Όσιος Βεδέας ο Ομολογητής, ο Ιστορικός της Εκκλησίας

Στην τελευταία πνοή του υπαγόρευε ακόμη το ερμηνευτικό του υπόμνημα στο κατά Ιωάννην, ώσπου ψιθύρισε «τετέλεσται» και παρέδωσε το πνεύμα. Σε ηλικία μόλις επτά ετών μπήκε στο μοναστήρι και έζησε εκεί ολόκληρη τη ζωή του χωρίς ποτέ να φύγει. Γεννήθηκε στη Νορθουμβρία της Αγγλίας γύρω στα εξακόσια εβδομήντα τρία και η καταγωγή του τοποθετείται κοντά στο Τζάροου.

Όταν συμπλήρωσε τα επτά του χρόνια, οι γονείς του τον παρέδωσαν στον άγιο Βενέδικτο Βίσκοπ, στη μονή του αποστόλου Πέτρου στο Ουέρμουθ. Λίγο αργότερα μετακινήθηκε στη νέα μονή του αποστόλου Παύλου, που είχε ιδρυθεί στο Τζάροου το έτος εξακόσια ογδόντα δύο. Εκεί συνέχισε τη ζωή του ως μοναχός μέχρι την τελευταία του αναπνοή.

Πνευματικός του οδηγός υπήρξε ο όσιος Κεολφρίδης, ο οποίος διαδέχθηκε τον άγιο Βενέδικτο στην ηγουμενία γύρω στο έτος εξακόσια ενενήντα. Ο Κεολφρίδης κυβέρνησε τότε από κοινού τις δύο αδελφές μονές του Ουέρμουθ και του Τζάροου. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον της μαθητείας και της προσευχής διαμορφώθηκε η μορφή του οσίου Βεδέα.

Η φλόγα της αγάπης του για τη Γραφή φούντωσε μέσα στη μοναστική του οικογένεια. Στη μονή του Κεολφρίδη ξέσπασε γύρω στο έτος εξακόσια ογδόντα έξι μια φοβερή θανατηφόρα επιδημία, που θέρισε σχεδόν όλους τους μοναχούς του χορού. Έμειναν ζωντανοί μόνον ο ηγούμενος και ένα μικρό αγόρι που το μεγάλωνε ο ίδιος με στοργή.

Πολλοί πιστεύουν πως αυτό το αγόρι ήταν ο μικρός Βεδέας, ο οποίος αργότερα έγινε ιερέας της ίδιας μονής. Ο Κεολφρίδης πικράθηκε τόσο πολύ από την καταστροφή, ώστε αποφάσισε να ψάλλονται οι ψαλμοί χωρίς αντίφωνα. Εξαίρεση κρατούσε μόνο για τον όρθρο και τον εσπερινό της ευλογημένης μοναστικής ημέρας.

Μετά από μία εβδομάδα όμως επανέφερε τα αντίφωνα στη φυσική τους θέση μέσα στη λατρεία. Με τη βοήθεια του αγοριού και των λίγων μοναχών που είχαν απομείνει, οι ακολουθίες τελούνταν με μεγάλη δυσκολία. Έτσι κράτησε η μονή τη λειτουργική της τάξη, ώσπου ήρθαν νέοι αδελφοί και εκπαιδεύτηκαν στην ψαλμωδία.

Σε ηλικία δεκαεννέα ετών ο Βεδέας χειροτονήθηκε διάκονος και στα τριάντα του χρόνια έγινε πρεσβύτερος. Τη χειροτονία τέλεσε ο άγιος Ιωάννης του Μπέβερλεϊ, επίσκοπος τότε του Χέξαμ και αργότερα της Υόρκης. Ο όσιος Βεδέας αγαπούσε με όλη του την ψυχή τις ακολουθίες του ναού και πίστευε πως οι άγγελοι παρευρίσκονται μαζί με τους μοναχούς.

