…Ishte viti 1982. Unë isha pe- shkop dhe profesor në Universite- tin e Athinës kur takova papën e ri. Kjo ndodhi në Romë, pas një konference të zhvilluar në Univer- sitetin Georgian. Papa Gjon Pali II ishte i njohur për fuqinë dhe buku- rinë e shpirtit. Ai ishte një shembull i përulësisë dhe pjekurisë shpir- tërore. Në kohën e bekimit të nje- rëzve ai më ftoi edhe mua e më tha: “Edhe ju jeni një peshkop. Ejani dhe ju të bekoni njerëzit.”
Bëhet fjalë për 25 vjet më parë, kur unë isha një peshkop i ri dhe ai më shfaqi një kuptim të madh rreth përulësisë, dashurisë dhe së vërtetës, sepse në disa raste marrë-
dhëniet midis katolikëve dhe orthodhoksëve nuk kanë qenë dhe aq të mira. Ky papë hapi rrugë të reja. Në takimet me Patriarkët Ekumenikë të shekullit të kaluar ai gjithmonë ka thënë se është mëkat i madh që ne jemi të ndarë, është një skandal për njerëzit dhe ne nuk e kryejmë misionin tonë ashtu si do të duhet ta kryejmë.
Herën e dytë jam takuar me të në po këtë konferencë në vitin 1982, në Nairobi. Ai ishte për vizi- të për herë të parë në Kenia dhe unë isha folës në konferencën eukaristike. Pas kësaj jemi takuar kur unë erdha këtu në Shqipëri. Gjatë viteve ne jo vetëm uronim
njëri – tjetrin për festa, por jemi takuar dhe shumë herë të tjera.
…Ne kishim një korresponde- ncë të vazhdueshme. Ishte një dhu- ratë për mua të jepnim dhe të merr- nim mesazhe urimi për Pashkë ose për Krishtlindje. Letra e fundit që kam marrë prej tij ka qenë në Krishtlindjet e fundit më 25 janar. Ajo ishte e mbushur me dashuri.
…Në mbarimin e shekullit të kaluar të ftuar prej Tij u mblodhën të gjithë primatët orthodhoksë në Jerusalem. Dëshira e tij ishte të ndodhej aty së bashku me ne. Ne i thamë që ky është një bekim. Nuk dua të flas me detaje, por kjo nuk (vijon nëfaqen 6-7)
sjellë të mira ose të këqija, sepse pak e shumë ai bën pjesë edhe tek familja juaj. Ai nuk kishte asnjë lloj frike nga masmedia dhe mas- media nuk është ajo çka ju thoni, por ajo çka ju nezatoni me anë të syve dhe çfarë zbulojnë të tjerët tek ajo çfarë ju thoni. Kjo është diçka tepër e rëndësishme dhe një kontri- but i madh.
… Edhe me sëmundjen e tij Papa do të tregonte që njeriu nuk është vetëm një atlet i fortë, por ka edhe dobësinë njerëzore, sëmu- ndjen, të cilën duhet ta përballojë dhe ky është një tjetër mesazh i madh. Është pra një mesazh duri- mi. Është një fakt që edhe një person i rëndësishëm është i sëmurë dhe ne duhet të pranojmë sëmu- ndjen gjatë gjithë viteve. Sot në TV krijoni një idhujtari tjetër dhe idhujt janë të rinjtë që janë edhe të fuqishëm. Por ky person tha “Jo, Perëndia është dashuri dhe dashu- ria është Perëndi”. Ky nuk është thjesht një mesazh vetëm për të rinjtë, por edhe për të vjetrit. I vje- tri në moshë ka një bukuri në vet- vete. Nganjëherë të jesh i sëmurë mund të jetë një bukuri dhe fuqia qëndron në faktin, nëse ju jeni ba- shkuar me Krishtin. Kjo është një aspekt tjetër i gjithëpërfshirjes, i mbarëbotshmërisë. Të gjitha aspe- ktet e jetës mund të jenë shumë të bukura, kur jeni bashkuar me atë i cili ka qenë, është dhe do të vijë.
