Χρύσανθος και Δαρεία, οι ομόψυχοι μάρτυρες της Ρώμης

Ένας νεαρός φιλόσοφος από τη συγκλητική Αλεξάνδρεια άφησε τα βιβλία της ειδωλολατρίας μόλις άνοιξε για πρώτη φορά το Ευαγγέλιο στη Ρώμη. Η αρραβωνιαστικιά που του έστειλε ο πατέρας του για να τον γυρίσει στους θεούς, η όμορφη Δαρεία από την Αθήνα, έγινε η ίδια χριστιανή και σύντροφος του στο μαρτύριο. Ο Χρύσανθος ήταν γιος του συγκλητικού Πολέμωνα, που είχε εγκατασταθεί από την Αλεξάνδρεια στη Ρώμη επί αυτοκράτορα Νουμεριανού.

Σπούδασε ρητορική και φιλοσοφία, αλλά ένιωθε μέσα του μια βαθιά δίψα που τα παγανιστικά βιβλία δεν μπορούσαν να σβήσουν. Έτσι έφτασε στα χέρια του η Καινή Διαθήκη και η ψυχή του φωτίστηκε. Αναζητώντας δάσκαλο, βρήκε τον πρεσβύτερο Καρποφόρο, ο οποίος ζούσε κρυμμένος σε μια σπηλιά λόγω του διωγμού.

Κοντά του διδάχθηκε τα μυστήρια της πίστεως και δέχθηκε το άγιο βάπτισμα. Μετά από επτά ημέρες κατέβηκε στην πόλη και άρχισε να κηρύττει ανοιχτά τον Χριστό στους νέους της Ρώμης. Οι συγγενείς ανησύχησαν και προειδοποίησαν τον Πολέμωνα ότι η τόλμη του γιου του θα έφερνε την οργή του αυτοκράτορα πάνω σε όλη την οικογένεια.

Ο πατέρας προσπάθησε πρώτα να τον μεταπείσει με υποσχέσεις δόξας και πλούτου, μα όταν είδε την ακλόνητη πίστη του τον έκλεισε σε σκοτεινή φυλακή και τον ταλαιπωρούσε με την πείνα. Ο Χρύσανθος όμως δεχόταν τη στέρηση σαν άσκηση και χαιρόταν στο σκοτεινό κελί περισσότερο απ' ό,τι στα φωτεινά παλάτια. Φίλοι συμβούλεψαν τότε τον Πολέμωνα να αλλάξει μέθοδο και να τον δελεάσει με τις απολαύσεις του κόσμου.

Τον έβαλε σε πολυτελές δωμάτιο, τον έντυσε με ακριβά ρούχα και έστειλε κοντά του ωραίες κοπέλες, για να τον παρασύρουν στις σαρκικές ηδονές. Ο νέος αγωνιστής του Χριστού έμενε όμως απαθής, με τον νου του στραμμένο στην προσευχή και στο παράδειγμα του σώφρονος Ιωσήφ. Κάθε φορά που οι αναιδείς κοπέλες τον πλησίαζαν, τις έπαιρνε ένας βαρύς ύπνος και δεν μπορούσαν ούτε να μιλήσουν ούτε να τον αγγίξουν.

Όταν τις έβγαζαν έξω, ξυπνούσαν αμέσως, μα μόλις ξαναέμπαιναν έπεφταν πάλι στον ίδιο ύπνο. Ο πατέρας απελπίστηκε και άρχισε να τον κλαίει σαν να είχε πεθάνει. Τότε του πρότειναν να φέρει μια μορφωμένη νέα, που θα ήξερε να συζητάει και να πείθει.

Έφεραν τη Δαρεία, μια όμορφη και σοφή κόρη από την Αθήνα, ιέρεια της Παλλάδας Αθηνάς, στολισμένη με πλούσια κοσμήματα και ρούχα. Εκείνη επιχείρησε να τραβήξει τον Χρύσανθο με γλυκές κουβέντες και με τη γοητεία της ομορφιάς της. Ο νέος όμως της μίλησε για τον θάνατο και την κρίση, για την αληθινή νυμφική παστάδα στους ουρανούς και για τον αθάνατο Νυμφίο Χριστό.

