Intervistë e Kryepiskopit Anastas dhënë radios Deutshe Welle
Nuk është njëpozitëpushteti, është njëpozitë shërbimi dhe sakrifice
A. Dodi: Gjatë gjithë periu- dhës kur Ju keni qenë duke kryer një punë rindërtimi në Shqipëri, disa kritikë kanë shtruar pyetjen se pse në krye të Kishës Shqipta- re Autoqefale të jetë një grek. Kjo lidhet me një drojë, se Kisha Ortodokse Shqiptare mund të hu- mbasë karakterin e saj autoqefal? Kritikët kanë përmendur kohët e fundit fakte të tilla si mitropoliti i rretheve jugore të Shqipërisë është sërish një grek. Tani gre- kët po përpiqen të vënë njerëzit e tyre në krye të Kishës dhe po e greqizojnë plotësisht Kishën shqiptare. Cila është përgjigjija Juaj?
Kryepiskopi: Kur unë erdha në Shqipëri, erdha në këtë vend si Eksark i Patriarkanës Ekumenike për të parë se çfarë ka mbetur… Pastaj ishin shqiptarët ortodoksë ata që më kërkuan të qëndroj në Shqi- përi. Unë nuk qëndrova Vetë. Kur erdhi koha që unë të kthehesha në Greqi, sepse tashmë unë isha pro- fesor i rregullt i Universitetit të Athinës dhe mitropolit, kisha një pu- në të tërë për të bërë dhe kandidoja për Akademinë e Athinës, atëherë
besimtarët shqiptarë më thanë: “Do të ikni tani, kur Ju i dini ballet dhe vështirësitë tona?” Kështu që u ndodha para një dileme; riuk ishte diçka që e zgjodha vetë. Dhe për- gjigjja ime ishte: e para, nëse Ju vërtet e doni këtë gjë? Pyeta vetëm ortodoksët, nuk pyeta, të themi my- slimanët dhe ateistët: nëse juve ju pëlqen kjo zgjidhje, dhe nëse Pa- triarkana Ekumenike e pranon vër- tet këtë, dhe nëse qeveria e pranon, atëherë këto janë tri predispo- zita që do të më drejtojnë mua për vendimin tim. Dhe pastaj, një përfa- qësi zyrtare e Kishës së Shqipërisë shkoi në Patriarkanë dhe i kërkuan që i dërguari i saj të qëndronte dhe t’i organizonte. Ky ishte fillimi.
Nuk ishte një situatë ku njeriu shkon të marrë pushtet. Nuk është një pozitë pushteti, është një pozitë shërbimi dhe sakrifice – kjo është një gjë e vështirë për të kuptuar. Ti nuk vjen këtu, në Athinë, (intervista
me Fortlumturinë e Tij, Anastas Janullatos u zhvillua në shtëpinë e tij në Athinë A.D.), ku ke të gjitha mundësitë, financiare e kështu me radhë dhe të jesh i pushtetshëm, i fuqishëm; ti vjen në Shqipëri për të ndërtuar nga asgjëja. Asgjëja ose ajo që unë përshkrova më parë. Dhe kjo është arsyeja, se pse orto- doksët e Shqipërisë – kur po disku- tohej kushtetuta në vitin 1994, e cila përmbante një paragraf jofavori- zues për kryepeshkopin ortodoks, ishin vetë ata që mblodhën mijëra “Jo”, nuk më kujtohet numri i sa- ktë, – që kërkuan që ne nuk duhet të votojmë për këtë kushtetutë.
Kriza shumë herë nuk vjen nga komuniteti ortodoks. Kur ju flisni për autoqefalinë, meqenëse kjo është një fjalë greke, le të shohim se çfarë do të thotë ajo- fjala është “autosefalos”, e drejtuar edhe ndaj atyre që nuk janë ortodoksë. Ne nuk mund të pranojmë, që deputetë
që janë myslimanë ose ateistë t’i tregojnë rrugën dhe t’i japin këshilla Kishës Ortodokse. Kisha Ortodokse e Shqipërisë, ka shumë njerëz, shumë patriotë, shumë të rëndë- sishëm dhe shumë seriozë. Ata ka- në mundësi të vendosin.