Ne të falënderojmë ty Papa Gjon Pali, sepse ti na dhe një shty- së për t’u menduar, sepse ne nuk kemi ardhur këtu thjesht për të lexuar disa predikime, por për të folur në një mënyrë sa më spontane dhe të lirë.
…Dhe nuk është shumë e rë- ndësishme të kemi vende të më- dhenj për të pasur këtë lloj dashu- rie, sepse rreziku kur takon perso- nalitete të mëdhenj, qëndron tek mendimi se ky është mali Everest,
është shumë i madh, unë nuk jam asgjë. Pra ai nuk ka asgjë për të më thënë, është shumë lart. Papa tha “Jo, unë jam një qenie njerë- zore” dhe ai tregoi këtë aspekt nje- rëzor gjatë këtyre viteve të fundit, pra unë jam një qenie e dobët nje- rëzore, por unë dashuroj Perëndi- në. Kjo gjë përbën ndryshimin.
…Papa Gjon Pali II ishte për- gjegjës për Kishën në mbarë botën, por ai kishte edhe dhuratën për të dashur të mëdhenjtë dhe të vegjlit pa bërë kurrfarë dallimi. Për fat të keq në jetën politike ne flasim rreth të mëdhenjve. Ne u japim atyre më shumë rëndësi dhe vëmendje, por një lider shpirtëror, një lider i kris- hterë e di që ata që duan të jenë të parët duhet të jenë të fundit. Pra në qoftë se ju doni të bëheni të pa- rët, duhet të jeni si ata fëmijët. Diferenca midis të mëdhenjve dhe të vegjëlve nuk ekziston. Ky ishte sekreti i lirisë së Papa Gjon Palit të ΙΙ-të. Për atë nuk kishin rëndësi kombet e mëdhenj dhe të fuqi- shëm. Gjithsecili për atë kishte një
vlerë unike të vetën. Ai e shprehte këtë në situata konkrete. Shikoni vlerësimin dhe respektin e Tij personal për Nënë Terezën. Gjatë pe- riudhës komuniste, Nënë Tereza nuk kishte shumë mundësi të ndih- monte Shqipërinë. Ajo ishte një misionare jo në Evropë por në Azi. Shumë njerëzve këtu nuk iu pëlqente që ta shikonin atë. Dhe kjo grua, që ishte një grua, dhe ishte jashtë Evropës, ishte në Azi, e shpërndau dashurinë e Perëndisë, si një e huaj që ndodhej aty, e panjohur në fakt. Ky ishte magneti që tërhoqi vëmendjen e Perëndisë dhe vëmendjen e njerëzve dhe më fal që ta them, por mesazhi i madh i Nënë Terezës ishte që shqiptarët ose popujt e tjerë ballkanikë nuk duhet të jenë të izoluar në vetvete, sikur e gjithë bota të jetë vetëm Ballkan. Ka popuj të tjerë që vuaj- në më tepër dhe kjo është detyra e Kishës, e cila dërgon apostujt e saj në territore të tjera.
…Papa kishte këtë interesim apostolik shumë të fortë dhe duke
i dhënë këtë nderim dhe prestigj kaq të madh Nënë Terezës, Ai i dërgoi këtë mesazh shqiptarëve dhe gjithë popujve të Ballkanit dhe i tha: “Në qoftë se doni të zgjidhni problemet tuaja, mos u zhysni komplet në këto probleme, sikur vetëm ju të ishit në këtë botë. Nuk është e nevojshme të kesh një pu- shtet për të qenë misionar në mbarë botën. Ju jeni një pjesë që ka një mesazh që do t’i jepni botës”. Unë dua të them këtë që përpjekja që bën gjithsecili dhe ajo marrëveshja që nënshkruam ne këto kohët e fundit nuk ka vlerë vetëm thjesht për Shqipërinë, por për të gjithë Ballkanin. Është një shembull për dialogun ndërfetar dhe me këtë sjellje ndaj Nënë Terezës, Ai na tregoi se kush do të jetë drejtimi që do të ketë Shqipëria në të ardhmen. Prandaj nuk duhet të zhytemi ve- tëm brenda problemeve tona, nuk duhet të pushtohemi vetëm tek këto probleme, sepse ne jemi pjesë e këtij misioni që duhet të përha- pim në mbarë botën.
