Ιερομάρτυς Μάξιμος Σαντόβιτς, ο Λέμκος ποιμένας

Σε ηλικία μόλις είκοσι οκτώ ετών, ο πατήρ Μάξιμος στάθηκε στον τοίχο μιας αυστριακής φυλακής με δεμένα μάτια και έναν σταυρό από κιμωλία πάνω στην καρδιά του. Λίγο πριν πέσουν οι σφαίρες, ύψωσε τη φωνή του και φώναξε για τον λαό της Ρωσίας και για την Ορθοδοξία. Γεννήθηκε το χίλια οκτακόσια ογδόντα έξι στη Ζντίνια, σε ένα μικρό χωριό της λεμκικής περιοχής της Καρπαθορωσίας.

Η περιοχή ανήκε τότε στην αυστροουγγρική μοναρχία και βρίσκεται σήμερα μέσα στα σύνορα της Πολωνίας. Ο πατέρας του Τιμόθεος υπηρετούσε ως ψάλτης στον ελληνοκαθολικό ναό του χωριού. Ο νεαρός Μάξιμος ολοκλήρωσε τις πρώτες σπουδές του στις γειτονικές πόλεις Γιάσλο και Νόβι Σαντς και κατόπιν μπήκε στη βασιλειανή μονή της Κρακοβίας.

Εκεί όμως ένιωσε βαθιά δυσφορία από τις προσπάθειες εκλατινισμού της ανατολικής λατρείας και αφελληνισμού των Ρουσίνων αδελφών του. Πέρασε λοιπόν τα σύνορα της ρωσικής αυτοκρατορίας και κατέφυγε στην ξακουστή ορθόδοξη μονή του Ποτσάεφ. Στη μονή αυτή το χάρισμα και η σταθερότητά του στην πίστη τράβηξαν την προσοχή του φωτισμένου επισκόπου Αντωνίου Χραποβίτσκι.

Ο ιεράρχης τον ενέγραψε στη φημισμένη ορθόδοξη ιερατική σχολή του Ζιτομίρ για ανώτερες σπουδές. Ολοκλήρωσε τις σπουδές του στη σχολή το χίλια εννιακόσια έντεκα και την ίδια χρονιά νυμφεύθηκε την Πελαγία Γκριγκορίουκ. Λίγο αργότερα χειροτονήθηκε πρεσβύτερος και ετοιμάστηκε να επιστρέψει στον λαό του ως ορθόδοξος ποιμένας.

Εκείνη την εποχή στη λεμκική περιοχή υπήρχε ένα ζωντανό κίνημα επιστροφής από την ελληνοκαθολική κοινότητα στην Ορθόδοξη πίστη των πατέρων. Ο πατήρ Μάξιμος γύρισε στην πατρίδα του και ανέλαβε να διακονήσει τους πιστούς στα χωριά Χραμπ, Βισοβάτκα και Ντόβχε. Τέλεσε την πρώτη του Θεία Λειτουργία στο Χραμπ τη δεύτερη Δεκεμβρίου του χιλίων εννιακοσίων έντεκα μέσα σε μεγάλη συγκίνηση.

Οι αυστριακές αρχές υποπτεύονταν την Ορθοδοξία για δήθεν φιλορωσικές συμπάθειες και απαγόρευσαν αμέσως κάθε νέα ορθόδοξη ακολουθία. Ο νεαρός ιερέας όμως αψήφησε την απαγόρευση και συνέχισε τις ακολουθίες μέσα στα φτωχικά σπίτια των χωρικών. Πλήρωσε επανειλημμένα πρόστιμα και κρατήθηκε πολλές φορές υπό προσωρινή σύλληψη από τις αρχές.

Λίγο πριν το Πάσχα του χιλίων εννιακοσίων δώδεκα συνελήφθη ξανά μαζί με τον πνευματικό του πατέρα Ιγνάτιο Χούντιμα. Έμειναν φυλακισμένοι στη Λβίβ για δύο ολόκληρα χρόνια, ώσπου άρχισε η δίκη τους την ένατη Μαρτίου του χιλίων εννιακοσίων δεκατέσσερα. Όταν αθωώθηκαν, ο πατήρ Μάξιμος γύρισε αμέσως στο χωριό του και ξανάρχισε να διακονεί τους Ορθοδόξους πιστούς του.

Με το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ο πατήρ Μάξιμος συνελήφθη ξανά την τέταρτη Αυγούστου του χιλίων εννιακοσίων δεκατέσσερα μαζί με όλη την οικογένειά του. Ο ιερέας, ο πατέρας του, η μητέρα του, ο αδελφός του και η σύζυγός του οδηγήθηκαν με τα πόδια στη φυλακή. Καθ’ όλη τη διαδρομή οι στρατιώτες τους κεντούσαν με τις ξιφολόγχες τους για να βαδίζουν πιο γρήγορα.

Μέσα στη φυλακή τους τοποθέτησαν σε χωριστά κελιά και τους απαγόρευσαν εντελώς κάθε συνάντηση μεταξύ τους. Αυτή τη φορά όμως δεν επρόκειτο να γίνει καμία δίκη ούτε καμία τυπική κατηγορία. Το πρωί της έκτης Σεπτεμβρίου ο πατήρ Μάξιμος ξύπνησε στο κελί του και διάβασε ήρεμα τις πρωινές προσευχές του.

Οι αυστριακοί στρατιώτες τον οδήγησαν σε έναν τοίχο της αυλής, όπου τον έδεσαν και του κάλυψαν τα μάτια. Όταν κατάλαβε πού τον πήγαιναν, είπε με αξιοπρέπεια να μην τον κρατούν, γιατί θα προχωρούσε μόνος. Οι στρατιώτες του ξέσχισαν τον ιερατικό σταυρό από το στήθος και τον πέταξαν στο χώμα.