Gjithë kjo kritikë që thatë ju vjen nga disa zëra, tipike për zërat radikalë, që shikojnë rreziqe dhe shikojnë armiq. Cila është ekzak- tësisht kritika? Kam lexuar disa artikuj jo shumë kohë më parë, në ta thuhej, nuk dëshiroj të përmend emra, në artikull thuhej se ka kaq shumë priftërinj grekë. Sa priftërinj grekë ka tani në Shqipëri? Tre. Janë këta shumë? Tre. Pyet sa ka në Ki- shën Romano- Katolike, sa murgj dhe sa murgesha ka atje. Në Ki- shën Ortodokse – jo, jashtë. Sa shu- më mijëra janë nga komuniteti mysliman? Ka një tendencë për të thënë gënjeshtra, gënjeshtra të ku- lluara. Po pyes sërish, sa priftërinj janë? Dhe kur flasim për kishën, Kisha nuk është vetëm kryepe- shkopi: kisha janë peshkopët, priftë- rinjtë -136 priftërinj shqiptarë, që erdhën prej asgjësë. Kryepeshkopi (vijon në faqen 8)
(vijon nga faqja 7) i edukoi, u përpoq t’i mbështesë ata për familjet e tyre gjatë kohës së shkollimit dhe tani ai është një ndihmues, për t’u ofruar atyre një jetë me dinjitet. Atëherë ku është saktësisht problemi?… Kështu që unë nuk i kuptoj frikërat.
Le të jemi pak më të saktë dhe provokativë. Natyrisht ka njerëz që shohin sërish në mënyrën e vjetër, me dyshim që kryepeshkopi është një i huaj. Unë asnjëherë nuk i kam bërë bisht të them – është e qartë, që unë nuk kam lindur në Shqipëri. Nganjëherë, me humor unë them se nuk është faji im se ku kam lindur, ishte ndoshta “faji” i prindërve të mi, edhe nëse prindërit e mi, siç mund ta dini, vijnë nga Pre- veza. Megjithatë, ku qëndron ekzak- tësisht problemi? Unë nuk jam në Shqipëri për të krijuar një koloni. Të gjithë njerëzit që kanë qenë këtu e dinë se në kohë kritike unë e kam ngritur i vetëm zërin tim kundër shumë prej këtyre gabimeve që ata dëgjonin këtu. Njerëzit që i dinë punët nga brenda, e kuptojnë shu- më qartë, se nuk ka kontribut më të rëndësishëm se i Kishës Ortho- dhokse dhe i këtij kryepeshkopi. Unë jam i vetëm. Vizioni im është saktësisht të shoh brezin e ri të ma- rrë udhëheqjen – kjo është perspek- tiva. Më thuaj, sa njerëz nga Shqi- përia janë graduar si peshkopë në Kishën Romano-Katolike apo tek protestantët – a mund t’i gjesh. Mua nuk më pëlqen të flas për këtë, unë kam një dëshirë dhe respekt të the- llë për vëllezërit dhe motrat e mia atje, por e përmend këtë për të ve- ndosur vetëm kontaktin – nuk kemi diçka specifike te Kisha Ortodokse…
Ka njerëz që nuk mund t’i kup- tojnë motivet se pse ndodhet këtu kryepeshkopi. E vetmja mundësi që disa po përpiqen të thonë tani është: në mënyrë që të kuptosh kryepeshkopin Anastas ju duhet të studioni qëndrimin e Nënë Terezës. Nënë Tereza e la Ballkanin dhe shkoi në Indi, për cilatdo arsye qo- ftë. Ajo ishte një person i besimit dhe i dashurisë. Kryepeshkopi la vendin e tij dhe mundësitë e bukura që kishte në Greqi dhe në të gjithë botën dhe erdhi në Shqipëri, për të
ndarë me ne vështirësitë, dhimbjen, problemet. Natyrisht, për njerëz që nuk besojnë te Zoti dhe nuk besojnë te dashuria, është e pamundur të kuptojnë, ata përpiqen të bëjnë ana- lizën e të gjithë kësaj me ideologji të analizës marksiste.