Η Δαρεία προσπάθησε να υπερασπιστεί τη λατρεία των θεών της, μα ο Χρύσανθος της απέδειξε με σαφήνεια το παράλογο του να προσκυνά κανείς ξύλα και μέταλλα με ανθρώπινη μορφή. Της εξήγησε ότι η γη, η θάλασσα και η φωτιά δεν έχουν ούτε ψυχή ούτε λογική, αλλά υπηρετούν τις ανάγκες των ανθρώπων με την εντολή του Δημιουργού. Η νέα άκουγε με δίψα τα λόγια του και ένιωθε μέσα της να γεννιέται η αληθινή σοφία.

Συμφώνησαν να φανούν προς τα έξω ως αντρόγυνο, μα στην πραγματικότητα να ζήσουν σε παρθενία μέχρι το τέλος της ζωής τους. Με τη συμβίωσή τους κέρδισαν την ελευθερία να εργαστούν για τον Χριστό και ο Χρύσανθος βάπτισε τη σύζυγό του. Μετά τον θάνατο του Πολέμωνα οργάνωσαν δύο χωριστές κοινότητες, σαν πρώτα μοναστήρια μέσα στη Ρώμη.

Ο Χρύσανθος μάζευε γύρω του νέους που υπόσχονταν παρθενία στον Θεό και η Δαρεία συγκέντρωνε γυναίκες και κορίτσια αφιερωμένα στον Χριστό. Πολλοί άντρες έχασαν τις γυναίκες τους και πολλοί νέοι τις αρραβωνιαστικές τους, καθώς όλο και περισσότεροι πρόσφεραν τη ζωή τους στον Νυμφίο των ψυχών. Ο λαός ξεσηκώθηκε και κατήγγειλε τους δύο αγίους στον έπαρχο Κελερίνο για διάλυση των γάμων και ανατροπή της κοινωνίας.

Εκείνος έδωσε τον Χρύσανθο στον τριβούνο Κλαύδιο και διέταξε να τον αναγκάσουν με βασανιστήρια να θυσιάσει στους θεούς. Τον έδεσαν με νωπά βοϊδίσια λουριά, για να τον σφίξουν καθώς θα στέγνωναν, μα τα δεσμά σχίστηκαν αμέσως μόνα τους. Τον έβαλαν σε σκοτεινή φυλακή με αλυσίδες και ακαθαρσίες, μα οι αλυσίδες έγιναν σκόνη και η δυσοσμία μεταβλήθηκε σε ευωδία.

Όταν τον χτυπούσαν, τα ραβδιά μαλάκωναν στο σώμα του σαν λεπτές βέργες. Μπροστά σε τόσα θαύματα ο Κλαύδιος αναγνώρισε τη δύναμη του αληθινού Θεού και έπεσε με τους στρατιώτες του στα πόδια του μάρτυρα. Ζήτησε να τον διδάξει και ετοιμάστηκε για το βάπτισμα με τη σύζυγό του Ιλαρία, τους δύο γιους του Ιάσονα και Μαύρο και όλο τον οίκο του.

Όταν το έμαθε ο Νουμεριανός, οργίστηκε και διέταξε να ρίξουν τον Κλαύδιο στη θάλασσα με πέτρα στον λαιμό και να αποκεφαλίσουν τους γιους του και τους στρατιώτες. Οι χριστιανοί έθαψαν τα τίμια λείψανα σε μια σπηλιά κοντά στην οδό Σαλαρία, όπου η Ιλαρία πήγαινε καθημερινά να προσεύχεται και να ανάβει κεριά στους τάφους των δικών της. Μια ημέρα την έπιασαν εκεί οι ειδωλολάτρες και την οδηγούσαν στα βασανιστήρια.

