Οι Επτά Μακκαβαίοι, η Σολομονή και ο Ελεάζαρος

Σε ένα μόνο αυλικό δωμάτιο της Αντιόχειας, μια μάνα είδε τους εφτά γιους της να πεθαίνουν τον έναν μετά τον άλλον σε μία και μόνη ημέρα. Δίπλα τους στεκόταν η σκιά ενός ενενηντάχρονου ιερέα, του Ελεάζαρου, που είχε προηγηθεί στο μαρτύριο και είχε αρνηθεί να φάει χοιρινό κρέας ακόμη και υποκριτικά. Τα ονόματα των εφτά αδελφών παραδίδονται ως Αβείμ, Αντώνιος, Γουρίας, Ελεαζάρος, Ευσέβωνας, Αχείμ και Μάρκελλος.

Η μητέρα τους ονομαζόταν Σολομονή, όνομα που στα εβραϊκά σημαίνει ειρηνική και γαλήνια. Ο διδάσκαλός τους Ελεάζαρος ήταν γέροντας ιερέας και νομοδιδάσκαλος, σεβαστός σε όλη την Ιερουσαλήμ για τη σοφία και την ευλάβειά του. Η ιστορία τους σώζεται στο δεύτερο και στο τέταρτο βιβλίο των Μακκαβαίων, με τη χαρακτηριστική φράση πως κυρίαρχος των παθών είναι ο ευσεβής λογισμός.

Το μαρτύριό τους έγινε στα χρόνια του βασιλιά της Συρίας Αντιόχου του Τέταρτου, του επονομαζόμενου Επιφανούς, λίγο πριν από το εκατόν εξήντα έκτο έτος προ Χριστού. Ο Αντίοχος επιθυμούσε με κάθε τρόπο να εξαλείψει τον νόμο του Μωυσέως ανάμεσα στους Εβραίους υπηκόους του. Βεβήλωσε τον ναό της Ιερουσαλήμ, έστησε εκεί μέσα άγαλμα του ειδωλολατρικού Διός και πίεζε τον λαό να προσκυνήσει.

Πολλοί υποχώρησαν στον φόβο, άλλοι όμως κράτησαν σταθερά την πίστη τους και περίμεναν τη σωτηρία του Θεού του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ. Ανάμεσα σε αυτούς ξεχώριζε ο γέροντας Ελεάζαρος, που είχε λάβει μέρος και στη μετάφραση των Εβδομήκοντα για τον Πτολεμαίο τον Φιλάδελφο. Όταν τον οδήγησαν στους δημίους και προσπάθησαν να του βάλουν με τη βία χοιρινό κρέας στο στόμα, εκείνος αρνήθηκε με αποφασιστικότητα.

Κάποιοι γνωστοί του πρότειναν κρυφά να φάει άλλο κρέας προσποιούμενος ότι τρώει το απαγορευμένο, ώστε να γλιτώσει. Ο γέροντας όμως απάντησε ότι δεν θα γινόταν σκάνδαλο για τους νεότερους και δεν θα έσωζε την επίγεια ζωή του με την παράβαση του νόμου. Προτιμούσε έναν θάνατο τιμημένο, παρά μια υποκρισία που θα παρέσερνε ψυχές.

Έτσι οδηγήθηκε στα μαρτύρια. Τον μαστίγωσαν αλύπητα, του έχυσαν στα ρουθούνια καυστικό υγρό με αποπνικτική μυρωδιά και στο τέλος τον έριξαν στη φωτιά. Πριν παραδώσει το πνεύμα του, παρακάλεσε τον Θεό να δεχθεί τον θάνατό του ως θυσία για ολόκληρο τον λαό.

Μετά από αυτόν συνέλαβαν επτά αδελφούς μαζί με τη μητέρα τους Σολομονή και τους μετέφεραν στην Αντιόχεια, μπροστά στον ίδιο τον Αντίοχο. Ο βασιλιάς προσπάθησε στην αρχή να τους κερδίσει με κολακείες για τη νιότη τους και με υποσχέσεις για δόξα, πλούτο και αξιώματα. Τους κάλεσε να γευθούν τα ειδωλόθυτα κρέατα και να εγκαταλείψουν τον πατροπαράδοτο νόμο.

Ο μεγαλύτερος αδελφός μίλησε εξ ονόματος όλων με ήρεμη παρρησία. Είπε στον τύραννο πως είναι έτοιμοι να πεθάνουν παρά να παραβούν τις εντολές που έλαβαν από τους πατέρες τους. Πρόσθεσε ακόμη ότι η συμπάθεια του βασιλιά, αν συνοδευόταν από παρανομία, θα ήταν χειρότερη και από αυτόν τον ίδιο τον θάνατο.