A Dodi: Ndoshta një shpjegim për kritikat mund ta gjejmë në histori, me projektimin e një të kaluare historike në situatën e tashme…
Kryepiskopi: Ka gjithashtu një shpjegim tjetër: që ata nuk janë shumë të lumtur me zhvillimin e Kishës Ortodokse dhe lidershipin që ajo ka tani në jetën sociale. Shu- më nga ata që menduan se Kisha Ortodokse ka vdekur dhe le të ecim në këtë drejtim. Por Kisha Ortodokse është e gjallë dhe ky është një kontribut i madh për Shqipërinë. Sepse tani në Shqipëri ju nuk keni të bëni me një komb tipik mysli- man: ne jemi një shoqëri multife- tare dhe kjo madje e ndihmon Shqi- përinë drejt BashkimitEvropian. I gjithë ky zhvillim ka qenë një zhvi- llim shumë i rëndësishëm.
Në fillim të viteve ’90 shumë nje- rëz kuptohet që menduan, që për të pasur një identitet, le të kemi një identitet të ndryshëm nga ai i fqinjë- ve tanë. Por ishte naive: Shqipëria nuk është në Arabinë Saudite apo në Afrikë, është në Ballkan. Dhe Kisha Ortodokse është një urë me fqinjët, nuk është kërcënim dhe është bekim. Kur ne shkojmë për she- mbull në Rumani, dhe ata shohin për herë të parë që gjuha shqipe flitet në Rumani dhe në Rusi nga peshkopi grek, i cili flet shqip kur shkon atje të kremtojë me patriar- kun dhe me njerëzit e tjerë. Çdo njeri i di, dhe ortodoksët i dinë shu- më mirë këto detaje.
A. Dodi: Sa e fortë nga pikë- pamja islamike është Shqipëria në të vërtetë?
Kryepiskopi: Ne nuk kemi sta- tistika. Ju e dini që statistikat e fundit zyrtare janë të Luftës së Dytë Bo- tërore. Në këtë periudhë në buri- met italiane jepen këto shifra: 68% myslimanë sunitë e bektashinj, 22% ortodoksë dhe 10-11% romano-ka- tolikë. Por këto shifra janë shumë relative. Eshtë interesante që në
kujtimet e Stalinit ka një diskutim midis Stalinit dhe Hoxhës: Stalini e pyeti Hoxhën se sa ortodoksë jetoj- në në vendin tuaj dhe përgjigjja e tij ishte “rreth 30%”. Ata nuk kanë qenë kaq të saktë me shifra – dhe sot ka njerëz që nuk janë kaq të saktë me shifra. Por është e qartë, që pas periudhës së komunizmit jo çdo njeri u bë një person fetar, që ka shumë njerëz tani që thonë “faleminderit, ne nuk u përkasim komuniteteve fetare”…
A.Dodi: E kam fjalën në që- ndrimin e tyre, jo vetëm në shifra, sa myslimanë të fortë janë shqiptarët në vështrimin tuaj?
Kryepiskopi: Besoj se për këtë duhet pyetur komuniteti mysliman. Por ajo që dua të them është se gjatë gjithë këtyre viteve, ju folët për kontributin tim, që nga fillimi, në një kohë shumë kritike unë insis- tova për vëllazërinë midis udhëhe- qësve të ndryshëm fetarë. Gjatë periudhës që kemi patur gjithë këto shqetësime në Bosnjë- Hercegovi- në, Shqipëria përjetonte kushte ek- selente, marrëdhënie ekselente. Që prej fillimit ne nisëm të kemi jo vetëm tolerancë – tolerancë tinge- lion disi arrogante, çdomethënë tolerancë, të tolerosh të tjerët – pse
duhet të flas unë për tolerancë, ne folëm për bashkëpunim, për vëlla- zërim dhe ky është me të vërtetë një kontribut i madh për shoqërinë shqip- tare dhe natyrisht shumë njerëz tho- në se ky është i vetmi vend në Ballkan që kemi këto marrëdhënie.
A.Dodi: Cilat janë hapat në vitet e ardhshëm për Kishën Ortodokse Shqiptare, për sa i për- ket hierarkisë dhe për sa u për- ket zhvillimeve të ardhshme?
