Ungjillëzimit -
- Kisha
e Shën
Gaurilit
në
Nazaret
atë ushqim shpirtëror... mendon
se sa i drejtë e i vërtctë është be-
simi ynë, i cili mbijetoi dhe sot
është në prag të kalimit të
mijëvjeçarit të dytë.
Kristofor Beduli Λ