Εκείνη ζήτησε να τελειώσει την προσευχή της και, μόλις γονάτισε στους τάφους των παιδιών της, παρέδωσε ήρεμα την ψυχή της στον Κύριο. Οι δούλες της την έθαψαν δίπλα στα λείψανα των μαρτύρων και αργότερα υψώθηκε εκεί ναός. Ο αυτοκράτορας έκλεισε τον Χρύσανθο στη φοβερή φυλακή Μαμερτίνο, γεμάτη ακαθαρσίες και δυσωδία, ενώ τη Δαρεία την παρέδωσε στους ασελγείς της πόλεως, για να την ντροπιάσει με την ατίμωσή της δημόσια.

Ο Θεός όμως δεν εγκατέλειψε τους δύο πιστούς δούλους του ούτε στιγμή. Τον Χρύσανθο τον περιέλουσε φως ουράνιο και η δυσοσμία μεταμορφώθηκε σε γλυκιά ευωδία μέσα στο βρωμερό λάκκο. Στη Δαρεία έστειλε ένα λιοντάρι, που ξέφυγε από το θηριοτροφείο και κάθισε δίπλα της σαν πιστός φύλακας.

Όταν ένας θρασύς νέος μπήκε για να την προσβάλει, το θηρίο τον γκρέμισε στο χώμα και περίμενε εντολή της αγίας. Εκείνη το διέταξε να τον αφήσει ζωντανό, για να ακούσει τον λόγο του Θεού, και ο νέος έφυγε ομολογώντας πως ο Χριστός είναι ο μόνος αληθινός Θεός. Στάλθηκαν τότε δυνατοί παλαιστές για να βγάλουν το λιοντάρι έξω, μα και αυτούς τους έριξε κάτω και τους κράτησε ακίνητους στα πόδια της μάρτυρος.

Όταν ομολόγησαν την πίστη τους, η Δαρεία διέταξε το θηρίο να τους αφήσει και βγήκαν στους δρόμους κηρύσσοντας τον Χριστό. Ο Κελερίνος έβαλε τότε φωτιά στην είσοδο του οίκου, για να τους κάψει όλους μαζί. Η αγία ευλόγησε το λιοντάρι και το έστειλε ήρεμα στην έρημο, ενώ η ίδια ετοιμαζόταν για τον τελευταίο της αγώνα με πνευματική ηρεμία.

Οι δύο μάρτυρες δοκίμασαν ακόμη πολλά βασανιστήρια, αλλά κανένα δεν τους λύγισε ούτε αμαύρωσε την ομολογία τους. Στο τέλος τους έβγαλαν έξω από την πόλη, σε ένα βαθύ λάκκο κοντά στην οδό Σαλαρία, και τους έθαψαν ζωντανούς κάτω από πέτρες και χώμα. Έτσι όπως είχαν ζήσει ενωμένοι σε πνευματικό γάμο, έτσι παρέδωσαν μαζί την ψυχή τους στον Κύριο, ψάλλοντας και προσευχόμενοι μέχρι την τελευταία τους πνοή.

Έλαβαν τα στεφάνια της αφθαρσίας και μπήκαν στη Βασιλεία των Ουρανών χέρι με χέρι. Έναν χρόνο αργότερα οι χριστιανοί της Ρώμης μαζεύτηκαν στον τόπο του μαρτυρίου τους, για να γιορτάσουν την επέτειο της γέννησής τους στους ουρανούς. Σε μια κοντινή σπηλιά τελούσαν τη θεία λειτουργία ο πρεσβύτερος Διόδωρος και ο διάκονος Μαριανός και κοινώνησαν όλοι μαζί των αχράντων μυστηρίων.

Ο Νουμεριανός όμως πληροφορήθηκε τη σύναξη και διέταξε τους στρατιώτες να κλείσουν την είσοδο της σπηλιάς με χώματα και βράχους. Έτσι όλοι όσοι ήταν μέσα παρέδωσαν την ψυχή τους στον Θεό μέσα στην ευχαριστία και συναντήθηκαν στην αιώνια χαρά με τον Χρύσανθο, τη Δαρεία και τους συναθλητές τους.