Papa Gjon Pali II, personality i jashtëzakonshëm fetar,
vizionar e kurajoz dhe lider i shquar botëror
– Bisedë e Kryepiskopit Anastas në tryezën e rrumbullakët me përfaqësuesit e katër komuniteteve
kry esore fetare transmetuar në Televizionin Shtetëror Shqiptar më 6 prill 2005 –
Papa Gjon Pali II, personalitet i jashtëzakonshr, vi;
(vijon ngafaqja 1)
u realizua. Vizioni i Tij del qartë në
tek-stin që është bërë nga Patrikana
Ekumenike. Ne këtë gjë nuk e kemi
realizuar, por teksti mbetet i shkru-
ar. Është teksti me anë të të cilit të
krishterët i drejtohen mbarë botës.
Pra Papa Gjon Pali II kishte inicia-
tiva të reja dhe ide të reja.
Të gjithë e dimë dashurinë e
Papës për Shqipërinë. Mua më kuj-
tohet pas takimit në Assisi, në vitin
2002, një javë para inagurimit të
katedrales së Shën Palit këtu në
Tiranë, ai priti një për një primatët
e Kishës Orthodhokse, pas Patrikut
Ekumenik, në zyrën e tij të vogël
edhe pse ai ishte i lodhur dhe paksa
i sëmurë. Ne ishim vetëm dy. Ai
na pyeti me dashuri të madhe, si
shkonim në Shqipëri. Kur unë i
shpjegova se ne nuk kemi thjesht
tolerancë, por kemi edhe bashkë-
punim e dashuri, atij i shndriti fyty-
ra. Kishte një interes personal të
fortë, për atë se çfarë ndodh në
Shqipëri. Ishte një gëzim i madh
për të çdo lloj përpjekje për paqtim
dhe vëllazërim.
Gjatë gjithë kohës që në Evro-
pën Lindore ishin në fuqi sistemet
komuniste, ai ishte shumë kritik.
“Nuk mund të ketë progres, në qo-
ftë se nuk ka liri”, – thoshte Ai –
“Tani, kur ne kemi një sistem jetër
që është kapitalizmi, – tha – nuk
është gjithmonë liria që të çon për-
para. Ne kemi nevojë për dashuri-
në. Dhe jo vetëm që ne kemi nevo-
jë për dashurinë, por duhet të gjej-
më burimin e dashurisë”. Përpara
disa dekadave të rinjtë e Shqipërisë
ishin të helmuar nga ideja që feja
është për njerëzit budallenj, dhe të
pashkolluar. Ai ishte personi, i cili
dha një shembull të një cilësie të
lartë nga ana intelektuale, filozofi-
ke, ishte politikan, ishte besimtar
i vërtetë, ishte një mesazh për të
rinjtë. Tani ekziston një vështirësi
tjetër për të rinjtë e sotëm. Në më-
nyrë që ata të ecin në jetën e tyre,
ndjekin një sistem lirie që nuk të
çon gjëkundi. Shembull i madh për
të rinjtë ishte Papa, i cili i tha këty-
re të rinjve, se në qoftë së donin të
realizonin diçka të rëndësishme
nuk duhet të shkonin në këtë drej-
tim. Sigurisht ata nuk do të jenë
thjesht liderë, nuk është e thjeshtë
të jesh diell, por mund të jesh edhe
hënë ose dritë elektrike. Ju mund
të rrezatoni diçka të rëndësishme
tek të tjerët vetëm nëse jeni një
person që i takoni besimit, një per
son i dashurisë, si rrjedhim gjithë