Έλεγε πως δεν θα ήθελε με κανέναν τρόπο να λείπει από τη σύναξη των αδελφών την ώρα της θείας λατρείας. «Τι θα γίνει, αν δεν με βρουν ανάμεσά τους όταν συναχθούν; » έλεγε, και φοβόταν μήπως ρωτήσουν πού είναι ο Βεδέας.

Είχε γίνει μαθητής του αγίου Βενεδίκτου Βίσκοπ, ο οποίος ήταν παλαιότερα μοναχός στο φημισμένο μοναστήρι του Λερίνου. Ο άγιος Βενέδικτος είχε φέρει από εκεί και από άλλες μονές της Ευρώπης πλήθος βιβλίων στην Αγγλία. Αυτή η σπάνια βιβλιοθήκη έγινε το θεμέλιο για τη συγγραφική εργασία του οσίου Βεδέα μέσα στη μοναστική του ησυχία.

Έγραψε ερμηνευτικά υπομνήματα στις Γραφές, ιστορίες της Εκκλησίας και βίους αγίων με μεγάλη ακρίβεια. Στο γνωστό μεγάλο έργο του για την ιστορία της Εκκλησίας της Αγγλίας χάρισε μια πολύτιμη πηγή γνώσης. Με αυτό το έργο σώθηκε η εκκλησιαστική και κοσμική μνήμη της πρώιμης Βρετανίας από τη λήθη.

Ο όσιος Βεδέας δεν ήταν ένας ψυχρός και απρόσωπος ιστορικός, αλλά εντάσσεται με σαφήνεια στην παράδοση της Ρώμης απέναντι στους Κέλτες χριστιανούς. Παρέμεινε όμως δίκαιος, ταπεινός και προσεκτικός μελετητής των γεγονότων και των μαρτυριών της εποχής. Ο ίδιος δηλώνει πως αντλεί από αρχαία έγγραφα, από τις παραδόσεις των προγόνων και από όσα είδε ο ίδιος.

Έτσι μας ανοίγει ένα παράθυρο στην πνευματική και κοινωνική ζωή της πρώτης χριστιανικής Βρετανίας. Όποιος διαβάζει τον Βεδέα μπαίνει σε έναν κόσμο πολύ κοντινό στην παράδοση των Ορθοδόξων χριστιανών της Ανατολής. Οι άγιοι που περιγράφει αγωνίζονται με την ίδια ηρωική άσκηση που γνωρίζουμε από τους πατέρες της ερήμου.

Η αγιότητά τους γεμίζει την καρδιά του αναγνώστη με αγάπη, με θαυμασμό και με ζήλο μιμήσεως. Στη Βρετανία εκείνης της εποχής οι πιστοί τηρούσαν τη νηστεία της Τετάρτης και της Παρασκευής με συνέπεια. Υπήρχε επίσης σαρανταήμερη νηστεία πριν από την εορτή των Χριστουγέννων, όπως μαρτυρεί ο ίδιος ο όσιος στα κείμενά του.

Το έτος επτακόσια τριάντα πέντε ο όσιος Βεδέας ασθένησε βαριά και αδυνάτιζε σταδιακά το σώμα του. Για δύο περίπου εβδομάδες πριν από το Πάσχα η αναπνοή του δυσκόλευε, αλλά δεν ένιωθε σχεδόν καθόλου πόνο. Έμενε χαρούμενος και έδινε καθημερινά μαθήματα στους μαθητές του με την ίδια αγάπη.

Την υπόλοιπη ημέρα την περνούσε ψάλλοντας τους ψαλμούς και ευχαριστώντας τον Θεό για όλα. Συχνά επαναλάμβανε τα λόγια του αγίου Αμβροσίου πως δεν έζησε με τρόπο που να ντρέπεται και δεν φοβάται τον θάνατο. Παράλληλα με τα μαθήματα και την ψαλμωδία εργαζόταν σε μια αγγλοσαξονική μετάφραση του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου.

