Para 500-600 vjetësh në zonën tonë ekzistonin gjashtë kisha ortho- dhokse: kisha e Shën e Premtes, e Shën Ilias, e Shën Mëhillit, e Shën Martinit, e Shën Kollit dhe kisha e Shën Dhimitrit. Por, me ardhjen e turqve këto kisha u shkatërruan plotësisht; arritën të shpëtojnë disa ikona, kandilë, enë të shenjta, stolitë e priftërinjve, si dhe kambana – falë kujdesit të banorëve të fshatit Fikas. Ikonat mendohen se janë krijime të ikonografëve me famë, Onufrit e Shpatarakut. Ndërsa kambana mban emrin e Thanas Terziut.
Më vonë banorët e fshatit mo- rën iniciativën t’i kërkonin leje auto- riteteve turke, që njëra prej kishave të rrënuara në atë kohë, të ndërto- hej poshtë në fshat. Pas shumë për- pjekjesh banorët arritën të sigu- ronin lejen për ndërtimin e kishës, me kushtin e vendosur nga turqit që dyshemeja e kishës të ndërtohej nën kuotën normale të ndërtimit, pra nën dhe – për të treguar sipas tyre se “është më poshtë se xhamia.”
Ky kusht nuk ishte aspak shqe- tësues, përkundrazi dha gëzim në gjithë komunitetin, që më në fund kisha do të ndërtohej, të bindur se
pas kësaj të tjera kisha do të lulëzo- nin. Në këtë atmosferë besimi fshatarët fikasiotë me bekimin e Zotit dhe Shën Dhimitrit, emrin e të cilit do të merrte kisha, nisën me përkushtim ndërtimin e saj. Me mundim dhe sakrificë gurët, që u përdorën për ndërtim, transporto- heshin me krahë prej banorëve nga përroi i Muxit, shumë larg vendit të ndërtimit të kishës.
Të moshuarit kujtojnë se në Ki- shën e Shën Dhimitrit kanë meshu- ar papa Petri, papa Spiro, papa Nikolla, ndërsa shërbimi në kishë bëhej vullnetarisht prej burrave dhe djemve të fshatit, disa prej të cilëve kujtojnë me nostalgji ndezjen e kandilit të kishës çdo mbrëmje.
Në shkurt të 1967-ës, ku e gji- thë Shqipëria u përfshi nga një pri- shje masive e kishave, ajo e Fikasit nuk pati fatin e shkatërrimit, pasi besimtarët luftuan që kazma të mos i vihej kishës së tyre. Ata mundën ta ruanin nga shkatërrimi, porjo nga ndryshimi i funksionit të saj në hambar duhani, drithërash dhe më keq akoma për bagëti.
Në vitet 1988-89, nga pushteti ateist, u shndërrua në një vatër kul-
turore, ku organizoheshin mbrëmje festive dhe shfaqje filmash. Gjatë kësaj kohe ikonat, kambanat dhe të tjera ruheshin në fshehtësi nga një familje, pasi tentuan t’ua vidh- nin disa herë. Me ardhjen e demo- kracisë ato u dorëzuan në Tiranë në vitin 1990. Në këtë kohë kisha e Shën Dhimitrit u rikonstruktuaplo- tësisht, fondacionet e së cilës u dha- në nga Fortlumturia e Tij, Anastasi. Kisha mori pamjen e re, që mban edhe sot; por përsëri me problemin e çatisë dhe mureve. Më parë çatia është rikonstruktuar për herë të parë diku nga vitet 1960 – 1965.
Në tetor të 2005, për festën e Shën Dhimitrit meshoi për herë të parë episkopi i Filomilit, Ilia.
* * *
Përmendëm sa dimë dhe sa mbaj- më mend për historinë e kishës, por do ta pasuronim atë me një ndër mrekullitë që ka ndodhur në të:
Shumë kohë më parë në fshat
bëhej një dasmë, dhe një nga krush- qit, banor i fshatit Kuqan qëlloi me pushkë dritaren e kishës. Menjë- herë u sëmur fizikisht dhe mendë- risht. Familjarët u munduan më kot ta shëronin në doktorë dhe në ho- xhë. Dikush tha se duhet të dër- gonin rrobat e tij në kishë, ku kishte qëlluar me pushkë; dhe sapo hyjnë rrobat e tij në Kishën e Shën Dhimitrit, ky person që në atë moment ndodhej në shtëpinë e tij, u shërua plotësisht.
E themi këtë për të treguar se të gjitha mundimet dhe sakrificat që janë bërë shekuj me radhë, vërtetojnë se kjo kishë, bashkë me të tjerat do të jenë gjithmonë vende të shenjta për ata që besojnë dhe luftojnë pa u trembur nga askush.
fAy material u përgatit nga të rinjtë e grupit të katekizmit të kishës së Shën Dhimitrit, Fikas-Elbasan, bazaar në dëshmitë e besimtarëve të moshuar të kishës së tyre.)