Kryepiskopi: Siç ju thashë, ka vetëm pak kohë që votuam për një kushtetutë të re dhe ne duhet ta im- plementojmë këtë kushtetutë, gjë që do të thotë më shumë pjesëma- rrje të njerëzve. Dhe midis të tjerash ju e dini se këta njerëz janë shtetas shqiptarë. Natyrisht në Veri ne kemi komunitetin malazez, në Jug kemi komunitetin grek, në Lindje kemi gjithashtu një komunitet tjetër sllav – ne jemi një mozaik, me njerëz të ndryshëm. Sllogani im ishte prej fillimit: një pyll nuk është më i bukur kur ke vetëm një tip pemësh, çështja është që pylli të jetë i shëndetshëm dhe kjo është ekzaktësisht ajo që po përpiqemi të bëjmë. Të gjitha këto që ju tregova, janë programe me perspektivë: për shembull instituti për trajnimin profesional është një projekt shumë i rëndë- sishëm që duhet të zhvillojmë, të gjithë elementët e tjerë për shë- ndetin, duhet t’i zhvillojmë më tej. Ka shumë komunitete në fshatra, ne nuk punojmë vetëm në Tiranë, ne punojmë në të gjithë Shqipërinë, në fshatrat e varfër që nuk i viziton askush, as deputetët nuk shkojnë. Unë jam personi që ka vizituar ndoshta më shumë fshatra në Shqipëri dhe ne kemi projekte të ndryshme për zhvillimin e jetës atje. Nëse ne bëjmë rrugë, bëjmë ura dhe bëjmë përpjekje për energjinë, pse? Në mënyrë që të shprehim këtë respekt për dinjitetin e këtyre njerëzve dhe ne e shprehim dashu- rinë tonë jo me shprehje e veprime të përgjithshme, por me plane konkrete.
Intervistoi Auron Dodi
Intervistë e Kryepiskopit Anastas dhënë radios Deutshe Welle
Nuk është njëpozitëpushteti, është njëpozitë shërbimi dhe sakrifice
A. Dodi: Gjatë gjithë periu-
dhës kur Ju keni qenë duke kryer
një punë rindërtimi në Shqipëri,
disa kritikë kanë shtruar pyetjen
se pse në krye të Kishës Shqipta-
re Autoqefale të jetë një grek. Kjo
lidhet me një drojë, se Kisha Or
todokse Shqiptare mund të hu-
mbasë karakterin e saj autoqefal?
Kritikët kanë përmendur kohët
e fundit fakte të tilla si mitropoliti
i rretheve jugore të Shqipërisë
është sërish një grek. Tani gre-
kët po përpiqen të vënë njerëzit
e tyre në krye të Kishës dhe po e
greqizojnë plotësisht Kishën shqip
tare. Cila është përgjigjija Juaj?
Kryepiskopi: Kur unë erdha në
Shqipëri, erdha në këtë vend si
Eksark i Patriarkanës Ekumenike
për të parë se çfarë ka mbetur…
Pastaj ishin shqiptarët ortodoksë ata
që më kërkuan të qëndroj në Shqi-
përi. Unë nuk qëndrova Vetë. Kur
erdhi koha që unë të kthehesha në
Greqi, sepse tashmë unë isha pro-
fesor i rregullt i Universitetit të
Athinës dhe mitropolit, kisha një pu-
në të tërë për të bërë dhe kandidoja
për Akademinë e Athinës, atëherë
besimtarët shqiptarë më thanë: “Do
të ikni tani, kur Ju i dini ballet dhe
vështirësitë tona?” Kështu që u
ndodha para një dileme; riuk ishte
diçka që e zgjodha vetë. Dhe për-
gjigjja ime ishte: e para, nëse Ju
vërtet e doni këtë gjë? Pyeta vetëm
ortodoksët, nuk pyeta, të themi my-
slimanët dhe ateistët: nëse juve ju
pëlqen kjo zgjidhje, dhe nëse Pa-
triarkana Ekumenike e pranon vër-
tet këtë, dhe nëse qeveria e pra
non, atëherë këto janë tri predispo-
zita që do të më drejtojnë mua për
vendimin tim. Dhe pastaj, një përfa-
qësi zyrtare e Kishës së Shqipërisë
shkoi në Patriarkanë dhe i kërkuan
që i dërguari i saj të qëndronte dhe
t’i organizonte. Ky ishte fillimi.