Ετοίμαζε ακόμη ένα βιβλίο με εκλεκτά αποσπάσματα από τα συγγράμματα του αγίου Ισιδώρου της Σεβίλλης. Την Τρίτη πριν από την εορτή της Αναλήψεως η αναπνοή του έγινε ακόμη πιο δύσκολη και τα πόδια του πρήστηκαν. «Μάθετε γρήγορα», έλεγε στους νέους που έγραφαν την υπαγόρευσή του, καθώς δεν ήξερε πόσο ακόμη θα κρατούσε.

Ένιωθε πως ο Κύριος μπορούσε να τον καλέσει κοντά του μέσα σε λίγες μόνον ώρες. Μετά από μια άυπνη νύχτα ο όσιος Βεδέας συνέχισε την υπαγόρευσή του πάλι την Τετάρτη το πρωί. Την τρίτη ώρα έγινε στη μονή λιτανεία με τα ιερά λείψανα των αγίων και οι αδελφοί έσπευσαν στη σύναξη.

Δίπλα στον γέροντα έμεινε ένας νεαρός μοναχός που ονομαζόταν Βιλβέρτος. Εκείνος του θύμισε πως έμενε ακόμη ένα κεφάλαιο για να ολοκληρωθεί το βιβλίο που υπαγόρευε. Δίσταζε όμως να ενοχλήσει τον ετοιμοθάνατο πατέρα του στις τελευταίες του στιγμές.

«Δεν είναι κόπος, πάρε τον κάλαμο και γράφε γρήγορα», του είπε ο όσιος με γαλήνη. Την ενάτη ώρα ο Βεδέας σταμάτησε και θύμισε στον Βιλβέρτο πως είχε φυλαγμένα μερικά μικρά αντικείμενα. Είχε πιπέρι, λιβάνι και λινό ύφασμα και ζήτησε να φωνάξουν τους ιερείς της μονής.

Όταν εκείνοι ήρθαν, τους μίλησε έναν προς έναν και ζήτησε ταπεινά τις προσευχές τους. Είπε ακόμη πως η ώρα της αναχωρήσεώς του πλησιάζει και η ψυχή του ποθεί να δει τον βασιλιά Χριστό. Το ίδιο βράδυ ο μαθητής Βιλβέρτος του είπε με συγκίνηση πως είχε μείνει ακόμη μία τελευταία πρόταση.

«Πολύ καλά, γράψ' την», του απάντησε ο όσιος με την ίδια ησυχία και υπομονή της ψυχής του. Ο νεαρός μοναχός σήκωσε τα μάτια του και του είπε πως πια το έργο είχε τελειώσει. «Είπες την αλήθεια, καλώς ετελέσθη», αποκρίθηκε ο όσιος, αναγνωρίζοντας το τέλος του βίου του.

Έπειτα ζήτησε από τον μαθητή να σηκώσει το κεφάλι του, για να αντικρίσει τον ναό όπου προσευχόταν καθημερινά. Ψάλλοντας το «Δόξα Πατρὶ καὶ Υἱῷ καὶ Ἁγίῳ Πνεύματι», παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στον Κύριο που αγάπησε. Αν και κοιμήθηκε στις είκοσι πέντε Μαΐου, την παραμονή της Αναλήψεως, η μνήμη του τιμάται στις είκοσι επτά.

Στις είκοσι έξι του ίδιου μήνα εορτάζει ο άγιος Αυγουστίνος της Καντερβουρίας και τα τυπικά μετατόπισαν την εορτή. Το ιερό σώμα του ενταφιάστηκε αρχικά στον νότιο νάρθηκα του ναού και αργότερα μεταφέρθηκε κοντά στο άγιο θυσιαστήριο. Σήμερα τα ιερά λείψανά του φυλάσσονται στον καθεδρικό ναό του Δαρχάμ, μέσα στο παρεκκλήσι της Γαλιλαίας.