talentet e tjera të dashurisë do të
lulëzojnë pas kësaj. Besimi nuk
është një gjë që i takon njerëzve të
dobët, ai i bën njerëzit të fortë dhesjellë të i
nuk i takon thjesht muzeumeve. Tëpak e shu
gjithë ata që flasin për luftërat dhefamilja j
klasat e civilizimit, ata do të marriniioj frike
një përgjigje. Besimi është fuqiaemedia ni
pajtimit dhe jo e terrorizmit. Unëpor ajo <
mendoj që ky është komenti më i Sy ve dhe
rëndësishëm që bëjnë në këtë rast. ajo çfari
Është ajo që thotë Shën Joan Go- tepërer
jarti, shenjtor i përbashkët, dhe që but i m<
ishte një nga shenjtorët e dashur ... E
për Papën. “Në qoftë se doni të papa d<
nderoni një shenjtor, imitojeni, gshtë v
ngjasojini atij”. Gjëja më e rëndë- ka edh(
sishme që ne mund të themi këto ndjen,
ditë është: “O Zot jepna mundësinë dhe k'
që të imitojmë këtë shembull të rnadh.
njeriut të Perëndisë, që e ka reali- mi. Ës
zuar këtë në mënyrën më të mirë”. Son i
Papa Gjon Pali e përdori medi- dhe n
an më shumë se kushdo tjetër. Por J ndjen
ajo çka i transmetoi masmedias krijoi
ishte se ky pushtet i madh mund të idhuj
lërtar, vizionar e kurajoz dhe lider i shquar botëror
sjellë të mira ose të këqija, sepse
pak e shumë ai bën pjesë edhe tek
familja juaj. Ai nuk kishte asnjë
lloj frike nga masmedia dhe mas-
media nuk është ajo çka ju thoni,
por ajo çka ju nezatoni me anë të
syve dhe çfarë zbulojnë të tjerët tek
ajo çfarë ju thoni. Kjo është diçka
tepër e rëndësishme dhe një kontri-
but i madh.
... Edhe me sëmundjen e tij
Papa do të tregonte që njeriu nuk
është vetëm një atlet i fortë, por
ka edhe dobësinë njerëzore, sëmu-
ndjen, të cilën duhet ta përballojë
dhe ky është një tjetër mesazh i
madh. Është pra një mesazh duri-
mi. Është një fakt që edhe një per
son i rëndësishëm është i sëmurë
dhe ne duhet të pranojmë sëmu-
ndjen gjatë gjithë viteve. Sot në TV
krijoni një idhujtari tjetër dhe
idhujt janë të rinjtë që janë edhe
të fuqishëm. Por ky person tha “Jo,
Perëndia është dashuri dhe dashu-
ria është Perëndi”. Ky nuk është
thjesht një mesazh vetëm për të
rinjtë, por edhe për të vjetrit. I vje-
tri në moshë ka një bukuri në vet-
vete. Nganjëherë të jesh i sëmurë
mund të jetë një bukuri dhe fuqia
qëndron në faktin, nëse ju jeni ba-
shkuar me Krishtin. Kjo është një
aspekt tjetër i gjithëpërfshirjes, i
mbarëbotshmërisë. Të gjitha aspe-
ktet e jetës mund të jenë shumë të
bukura, kur jeni bashkuar me atë i
cili ka qenë, është dhe do të vijë.
Ne të falënderojmë ty Papa
Gjon Pali, sepse ti na dhe një shty-
së për t’u menduar, sepse ne nuk
kemi ardhur këtu thjesht për të
lexuar disa predikime, por për të
folur në një mënyrë sa më spontane
dhe të lirë.