Nuk ishte një situatë ku njeriu
shkon të marrë pushtet. Nuk është
një pozitë pushteti, është një pozitë
shërbimi dhe sakrifice – kjo është
një gjë e vështirë për të kuptuar. Ti
nuk vjen këtu, në Athinë, (intervista
Kisha Ortodokse e Shqipërisë, ka shumë njerëz, shumë
patriotë, shumë të rëndësishëm dhe shumë seriozë. Ata kanë
mundësi të vendosin.
s___________________________________________________________>
me Fortlumturinë e Tij, Anastas
Janullatos u zhvillua në shtëpinë e
tij në Athinë A.D.), ku ke të gjitha
mundësitë, financiare e kështu me
radhë dhe të jesh i pushtetshëm, i
fuqishëm; ti vjen në Shqipëri për
të ndërtuar nga asgjëja. Asgjëja
ose ajo që unë përshkrova më parë.
Dhe kjo është arsyeja, se pse orto-
doksët e Shqipërisë – kur po disku-
tohej kushtetuta në vitin 1994, e cila
përmbante një paragraf jofavori-
zues për kryepeshkopin ortodoks,
ishin vetë ata që mblodhën mijëra
“Jo”, nuk më kujtohet numri i sa-
ktë, – që kërkuan që ne nuk duhet
të votojmë për këtë kushtetutë.
Kriza shumë herë nuk vjen nga
komuniteti ortodoks. Kur ju flisni
për autoqefalinë, meqenëse kjo
është një fjalë greke, le të shohim
se çfarë do të thotë ajo- fjala është
“autosefalos”, e drejtuar edhe ndaj
atyre që nuk janë ortodoksë. Ne
nuk mund të pranojmë, që deputetë
që janë myslimanë ose ateistë t’i
tregojnë rrugën dhe t’i japin këshilla
Kishës Ortodokse. Kisha Ortodo
kse e Shqipërisë, ka shumë njerëz,
shumë patriotë, shumë të rëndë-
sishëm dhe shumë seriozë. Ata ka-
në mundësi të vendosin.
Gjithë kjo kritikë që thatë ju vjen
nga disa zëra, tipike për zërat
radikalë, që shikojnë rreziqe dhe
shikojnë armiq. Cila është ekzak-
tësisht kritika? Kam lexuar disa
artikuj jo shumë kohë më parë, në
ta thuhej, nuk dëshiroj të përmend
emra, në artikull thuhej se ka kaq
shumë priftërinj grekë. Sa priftërinj
grekë ka tani në Shqipëri? Tre. Janë
këta shumë? Tre. Pyet sa ka në Ki-
shën Romano- Katolike, sa murgj
dhe sa murgesha ka atje. Në Ki-
shën Ortodokse – jo, jashtë. Sa shu-
më mijëra janë nga komuniteti
mysliman? Ka një tendencë për të
thënë gënjeshtra, gënjeshtra të ku-
lluara. Po pyes sërish, sa priftërinj
janë? Dhe kur flasim për kishën,
Kisha nuk është vetëm kryepe-
shkopi: kisha janë peshkopët, priftë-
rinjtë -136 priftërinj shqiptarë, që
erdhën prej asgjësë. Kryepeshkopi
(vijon në faqen 8)
Nuk është njëpozitëpushteti, është njëpozitë shërbimi dhe sakrifice
(vijon nga faqja 7)
i edukoi, u përpoq t’i mbështesë ata
për familjet e tyre gjatë kohës së
shkollimit dhe tani ai është një
ndihmues, për t’u ofruar atyre një
jetë me dinjitet. Atëherë ku është
saktësisht problemi?… Kështu që
unë nuk i kuptoj frikërat.
Le të jemi pak më të saktë dhe
provokativë. Natyrisht ka njerëz
që shohin sërish në mënyrën e
vjetër, me dyshim që kryepeshkopi
është një i huaj. Unë asnjëherë nuk
i kam bërë bisht të them – është e
qartë, që unë nuk kam lindur në
Shqipëri. Nganjëherë, me humor
unë them se nuk është faji im se
ku kam lindur, ishte ndoshta “faji”
i prindërve të mi, edhe nëse prindërit
e mi, siç mund ta dini, vijnë nga Pre-
veza. Megjithatë, ku qëndron ekzak-
tësisht problemi? Unë nuk jam në
Shqipëri për të krijuar një koloni.
Të gjithë njerëzit që kanë qenë këtu
e dinë se në kohë kritike unë e kam
ngritur i vetëm zërin tim kundër
shumë prej këtyre gabimeve që ata
dëgjonin këtu. Njerëzit që i dinë
punët nga brenda, e kuptojnë shu-
më qartë, se nuk ka kontribut më
të rëndësishëm se i Kishës Ortho-
dhokse dhe i këtij kryepeshkopi.