Fikas – Elbasan
Historiku i kishës së Shën Dhimitrit
Para 500-600 vjetësh në zonën
tonë ekzistonin gjashtë kisha ortho-
dhokse: kisha e Shën e Premtes, e
Shën Ilias, e Shën Mëhillit, e Shën
Martinit, e Shën Kollit dhe kisha e
Shën Dhimitrit. Por, me ardhjen e
turqve këto kisha u shkatërruan
plotësisht; arritën të shpëtojnë disa
ikona, kandilë, enë të shenjta, stolitë
e priftërinjve, si dhe kambana – falë
kujdesit të banorëve të fshatit Fikas.
Ikonat mendohen se janë krijime të
ikonografëve me famë, Onufrit e
Shpatarakut. Ndërsa kambana
mban emrin e Thanas Terziut.
Më vonë banorët e fshatit mo-
rën iniciativën t’i kërkonin leje auto-
riteteve turke, që njëra prej kishave
të rrënuara në atë kohë, të ndërto-
hej poshtë në fshat. Pas shumë për-
pjekjesh banorët arritën të sigu-
ronin lejen për ndërtimin e kishës,
me kushtin e vendosur nga turqit
që dyshemeja e kishës të ndërtohej
nën kuotën normale të ndërtimit, pra
nën dhe – për të treguar sipas tyre
se “është më poshtë se xhamia.”
Ky kusht nuk ishte aspak shqe-
tësues, përkundrazi dha gëzim në
gjithë komunitetin, që më në fund
kisha do të ndërtohej, të bindur se
pas kësaj të tjera kisha do të lulëzo-
nin. Në këtë atmosferë besimi
fshatarët fikasiotë me bekimin e
Zotit dhe Shën Dhimitrit, emrin e
të cilit do të merrte kisha, nisën me
përkushtim ndërtimin e saj. Me
mundim dhe sakrificë gurët, që u
përdorën për ndërtim, transporto-
heshin me krahë prej banorëve nga
përroi i Muxit, shumë larg vendit
të ndërtimit të kishës.
Të moshuarit kujtojnë se në Ki-
shën e Shën Dhimitrit kanë meshu-
ar papa Petri, papa Spiro, papa
Nikolla, ndërsa shërbimi në kishë
bëhej vullnetarisht prej burrave dhe
djemve të fshatit, disa prej të cilëve
kujtojnë me nostalgji ndezjen e
kandilit të kishës çdo mbrëmje.
Në shkurt të 1967-ës, ku e gji-
thë Shqipëria u përfshi nga një pri-
shje masive e kishave, ajo e Fikasit
nuk pati fatin e shkatërrimit, pasi
besimtarët luftuan që kazma të mos
i vihej kishës së tyre. Ata mundën
ta ruanin nga shkatërrimi, porjo nga
ndryshimi i funksionit të saj në
hambar duhani, drithërash dhe më
keq akoma për bagëti.
Në vitet 1988-89, nga pushteti
ateist, u shndërrua në një vatër kul-
turore, ku organizoheshin mbrëmje
festive dhe shfaqje filmash. Gjatë
kësaj kohe ikonat, kambanat dhe
të tjera ruheshin në fshehtësi nga
një familje, pasi tentuan t’ua vidh-
nin disa herë. Me ardhjen e demo-
kracisë ato u dorëzuan në Tiranë
në vitin 1990. Në këtë kohë kisha
e Shën Dhimitrit u rikonstruktuaplo-
tësisht, fondacionet e së cilës u dha-
në nga Fortlumturia e Tij, Anastasi.
Kisha mori pamjen e re, që mban
edhe sot; por përsëri me problemin
e çatisë dhe mureve. Më parë çatia
është rikonstruktuar për herë të
parë diku nga vitet 1960 – 1965.
Në tetor të 2005, për festën e
Shën Dhimitrit meshoi për herë të
parë episkopi i Filomilit, Ilia.
* * *
Përmendëm sa dimë dhe sa mbaj-
më mend për historinë e kishës, por
do ta pasuronim atë me një ndër
mrekullitë që ka ndodhur në të:
Shumë kohë më parë në fshat
bëhej një dasmë, dhe një nga krush-
qit, banor i fshatit Kuqan qëlloi me
pushkë dritaren e kishës. Menjë-
herë u sëmur fizikisht dhe mendë-
risht. Familjarët u munduan më kot
ta shëronin në doktorë dhe në ho-
xhë. Dikush tha se duhet të dër-
gonin rrobat e tij në kishë, ku kishte
qëlluar me pushkë; dhe sapo hyjnë
rrobat e tij në Kishën e Shën Dhi
mitrit, ky person që në atë moment
ndodhej në shtëpinë e tij, u shërua
plotësisht.
E themi këtë për të treguar se
të gjitha mundimet dhe sakrificat
që janë bërë shekuj me radhë,
vërtetojnë se kjo kishë, bashkë me
të tjerat do të jenë gjithmonë vende
të shenjta për ata që besojnë dhe
luftojnë pa u trembur nga askush.
fAy material u përgatit nga të
rinjtë e grupit të katekizmit të kishës
së Shën Dhimitrit, Fikas-Elbasan,
bazaar në dëshmitë e besimtarëve të
moshuar të kishës së tyre.)