Ο Αντίοχος εξαγριώθηκε και διέταξε να πυρακτώσουν τηγάνια και μεγάλους χάλκινους λέβητες. Στον πρώτο αδελφό έκοψαν τη γλώσσα, τον έγδαραν, του απέκοψαν τα άκρα και τον έριξαν ζωντανό στο πυρωμένο τηγάνι, μπροστά στα μάτια της μάνας και των αδελφών του. Με την ίδια αγριότητα βασάνισαν τον δεύτερο, που πριν ξεψυχήσει διακήρυξε πως ο Βασιλεύς του κόσμου θα τους αναστήσει για αιώνια ζωή.

Ο τρίτος άπλωσε με τόλμη τη γλώσσα και τα χέρια του, λέγοντας πως από τον ουρανό τα έλαβε και από εκεί ελπίζει να τα ξαναπάρει. Ο τέταρτος μίλησε για την ανάσταση των δικαίων και για την αδυναμία του τυράννου να δει ζωή μετά τον θάνατο. Ο πέμπτος προφήτευσε πως ο Αντίοχος θα τιμωρηθεί από τον αληθινό Θεό.

Ο έκτος ομολόγησε ότι τα παθήματά τους έχουν παιδαγωγικό χαρακτήρα. Ο τύραννος δοκίμασε τα πάντα, ώστε να λυγίσει έστω τον νεότερο, χρησιμοποιώντας όρκους, υποσχέσεις τιμών και πιέσεις προς τη μητέρα του. Εκείνη όμως, αντί να τον μεταπείσει, τον στήριξε με όσο πιο δυνατά λόγια μπορούσε.

Η Σολομονή έσκυψε προς το παιδί της και του μίλησε στη μητρική της γλώσσα με συγκλονιστική γαλήνη. Του θύμισε πως εννέα μήνες το κράτησε στην κοιλιά της και τρία χρόνια το θήλασε, και του είπε να κοιτάξει τον ουρανό και τη γη για να καταλάβει πως όλα τα δημιούργησε ο Θεός από το μηδέν. Τον παρακάλεσε να μη φοβηθεί τον δήμιο και να φανεί άξιος των αδελφών του, ώστε να τον ξαναβρεί κοντά της στη βασιλεία του Κυρίου.

Ο νεαρός γύρισε τότε στον Αντίοχο και ομολόγησε ότι υπακούει στον νόμο του Μωυσέως και όχι στις διαταγές του βασιλιά. Προφήτευσε ακόμη πως ο τύραννος δεν θα ξεφύγει από την κρίση του παντοδύναμου Θεού. Ο Αντίοχος, εξοργισμένος για την περιφρόνηση, του επέβαλε ακόμη πιο σκληρά μαρτύρια από όσα είχαν υποφέρει οι αδελφοί του.

Έτσι παρέδωσε και αυτός το πνεύμα του καθαρός, μέσα σε μια αξιοθαύμαστη ομολογία πίστεως. Η μάνα στάθηκε τότε πάνω από τα σώματα των παιδιών της, ύψωσε τα χέρια της και προσευχήθηκε με δάκρυα χαράς. Ύστερα ρίχτηκε μόνη της στη φωτιά και ενώθηκε με τα παιδιά της.

Ο θάνατος των επτά αδελφών και της μητέρας τους έγινε σπόρος ελευθερίας για ολόκληρο τον λαό. Ενέπνευσε τον Ιούδα τον Μακκαβαίο, που σήκωσε στρατιωτική εξέγερση κατά του Αντιόχου, νίκησε τους στρατηγούς του και καθάρισε τον ναό της Ιερουσαλήμ από τα είδωλα. Οι ίδιοι οι Μακκαβαίοι, σύμφωνα με τη σημασία του ονόματος, ήταν κίνημα στρατιωτικό και εθνικοθρησκευτικό, ενώ οι άγιοι μάρτυρες ανήκαν μάλλον στους Ασιδαίους, τους ευσεβείς που στήριζαν τη γνήσια πίστη.

Ο ίδιος ο Αντίοχος υπέστη φοβερή τιμωρία στη γήινη ζωή του, αφού τα σπλάχνα του γέμισαν σκουλήκια και αναγκάστηκε να ομολογήσει την παντοδυναμία του αληθινού Θεού. Πέθανε όμως χωρίς ειλικρινή μετάνοια και έγινε παράδειγμα δικαίας κρίσεως. Μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας, όπως ο Κυπριανός Καρθαγένης, ο Αμβρόσιος Μεδιολάνων, ο Γρηγόριος ο Θεολόγος και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, έπλεξαν εγκώμια για το μαρτύριό τους.

Το λείψανο της Σολομονής φυλάσσεται στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και θεωρείται ίσως το αρχαιότερο σωζόμενο λείψανο αγίας. Η μνήμη τους τιμάται την πρώτη Αυγούστου και παραμένει αιώνιο σύμβολο αντοχής της πίστεως.