Unë jam i vetëm. Vizioni im është
saktësisht të shoh brezin e ri të ma-
rrë udhëheqjen – kjo është perspek-
tiva. Më thuaj, sa njerëz nga Shqi-
përia janë graduar si peshkopë në
Kishën Romano-Katolike apo tek
protestantët – a mund t’i gjesh. Mua
nuk më pëlqen të flas për këtë, unë
kam një dëshirë dhe respekt të the-
llë për vëllezërit dhe motrat e mia
atje, por e përmend këtë për të ve-
ndosur vetëm kontaktin – nuk kemi
diçka specifike te Kisha Ortodokse…
Ka njerëz që nuk mund t’i kup-
tojnë motivet se pse ndodhet këtu
kryepeshkopi. E vetmja mundësi që
disa po përpiqen të thonë tani
është: në mënyrë që të kuptosh
kryepeshkopin Anastas ju duhet të
studioni qëndrimin e Nënë Terezës.
Nënë Tereza e la Ballkanin dhe
shkoi në Indi, për cilatdo arsye qo-
ftë. Ajo ishte një person i besimit
dhe i dashurisë. Kryepeshkopi la
vendin e tij dhe mundësitë e bukura
që kishte në Greqi dhe në të gjithë
botën dhe erdhi në Shqipëri, për të
ndarë me ne vështirësitë, dhimbjen,
problemet. Natyrisht, për njerëz që
nuk besojnë te Zoti dhe nuk besojnë
te dashuria, është e pamundur të
kuptojnë, ata përpiqen të bëjnë ana-
lizën e të gjithë kësaj me ideologji
të analizës marksiste.
A Dodi: Ndoshta një shpjegim
për kritikat mund ta gjejmë në
histori, me projektimin e një të
kaluare historike në situatën e
tashme…
…Kryepeshkopi la vendin e tij dhe mundësitë e bukura që
kishte në Greqi dhe në të gjithë botën dhe erdhi në Shqipëri,
për të ndarë me ne vështirësitë, dhimbjen, problemet. Na
tyrisht, për njerëz që nuk besojnë te Zoti dhe nuk besojnë te
dashuria, është e pamundur të kuptojnë, ata përpiqen të bëjnë
analizën e të gjithë kësaj me ideologji të analizës marksiste.
Kryepiskopi: Ka gjithashtu një
shpjegim tjetër: që ata nuk janë
shumë të lumtur me zhvillimin e
Kishës Ortodokse dhe lidershipin
që ajo ka tani në jetën sociale. Shu-
më nga ata që menduan se Kisha
Ortodokse ka vdekur dhe le të ecim
në këtë drejtim. Por Kisha Ortodo
kse është e gjallë dhe ky është një
kontribut i madh për Shqipërinë.
Sepse tani në Shqipëri ju nuk keni
të bëni me një komb tipik mysli-
man: ne jemi një shoqëri multife-
tare dhe kjo madje e ndihmon Shqi-
përinë drejt BashkimitEvropian. I
gjithë ky zhvillim ka qenë një zhvi-
llim shumë i rëndësishëm.
Në fillim të viteve ’90 shumë nje-
rëz kuptohet që menduan, që për
të pasur një identitet, le të kemi një
identitet të ndryshëm nga ai i fqinjë-
ve tanë. Por ishte naive: Shqipëria
nuk është në Arabinë Saudite apo
në Afrikë, është në Ballkan. Dhe
Kisha Ortodokse është një urë me
fqinjët, nuk është kërcënim dhe
është bekim. Kur ne shkojmë për she-
mbull në Rumani, dhe ata shohin
për herë të parë që gjuha shqipe
flitet në Rumani dhe në Rusi nga
peshkopi grek, i cili flet shqip kur
shkon atje të kremtojë me patriar-
kun dhe me njerëzit e tjerë. Çdo
njeri i di, dhe ortodoksët i dinë shu-
më mirë këto detaje.
A. Dodi: Sa e fortë nga pikë-
pamja islamike është Shqipëria
në të vërtetë?
