“Çfarë do të dëshironim më shumë se një atë të vërtetë, një atë në Zotin, në Perëndinë?”, pyet Shën Theodhor Studiti (759-826). Kjo lidhje personale mes atit shpir- tëror dhe fëmijës së tij në Zotin është thelbësore për jetën e krishte- rë. Funksioni i atit shpirtëror është skicuar në Dhiatën e Re: “… sepse unë ju kam dhënë jetë në Krishtin Jisu me anë të Ungjillit” (I Kor. 4.15). Shën Pavli ishte një shpallës i Ungjillit, por ndërkohë kishte për- gjegjësi konstante kundrejt atyre që ai ka “lindur” në jetën e krishterë; ai ndihej i përfshirë në luftërat që fëmijët e tij kryenin. Duke kaluar nga një imazh atëror në një imazh nënor shën Pavli shkruan tek Galatianët: “Fëmijët e mi që unë ju lind përsëri derisa të formohet Krishti në ju” (Gal. 4.19). Ai
nuk kufizohet vetëm në predikimin e Fjalës, por mban barrët e tyre duke i bërë mundimet dhe gëzimet e tyre të tijat: “Kush është i dobët që të mos jem edhe unë? Kush ra dhe nuk më dogji zjarri?” (II Kor. 11.19). E gjitha kjo vlen për atin në çdo epokë. Funksioni i tij është për- shkruar në Aleksandri gjatë she- kujve të dytë dhe të tretë. Roli i më- suesit ashtu siç e kanë kuptuar Pan- teni, Klementi dhe Origjeni, nuk ku- fizohet vetëm të japë një mësim në kuptimin akademik, por ai është një drejtues shpirtëror për nxënësit e tij, një model i gjallë shembullor. Nuk Iu jep vetëm informacion, por i inte- gron në lidhjen personale që përfa- qëson gjithçka. Kështu, Klementi e krahason lidhjen mësues-nxënës me atë të atë-bir. Ai përmend se kate- kistët në Aleksandri quheshin “etër”.
Fjalët që i kushtohen shën An- donit në fillim të Apoftegmave (histori të shkurtra nga Urtësia e Etërve) nënvizojnë karakterin qe- ndror të atit shpirtëror. Njoh murgj që pasi duruan shumë mundime ra- në dhe arritën në krenari, sepse kishin vendosur shpresën në për- pjekjet e tyre dhe kishin neglizhuar urdhërimin e atij që thotë: “Pyet atin tënd dhe ai do të mësojë”. Le të shohim një shembull tjetër. Këshilla e mëposhtme është dhënë në një tekst rus të shekullit të 11-të. “Do të tregoj biri im strehë të vër- tetë: shtëpitë e shenjtorëve. Kër- koju atyre ndihmë, dhe do të të ngushëllojnë; lëri mundimet e tua në këmbët e tua, dhe do të lehtë- sohesh. Pasi ata janë bij të pa- pasionshmërisë dhe dinë si të të ngushëllojnë. Në qytetin ku jeton
apo përreth kërko një njeri që i ka frikë Perëndisë dhe i shërben me gjithë fuqitë. Gjete një njeri të tillë, nuk do të jesh më i hidhë- ruar, sepse do kesh gjetur çelë- sin e mbretërisë së qiejve. Jep trupin dhe shpirtin tek ato që thotë. Vëzhgo jetën e tij, si ecën, si ulet, si shikon, si ha dhe studio zakonet. Mbi të gjitha biri im, ruaji fjalët e tij. Mos lejo të bjerë asnjë. Fjalët e shenjtorëve janë më të çmuara se perlat”.
Stareci nuk i jep dishepullit vetëm këshilla, por i ofron atij modelin e gjithë jetës. Shën Joani i Shkallës dhe shën Simeon Theolo- gu i Ri përcaktojnë pesë kritere themelore që karakterizojnë atin shpir- tëror: mjek, këshillues, ndërmjetues dhe kumbar.
