Η Αχειροποίητη Εικόνα της Παναγίας στη Λύδδα

Σμιλευτές με κοφτερά εργαλεία πάσχιζαν να σβήσουν την ιερή μορφή της Παναγίας από τον τοίχο, μα τα χρώματα και οι γραμμές βυθίζονταν ακόμη βαθύτερα μέσα στην πέτρα. Ο αυτοκράτορας Ιουλιανός ο Παραβάτης είχε δώσει εντολή να αφανιστεί η θαυματουργή εικόνα, όμως καμιά ανθρώπινη δύναμη δεν στάθηκε ικανή να την αγγίξει. Η παράδοση της Εκκλησίας μάς μεταφέρει στα πρώτα αποστολικά χρόνια, όταν οι απόστολοι Πέτρος και Ιωάννης κήρυτταν τον λόγο του Χριστού στη Λύδδα.

Η μικρή αυτή πόλη βρισκόταν κοντά στα Ιεροσόλυμα και αργότερα ονομάστηκε Διόσπολη από τους κατοίκους της περιοχής. Εκεί οι δύο απόστολοι ανήγειραν ναό αφιερωμένο στην Υπεραγία Θεοτόκο, με πόθο μεγάλο και πίστη ζωντανή. Όταν τελείωσαν το έργο, επέστρεψαν στα Ιεροσόλυμα και παρακάλεσαν την Παναγία να έρθει και να αγιάσει με την παρουσία της τον νέο ναό.

Εκείνη τους έστειλε πίσω στη Λύδδα με λόγια γεμάτα στοργή και υποσχέθηκε πως θα ήταν μαζί τους εκεί. Οι απόστολοι ξεκίνησαν το ταξίδι τους με χαρά, χωρίς να γνωρίζουν τι θαυμαστό τους περίμενε στον τόπο εκείνον. Η μνήμη της εικόνας τιμάται από την Εκκλησία μας στις δώδεκα Μαρτίου κάθε χρόνο.

Φθάνοντας στη Λύδδα, οι δύο απόστολοι αντίκρισαν με δέος μια εικόνα της Παρθένου τυπωμένη με ζωηρά χρώματα πάνω στον τοίχο του ναού. Κάποιες πηγές αναφέρουν πως η ιερή μορφή είχε αποτυπωθεί όχι σε τοίχο αλλά πάνω σε κίονα του νεόκτιστου ναού. Λίγο αργότερα η ίδια η Μητέρα του Θεού φανερώθηκε με τρόπο θαυμαστό μπροστά στο πλήθος των πιστών.

Χάρηκε βλέποντας τους πολλούς ανθρώπους που είχαν συγκεντρωθεί εκεί για να την τιμήσουν με ευλάβεια. Ευλόγησε τότε την εικόνα με τα ίδια της τα χέρια και της χάρισε τη δύναμη να επιτελεί θαύματα. Η εικόνα αυτή δεν φτιάχτηκε από χέρι ανθρώπου, αλλά αποτυπώθηκε με θεϊκή δύναμη πάνω στην ύλη.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονομάστηκε Αχειροποίητη και έγινε σύμβολο της αγάπης της Παναγίας προς τους πιστούς. Πλήθη προσκυνητών άρχισαν να φθάνουν από κοντινούς και μακρινούς τόπους για να την προσκυνήσουν με κατάνυξη. Τα θαύματα πλήθαιναν συνεχώς και η φήμη της εικόνας ξεπέρασε γρήγορα τα στενά όρια της μικρής πόλης.

Η Λύδδα μεταμορφώθηκε έτσι σε προσκύνημα ζωντανό και σε τόπο παρηγοριάς για αμέτρητες ψυχές. Στα μέσα του τέταρτου αιώνα ανέβηκε στον θρόνο ο Ιουλιανός ο Παραβάτης και βασίλεψε από το τριακόσια εξήντα ένα έως το τριακόσια εξήντα τρία. Όταν άκουσε για τη θαυματουργή εικόνα της Λύδδας, αποφάσισε να την εξαφανίσει με κάθε τρόπο από τη γη.

Έστειλε λοιπόν εξειδικευμένους μαρμαρογλύπτες με κοφτερά εργαλεία, για να αποξέσουν τη μορφή της Θεοτόκου από την πέτρα. Οι τεχνίτες δούλεψαν με μανία πάνω στον τοίχο, όμως τα χρώματα και οι γραμμές έδειχναν να βυθίζονται ακόμη πιο μέσα. Όσοι απεσταλμένοι του αυτοκράτορα δοκίμασαν να καταστρέψουν την ιερή μορφή, έφυγαν τελικά αποτυχημένοι και ταπεινωμένοι.

Το θαύμα διαδόθηκε αστραπιαία σε όλη την ανατολή και έφθασε στα πιο απομακρυσμένα μέρη της αυτοκρατορίας. Πλήθη αναρίθμητα πιστών κατέφθαναν στη Λύδδα, για να προσκυνήσουν την εικόνα και να ζητήσουν τη βοήθεια της Παναγίας. Πολλά χρόνια αργότερα, στον όγδοο αιώνα, πέρασε από εκεί ο άγιος Γερμανός, ο μετέπειτα πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.

Η μνήμη του εορτάζεται από την Εκκλησία στις δώδεκα Μαΐου κάθε χρόνο μαζί με άλλους αγίους ιεράρχες. Ο άγιος Γερμανός ζήτησε να γίνει πιστό αντίγραφο της θαυματουργής εικόνας, και το πήρε μαζί του με ευλάβεια. Στα χρόνια της εικονομαχίας ο άγιος Γερμανός έστειλε το πολύτιμο αντίγραφο της εικόνας στη Ρώμη, για να σωθεί από τους διώκτες των ιερών μορφών.

Εκεί τοποθετήθηκε με τιμή μέσα στον ναό του αγίου Πέτρου και έγινε γρήγορα πηγή πολλών θαυμαστών ιάσεων. Άρρωστοι, πονεμένοι και απελπισμένοι έβρισκαν παρηγοριά και θεραπεία μπροστά στη μορφή της Παναγίας με δάκρυα στα μάτια. Το οχτακόσια σαράντα δύο, όταν η Εκκλησία θριάμβευσε πάνω στην εικονομαχία, το αντίγραφο επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη με μεγάλη χαρά.

Από τότε έγινε γνωστό ως η Ρωμαϊκή Εικόνα και η μνήμη της τιμάται στις είκοσι έξι Ιουνίου. Οι παλαιότερες πηγές για την Αχειροποίητη της Λύδδας είναι τρεις και έχουν μεγάλη ιστορική αξία για την Εκκλησία. Η πρώτη είναι ένα κείμενο που αποδίδεται στον άγιο Ανδρέα Κρήτης και χρονολογείται στο εφτακόσια είκοσι έξι μετά Χριστόν.

Η δεύτερη είναι μια επιστολή που έστειλαν τρεις πατριάρχες της ανατολής στον εικονομάχο αυτοκράτορα Θεόφιλο το οχτακόσια τριάντα εννέα. Η τρίτη είναι ένα έργο του Γεωργίου Μοναχού, που γράφτηκε στο οχτακόσια ογδόντα έξι μετά Χριστόν. Η ίδια η αρχική Αχειροποίητη εικόνα της Λύδδας συνέχισε να υπάρχει και να τιμάται μέχρι τον ένατο αιώνα.