Kryepiskopi: Ne nuk kemi sta-
tistika. Ju e dini që statistikat e fundit
zyrtare janë të Luftës së Dytë Bo-
tërore. Në këtë periudhë në buri-
met italiane jepen këto shifra: 68%
myslimanë sunitë e bektashinj, 22%
ortodoksë dhe 10-11% romano-ka-
tolikë. Por këto shifra janë shumë
relative. Eshtë interesante që në
kujtimet e Stalinit ka një diskutim
midis Stalinit dhe Hoxhës: Stalini e
pyeti Hoxhën se sa ortodoksë jetoj-
në në vendin tuaj dhe përgjigjja e
tij ishte “rreth 30%”. Ata nuk kanë
qenë kaq të saktë me shifra – dhe
sot ka njerëz që nuk janë kaq të
saktë me shifra. Por është e qartë,
që pas periudhës së komunizmit jo
çdo njeri u bë një person fetar, që
ka shumë njerëz tani që thonë
“faleminderit, ne nuk u përkasim
komuniteteve fetare”…
A.Dodi: E kam fjalën në që-
ndrimin e tyre, jo vetëm në shi
fra, sa myslimanë të fortë janë
shqiptarët në vështrimin tuaj?
Kryepiskopi: Besoj se për këtë
duhet pyetur komuniteti mysliman.
Por ajo që dua të them është se
gjatë gjithë këtyre viteve, ju folët
për kontributin tim, që nga fillimi,
në një kohë shumë kritike unë insis-
tova për vëllazërinë midis udhëhe-
qësve të ndryshëm fetarë. Gjatë
periudhës që kemi patur gjithë këto
shqetësime në Bosnjë- Hercegovi-
në, Shqipëria përjetonte kushte ek-
selente, marrëdhënie ekselente. Që
prej fillimit ne nisëm të kemi jo
vetëm tolerancë – tolerancë tinge-
lion disi arrogante, çdomethënë
tolerancë, të tolerosh të tjerët – pse
duhet të flas unë për tolerancë, ne
folëm për bashkëpunim, për vëlla-
zërim dhe ky është me të vërtetë një
kontribut i madh për shoqërinë shqip-
tare dhe natyrisht shumë njerëz tho-
në se ky është i vetmi vend në Ball
kan që kemi këto marrëdhënie.
A.Dodi: Cilat janë hapat në
vitet e ardhshëm për Kishën Or
todokse Shqiptare, për sa i për-
ket hierarkisë dhe për sa u për-
ket zhvillimeve të ardhshme?
Kryepiskopi: Siç ju thashë, ka
vetëm pak kohë që votuam për një
kushtetutë të re dhe ne duhet ta im-
plementojmë këtë kushtetutë, gjë
që do të thotë më shumë pjesëma-
rrje të njerëzve. Dhe midis të tjerash
ju e dini se këta njerëz janë shtetas
shqiptarë. Natyrisht në Veri ne kemi
komunitetin malazez, në Jug kemi
komunitetin grek, në Lindje kemi
gjithashtu një komunitet tjetër sllav
– ne jemi një mozaik, me njerëz të
ndryshëm. Sllogani im ishte prej
fillimit: një pyll nuk është më i bukur
kur ke vetëm një tip pemësh, çështja
është që pylli të jetë i shëndetshëm
dhe kjo është ekzaktësisht ajo që
po përpiqemi të bëjmë. Të gjitha
këto që ju tregova, janë programe
me perspektivë: për shembull
instituti për trajnimin profesional
është një projekt shumë i rëndë-
sishëm që duhet të zhvillojmë, të
gjithë elementët e tjerë për shë-
ndetin, duhet t’i zhvillojmë më tej.
Ka shumë komunitete në fshatra,
ne nuk punojmë vetëm në Tiranë,
ne punojmë në të gjithë Shqipërinë,
në fshatrat e varfër që nuk i viziton
askush, as deputetët nuk shkojnë.
Unë jam personi që ka vizituar
ndoshta më shumë fshatra në
Shqipëri dhe ne kemi projekte të
ndryshme për zhvillimin e jetës atje.
Nëse ne bëjmë rrugë, bëjmë ura
dhe bëjmë përpjekje për energjinë,
pse? Në mënyrë që të shprehim
këtë respekt për dinjitetin e këtyre
njerëzve dhe ne e shprehim dashu-
rinë tonë jo me shprehje e veprime
të përgjithshme, por me plane
konkrete.
Intervistoi Auron Dodi