Με μια κιμωλία σχημάτισαν έναν σταυρό πάνω στην καρδιά του ως στόχο για τους εκτελεστές. Λίγο πριν δοθεί το παράγγελμα της εκτέλεσης, ο νεαρός ιερέας φώναξε με όλη του τη δύναμη να ζήσει ο λαός της Ρωσίας και η Ορθοδοξία. Όταν ακούστηκαν οι πυροβολισμοί, ο μάρτυρας σωριάστηκε στο χώμα και παρέδωσε την ψυχή του στον Κύριο.

Για να βεβαιωθούν για τον θάνατό του, οι στρατιώτες άδειασαν ακόμη τρεις σφαίρες στο κεφάλι του. Στις δώδεκα Σεπτεμβρίου ο πατέρας του, ο αδελφός του και η έγκυος σύζυγός του στάλθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Τάλερχοφ. Το στρατόπεδο αυτό βρισκόταν στο δυτικότερο άκρο της αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας και ήταν τόπος μεγάλης οδύνης.

Μέσα στη φρίκη του στρατοπέδου η Πελαγία γέννησε έναν γιο, τον οποίο ονόμασε Μάξιμο προς τιμήν του πατέρα του. Ο νεότερος Μάξιμος ακολούθησε τα βήματα του πατέρα του και έγινε επίσης ιερέας στη λεμκική κοινότητα. Διακόνησε πιστά τον ρουσινικό λαό μέχρι την κοίμησή του το χίλια εννιακόσια ενενήντα ένα.

Τον Σεπτέμβριο του χιλίων εννιακοσίων ενενήντα τέσσερα ξεκίνησε η επίσημη αγιοκατάταξη του Μαξίμου. Η ακολουθία τελέστηκε στην αυλή του δικαστηρίου της Γκορλίτσε, όπου είχε χυθεί το αίμα του. Στον τοίχο τοποθετήθηκε χάλκινη πλάκα για να θυμίζει στις γενιές το τραγικό μαρτύριο του ιερέα.

Μετά την ακολουθία στην αυλή, μια πομπή ιεραρχών, κλήρου και πιστών εισήλθε στον ναό της Αγίας Τριάδος στη Γκορλίτσε. Στη συνοδεία βρισκόταν και ο αείμνηστος μητροπολίτης Νικόλαος, ο οποίος τίμησε ιδιαιτέρως τον νέο ιερομάρτυρα. Στον ναό ψάλθηκε η ακολουθία της αγιοκατατάξεως με βαθιά συγκίνηση όλων των παρευρισκομένων.

Συνήθως κατά την αγιοκατάταξη τα λείψανα του αγίου εκταφιάζονται και μεταφέρονται με πομπή στον ναό. Οι επίσκοποι όμως της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Πολωνίας αποφάσισαν τότε να αναβάλουν τη μεταφορά για λόγους σύνεσης. Φοβήθηκαν ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει την αντίδραση των ρωμαιοκαθολικών της περιοχής.

Η ορθόδοξη παρουσία γινόταν εκεί ανεκτή με δυσκολία και η ένταση θρησκευτικών παθών ήταν διαρκώς υπαρκτή. Τελικά στις πέντε και έξι Σεπτεμβρίου του δύο χιλιάδες επτά πραγματοποιήθηκε η ιερή μετακομιδή. Τα λείψανα του μάρτυρα μεταφέρθηκαν από το νεκροταφείο του χωριού της Ζντίνια στη Γκορλίτσε.

Σήμερα φυλάσσονται και προσκυνούνται μέσα στον ναό της Αγίας Τριάδος, στη δεξιά πλευρά του τέμπλου. Εκεί συνεχίζουν να συγκινούν τις καρδιές των πιστών που τρέχουν να ζητήσουν τις πρεσβείες του. Ο Κύριος είπε στο Ευαγγέλιο να μη φοβόμαστε όσους σκοτώνουν το σώμα αλλά δεν μπορούν να βλάψουν την ψυχή.

Πρόσθεσε ότι πρέπει να φοβόμαστε εκείνον που μπορεί να καταστρέψει στην κόλαση και την ψυχή και το σώμα. Η ζωή αυτού του νέου ιερομάρτυρα αντηχεί καθαρά τα ίδια λόγια του Κυρίου μέσα στους σκληρούς νεότερους χρόνους. Ο άγιος Μάξιμος δεν φοβήθηκε ποτέ τις απειλές των αρχών, τις φυλακίσεις, τις ύβρεις, τα πρόστιμα και το τελικό εκτελεστικό απόσπασμα.

Όταν συνελήφθη ως νεοχειροτονημένος ιερέας για την τέλεση ορθόδοξης Θείας Λειτουργίας, αμέσως μετά την απελευθέρωσή του γύρισε στο ποίμνιο. Δεν δίστασε λεπτό να ξαναπιάσει το πετραχήλι και να συνεχίσει την ιερατική του διακονία ανάμεσα στους χωρικούς. Στο βιβλίο της Αποκαλύψεως ο Κύριος υπόσχεται τον στέφανο της ζωής σε όσους μένουν πιστοί μέχρι θανάτου.

Τα λόγια αυτά ταιριάζουν απόλυτα στον νεαρό ιερέα της λεμκικής γης, που έδωσε τα πάντα για τον Χριστό. Η Εκκλησία τον τιμά κάθε χρόνο στις έξι Σεπτεμβρίου ως νεομάρτυρα και προστάτη των Ρουσίνων. Η ζωή και ο θάνατός του δείχνουν τη δύναμη της πίστης απέναντι στη βία και τον φόβο των ανθρώπων.