Shën Vasili dhe mrekullia e pemës së thatë

Këpucët e hekurta plot gozhdë shpuan këmbët e dëshmorit të ri, ndërsa ushtarët e çuan atë të lidhur në Comana për ta vrarë. Por në rrugë, papritur mbiu një rrapi i thatë dhe nga rrënja e tij buroi një burim, para syve të habitur të ndjekësve të tij. Shën Vasiliskos vinte nga fshati Humiala i Amasias dhe ishte nipi i Dëshmorit të Madh Teodor të Tironit. Ai jetoi gjatë sundimit të perandorit Maximian, kur persekutimi kundër të krishterëve po përhapej në të gjithë rajonin e Pontit. Së bashku me bashkatdhetarët e tij Eutropius dhe Kleonikos, ai u arrestua nga sundimtari i Kapadokisë Asklepiodoti dhe iu nënshtrua pyetjeve të ashpra. Dy shokët e tij qëndruan të palëkundur në besim dhe përfunduan me vdekjen martire në kryq. Por Vasiliiskos u fut në burg, duke shpresuar se vështirësitë dhe koha do ta zbusnin rrëfimin e tij të krishterë. Paganët besonin se rënia e një të riu kaq të njohur do t'i tronditte mendërisht besimtarët e Amasias. Por ai kishte marrë tashmë vendimin të vdiste si martir për Krishtin, i modeluar sipas xhaxhait të tij të lavdishëm. Brenda qelisë së errët, Vasiliiskus lutej vazhdimisht dhe i kërkoi Zotit që të mos e linte të ndahej nga shokët e tij. Një natë Krishti u shfaq në një vegim dhe e siguroi se emri i tij ishte shkruar tashmë përpara emrave të dëshmitarëve të tjerë. Ai parashikoi gjithashtu se martirizimi do të bëhej në Komanë dhe kujtimi i tij do të lavdërohet në mbarë botën. Me favorin e ushtarëve, të cilët e respektuan për jetën e tij të shenjtë, Shën arriti të vizitojë shtëpinë e të atit në fshatin Humiala për disa ditë. Atje ai mblodhi nënën e tij, tre vëllezërit e motrat dhe të afërmit e tij dhe u foli atyre për mbretërimin e Krishtit. Ai iu lut që të qëndronin të palëkundur në besim dhe të mos prekeshin nga frika apo kërcënimet e persekutorëve. Nëna e tij, me lotë trimërie, i premtoi se do ta pranonte ndarjen si një betim për Krishtin. Kur Shën po kthehej në Amasia, sundimtari i ri Agripa mësoi mungesën e tij dhe u ndez në një tërbim të egër kundër rojeve. Agripa dërgoi menjëherë një oficer mizor me ushtarë për ta arrestuar martirin dhe për ta çuar me zinxhirë në Komanë. I vunë këpucë bronzi me gozhdë të mprehtë brenda, që shponin mishin deri në kocka dhe ujisnin rrugën me gjak. Por bazilisku eci me gëzim dhe këndoi vargje psalmesh, duke ndjerë fuqinë e Zotit për t'ia lehtësuar dhimbjen. Kur arritën në fshatin Dakozaria, ushtarët u ndalën në shtëpinë e një vejushe të pasur, Troada, për të pushuar dhe për të ngrënë. Ata e lanë dëshmitarin e robëruar jashtë, të lidhur në një rrapi të thatë, nën diellin e nxehtë të mesditës. Një mori njerëzish u mblodhën rreth tij dhe vajtuan duke parë gjakun që rridhte nga këmbët e tij të plagosura. Ai ngriti një zë lutjeje drejtuar Zotit, duke i kërkuar që t'ia zbulonte fuqinë e tij si më parë Danielit dhe Tre Fëmijëve. Papritur toka u drodh dhe u dëgjua një zë qiellor që e inkurajonte. Këpucët prej bronzi u shkrinë si dylli në zjarr dhe zinxhirët ranë. Egjiku