(vijon në faqen 10)
(vijon nga faqja 9)
Ati shpirtëror shëron jo vetëm me fjalë e këshilla, por edhe me lu- tje. Lutja ndërmjetuese e atit për fëmijën e tij është një temë kyç dhe e gjejmë në përgjigjet e Varsanufit dhe të Joan profetit: “Natë e ditë i lutem Perëndisë pa pushim për ty”. Shkalla e Joanit afirmon: “Bari i vërtetë është ai që nga mirësia, zelli dhe lutja e tij është i aftë të kërkojë dhe t’i vendosë në udhë të drejtë delet që kanë humbur”. Ati shpirtë- ror është miku i mbretit, sepse ka hyrje të lirë në praninë mbretërore, mund të mbrojë me forcë e kurajë të tjerët: “Ata që panë fytyrën e mbretit dhe që fituan miqësinë e tij mund të pajtojnë me Të ofice- rët e tij, madje dhe të huaj apo armiq, dhe t’i bëjë të fitojnë nga lavdia e Tij, mendoj se kështu është me shenjtorët” – thotë Joani i Shkallës. Gjithashtu ai propozon: “Mësues i vërtetë është ai që mbart librin shpirtëror të njohjes shkruar me gishtin e Perëndisë, d.m.th. nga veprimi dhe ndriçimi që vjen prej Tij, dhe që s’ka më nevojë për libër tjetër. ”
Një herë, ava Loti i tha një vëllai që nuk mund të gjente paqen në ndërgjegjen e tij: “Rrëfema mëkatin dhe unë do ta mbaj”; gjithashtu Varsanufi i shkruan këto fjalë njërit prej fëmijëve të tij shpirtërorë: “Si- pas imazhit të Krishtit shtriva krahët e mi mbi ty deri në këtë ditë, mbaj barrën dhe gabimet e tua. I pashë dhe i mbulova të gji-
tha ashtu si Perëndia shikon dhe mbulon gabimet tona. […] Në emër të Zotit po të jap një urdhë- rim për shpëtimin tënd; nëse e ruan do ta marr mbi vete dënimin tënd dhe nuk do të të braktis as në këtë botë, as në tjetrën, nga hiri i Krishtit. […] E mora barrën, peshën dhe borxhin tënd, dhe ja, të shikoj të jesh i ri, i pafajshëm, i pastër”. Ati shpirtëror është ve- çanërisht një ikonë e Krishtit, si ba- riu i mirë që mban delen e humbur në supe dhe jep jetën për to. Pa mbajtur këtë barrë dhe pa sakrifi- kuar, askush nuk mund të jetë një atë. Karakteristikë për atin është vuajtja me dhe për tjetrin. Ai mund t’i bëjë të tijat gëzimet dhe mundi- met e tyre. Dashuria sakrifikuese dhe dhembshuria është shenjë thel- bësore e atit të vërtetë. Shën Sime- oni ndihej i lidhur ngushtë me fëmi- jët shpirtërorë, aq saqë shpëtimin e tij e konsideronte të pandashëm prej tyre. Ja sesi shkruan: “Kam parë një njëri që donte me zell të madh shpëtimin e vëllezërve, saqë shpesh kërkonte me gjithë shpirt e me lot te Perëndia, miku i njerëzve ose t’i shpëtonte bashkë me të ose ta dënonte me ta, duke refuzuar të shpëtohej i vetëm, sepse i lidhur shpirtërisht me ta nëpërmjet dashurisë së shenjtë në Shpirtin e Shenjtë nuk donte të hynte në mbretërinë e qiejve i ndarë nga ata.” Varsanufi ofron të njëjtën lutje: “Mësues, ose futi me mua fëmijët e mi në mbretërinë tënde, ose më fshi nga libri Yt”.
“Si një pishtar i ndezur, thotë shën Grigori i Nisës, flaka jepet në llambat që i afrohen, kështu dhe jeta shpirtërore jepet tek ai që e je- toi me saktësi për ata që i afrohen”.
Kisha Orthodhokse e ruan këtë thesar që është marrëdhënia atë- bir. Nëse Kisha është pak a shumë si një gjerdan i stolisur nga shumë gurë të çmuar të formave të ndry- shme e me ngjyra, roli i atit është të ndihmojë çdo gur të gjejë vendin që i përket që i tëri të jetë në ima- zhin e bukurisë hyjnore.
Shën Benedikti thotë se ai që merr emrin atë duhet t’u tregojë nxënësve të tij çfarë është e mirë dhe e shenjtë nëpërmjet veprave të tij t’u mësojë të evitojnë gjithçka që është në kundërshtim me Perë- ndinë. Atë Sofroni mendonte se është “e domosdoshme që ati të njo- hë nga përvoja personale nëse ësh- të e mundur gjithë gamën e gjendje- ve shpirtërore, që të mund t’u flasë të tjerëve”. E gjejmë të njëjtën bindje te shën Pais Veliçkovski në Moldavi (shek. 18): “Është e vë- shtirë të drejtosh dikë në udhët që nuk i njohim vetë. Vetëm ai që ka bërë një luftë të gjatë ku- ndër pasioneve dhe mundi me ndihmën e Krishtit dëshirat tru- pore, zemërimin, kotësinë dhe ko- prracinë, që shëroi shpirtin e tij falë përulësisë dhe lutjes, dhe që me dashuri e ndoqi në gjithçka Zotin, ky njeri mund të tregojë ur- dhërimet dhe virtytet e Krishtit”.
Përktheu Eleni Pani