Amantia, histor Rrënojat e Amantias ndodhen në fshatin Plloçë të bashkisë Selenicë, në të djathtë të rrjedhës së mesme të Shushicës. Qyteti antik shtrihej dikur në lartësinë 613 m mbi nivelin e detit, në një kreshtë shkëmbore, e cila lidhej me shpatin lindor të malit të Kudhësit. Kjo siguronte fushëpamje të gjerë mbi luginat e lumenjve Vjosë dhe Shushicë, duke kontrolluar dhe arteriet e komunikimit që kalonin përgjatë tyre. E themeluar si qytet rreth fundit të shek. V pr. K., ajo ishte qendra e koinonit me të njëjtin emër – njësi politike, ekonomike dhe kulturore që përfshinte një territor të gjerë, ku bënin pjesë qyteti i Olimpës (Mavrova) dhe qendrat e fortifikuara të Hadërajt, Matohasanajt, Cerjes etj. Amantia shtrihej përgjatë kreshtës shkëmbore dhe tarracave përreth në formën e një trapezi të zgjatur në drejtimin lindjeperëndim. Qyteti rrethohej me mure që kishin me gjatësi 2100 m, ku përgjatë sipërfaqes prej 15 ha të tij dhe territorit përreth, janë gjetur një sërë rrënojash të monumenteve të dikurshme. Të tillajanë akropoli, që dominon vendin, një stadium monumental, një teatër i hamendësuar, si dhe tempulli, nekropoli apo varret e shumta monumentale, të cilat të grishin për t’i vizituar. Kulmin e zhvillimit Amantia e arriti gjatë shek. III-II pr. K., periudhë në të cilën u shndërrua në një prej qendrave më të rëndësishme të Ilirisë së Jugut. Pavarësisht përfshirjes në shtetin e Epirit, lidhjet më të mëdha Amantia i kishte me Bylisin, qytetet e bregdetit dhe Apoloninë.
i dhe trashëgimi e krishterë Po kështu, gjatë territorit të saj së sotme. Më pas, për Amantian trinefëshe të ndërtuar në shek. kryqëzohej edhe një rrjet i dendur heshtin edhe dokumentet e hi- V-VI ps. K. Me një madhësi rrugësh që e lidhnin atë me qytetet storisë së Krishterimit. Ndërkohë mesatare, tempulli i antikitetit të e përmendura më lart, si dhe ato shtohen mjaft dëshmitë për vonë përbëhej nga narteksi, naosi, të Epirit. Aulonën. Si një qendër fqinje të altari dhe dy ambiente ndihmëse. Gjatë periudhës romake, Krishterimit të hershëm, ajo njihet Naosi ndahej nga altari me një duke nisur që prej shek. I pr. K., për një sërë përfaqësuesish të ikonostas të përbërë prej pllakash Amantia e humbi rëndësinë e saj klerit të lartë, protagonistë të guri, ndërsa në nefin qendror ruhej ekonomike dhe zuri të përmendej zhvillimeve të kohës. bazamenti i amvonit dhe dysheshumë rrallë në burimet e shkru- Në vitin 458 burimet përme- meja e shtruar me pllaka guri ara. Atë e ndeshim më pas ve- ndin episkopin Nazar në letrën e gëlqeror. Të tria nefet ndaheshin tëm në shek. VI, si një prej kë- perandorit Leon. Ndërsa në vitin midis tyre nga dy kolona me shtjellave që rindërtoi Justiniani 519, një tjetër episkop i Vlorës arkada, ku nefi qendror ishte më i në provincën e Epirit të Ri. Ndërsa pret të dërguarin e papës, Hor- gjerë se dy nefet anësorë. njoftimin e fundit për Amantian misdas. Kurse njoftimi i tretë vjen Bazilika ishte e ndërtuar me materiale të marra prej tempullit antik, prej të cilave ruheshin gjurmët e llaçit të dikurshëm, bazamentet e kolonave, si dhe një pjesë e pllakave të dyshemesë. Godina mbulohej me kapriata druri, ndërsa hapësirat e nefeve anësore dhe të narteksit përdoreshin si vende varrimi. Të tilla ishin tre varret e gjetura në nefin verior, një varr në nefin jugor dhe katër në tjerë përgjatë hapësirës së narteksit. Megjithatë, mungesa e dokumentacionit dhe e dëshmive të tjera arkeologjike nuk krijojnë mundësinë e ndërtimit të historikut të kësaj bazilike si dhe të e ndeshim te shënimet e perandorit në vitin 553, ku episkopi Soterus episkopatës së Amantias. bizantin Kostandin Porfirogjeneti. merr pjesë në Sinodin Ekumenik Së fundmi është shprehur Në shek. IX, në veprën e tij “Mbi të Kostandinopojës (në vitin 553). mendimi se kjo episkopatë u Themat’’, Amantia, del si një ndër Dëshmi të tjera rreth Krishte- zhvendos më vonë drejt Akrokeqytetet kryesore të Themës së rimit dhe zhvillimeve të tij në Ama- rauneve dhe më pas drejt NeaDurrësit. Më pas, ndërsa historia ntia na vijnë nga arkeologjia. Nga niskës, proces që ndodhi me Auhesht, gjurmë të ndryshme të sondazhet arkeologjike të kryera lonën drejt Kaninës, apo Bylisit Krishterimit e bëjnë qytetin të dalë në vitin 1950 në vendin e quajtur drejt Gllavenicës. Gjithsesi të gjitha përsëri në pah në dorëshkrime. “Lëmi i Peçit’’, u gjetën rrënojat e këto mendime janë në kuadrin e Kështu, në shek. IV, ai figuron një tempulli antik dhe të një kishe, hipotezave, sepse gjithçka mbetet si qendër e rëndësishme episko- përmasat fillestare të së cilës e hapur. pale. Bëhet fjalë për vitin 334, ku llogariteshin në 14m x 15m. burimet përmendin episkop Më tej, gërmime të mëvon- Ilirjan Gjika Evlalin, i cili mori pjesë në Sinodin shme nxorën në dritë faktet se e Sardikës në territorin e Bullgarisë kishim të bënim me një bazilikë