i thatë mbiu menjëherë dhe përhapi degë të trasha mbi Shenjtorin duke bërë hije të gjithë zonën përreth. Në vendin ku pikoi gjaku i dëshmorit, doli një burim uji i pastër, i cili rrjedh edhe sot e kësaj dite dhe u jep shërim besimtarëve. Oficeri dhe ushtarët, të trembur nga tërmeti dhe mrekullia, dolën me vrap nga shtëpia e Troas. Shumë nga fshatarët besuan në Krishtin, ndërsa të sëmurët, të paralizuarit dhe lebrozët erdhën te shenjtori dhe u shëruan me fjalën e tij. Vetë Troasi së bashku me djalin e saj Troilus kërkuan të pagëzoheshin në besimin e Perëndisë së vërtetë. Në mbrëmje, një tufë qesh që ktheheshin nga kullotja u gjunjëzua para martirit, sikur të lartësonte lavditë e Zotit. Të nesërmen oficeri iu lut me përulësi Shenjtorit të vazhdonte marshimin, nga frika e zemërimit të sundimtarit. Vasiliisku pranoi me gatishmëri, sepse ai dëshironte me zjarr të përfundonte luftën e tij dhe të bashkohej me shokët e tij në parajsë. Rrugës ndaloi në çdo vend të bukur dhe bekoi Zotin e të gjithëve. Kur arritën në Komanë, ushtarët gjetën Agripën brenda tempullit të Apollonit duke u ofruar flijime idhujve. Sundimtari urdhëroi menjëherë që t'i sillnin martirin, me shpresën se mjedisi mbresëlënës i tempullit do ta zbuste rezistencën e tij. Vasiliisku hyri me një fytyrë rrezatuese dhe u përgjigj se çdo orë ai i ofron një flijim lavdie Zotit të vërtetë. Kur u shty për të sakrifikuar, ai iu afrua idhullit dhe bëri një lutje të zjarrtë, duke kërkuar që të shtypej perëndia e shurdhër dhe pa ndjenja e paganëve. Menjëherë toka u drodh dhe idhulli u copëtua. Menjëherë pas kësaj, zjarri zbriti nga qielli dhe dogji të gjithë tempullin e Apollonit deri në tokë. Agripa u drodh nga inati dhe e akuzoi shenjtorin për magji, pa mundur të shpjegojë atë që i panë sytë. Vasiliisku u përgjigj me përbuzje se demonët nuk mund të bëjnë mirë, sepse ata janë të ligj nga natyra. Sundimtari, duke mos duruar dot më, urdhëroi t'i prisnin kokën dëshmorit jashtë qytetit, në vendin e quajtur Dioscoria. Ushtarët e çuan shenjtorin në vendin e ekzekutimit, ndërsa një turmë njerëzish e ndiqnin me lot dhe nderim. Në fund të prerjes së kokës, dëshmitari okular Eusignius pa engjëjt duke marrë shpirtin e tij dhe duke e ngritur atë triumfues në qiell. Zoti Jisu Krisht u shfaq për ta mirëpritur atë me fjalët e shëmbëlltyrës për shërbëtorin e mirë dhe besnik. Të krishterët e morën fshehurazi çadrën e ndershme, pasi i paguanin xhelatit tridhjetë monedha ari që të mos e hidhte në lumë. E varrosnin natën në një fushë të lëruar dhe mbi të mbollën fara, që të mos binte në sy varri. Po atë natë farat mbinë dhe të nesërmen dhanë fryt, duke dëshmuar për shenjtërinë e vendit. Pranë varrit buronte edhe një burim uji i mrekullueshëm, i cili ruhet edhe sot e kësaj dite. Agripa, pasi u pushtua nga një demon, u pendua, gjeti pika të gjakut të martirit dhe u shërua nga besimi i tij në Krishtin. Më vonë qytetari i devotshëm i Komanës Marinus ngriti një tempull për nder të Shenjtit dhe depozitoi në të reliket e tij të shenjta.