...Dhe nuk është shumë e rë-
ndësishme të kemi vende të më-
dhenj për të pasur këtë lloj dashu-
rie, sepse rreziku kur takon perso-
nalitete të mëdhenj, qëndron tek
mendimi se ky është mali Everest,
është shumë i madh, unë nuk jam
asgjë. Pra ai nuk ka asgjë për të
më thënë, është shumë lart. Papa
tha “Jo, unë jam një qenie njerë-
zore” dhe ai tregoi këtë aspekt nje-
rëzor gjatë këtyre viteve të fundit,
pra unë jam një qenie e dobët nje-
rëzore, por unë dashuroj Perëndi-
në. Kjo gjë përbën ndryshimin.
...Papa Gjon Pali II ishte për-
gjegjës për Kishën në mbarë botën,
por ai kishte edhe dhuratën për të
dashur të mëdhenjtë dhe të vegjlit
pa bërë kurrfarë dallimi. Për fat të
keq në jetën politike ne flasim rreth
të mëdhenjve. Ne u japim atyre më
shumë rëndësi dhe vëmendje, por
një lider shpirtëror, një lider i kris-
hterë e di që ata që duan të jenë të
parët duhet të jenë të fundit. Pra
në qoftë se ju doni të bëheni të pa-
rët, duhet të jeni si ata fëmijët.
Diferenca midis të mëdhenjve dhe
të vegjëlve nuk ekziston. Ky ishte
sekreti i lirisë së Papa Gjon Palit
të ΙΙ-të. Për atë nuk kishin rëndësi
kombet e mëdhenj dhe të fuqi-
shëm. Gjithsecili për atë kishte një
vlerë unike të vetën. Ai e shprehte
këtë në situata konkrete. Shikoni
vlerësimin dhe respektin e Tij per
sonal për Nënë Terezën. Gjatë pe-
riudhës komuniste, Nënë Tereza
nuk kishte shumë mundësi të ndih-
monte Shqipërinë. Ajo ishte një
misionare jo në Evropë por në Azi.
Shumë njerëzve këtu nuk iu
pëlqente që ta shikonin atë. Dhe
kjo grua, që ishte një grua, dhe
ishte jashtë Evropës, ishte në Azi,
e shpërndau dashurinë e Perëndisë,
si një e huaj që ndodhej aty, e
panjohur në fakt. Ky ishte magneti
që tërhoqi vëmendjen e Perëndisë
dhe vëmendjen e njerëzve dhe më
fal që ta them, por mesazhi i madh
i Nënë Terezës ishte që shqiptarët
ose popujt e tjerë ballkanikë nuk
duhet të jenë të izoluar në vetvete,
sikur e gjithë bota të jetë vetëm
Ballkan. Ka popuj të tjerë që vuaj-
në më tepër dhe kjo është detyra e
Kishës, e cila dërgon apostujt e saj
në territore të tjera.
...Papa kishte këtë interesim
apostolik shumë të fortë dhe duke
i dhënë këtë nderim dhe prestigj
kaq të madh Nënë Terezës, Ai i
dërgoi këtë mesazh shqiptarëve
dhe gjithë popujve të Ballkanit dhe
i tha: “Në qoftë se doni të zgjidhni
problemet tuaja, mos u zhysni
komplet në këto probleme, sikur
vetëm ju të ishit në këtë botë. Nuk
është e nevojshme të kesh një pu-
shtet për të qenë misionar në mbarë
botën. Ju jeni një pjesë që ka një
mesazh që do t’i jepni botës”. Unë
dua të them këtë që përpjekja që
bën gjithsecili dhe ajo marrëveshja
që nënshkruam ne këto kohët e
fundit nuk ka vlerë vetëm thjesht
për Shqipërinë, por për të gjithë
Ballkanin. Është një shembull për
dialogun ndërfetar dhe me këtë
sjellje ndaj Nënë Terezës, Ai na
tregoi se kush do të jetë drejtimi që
do të ketë Shqipëria në të ardhmen.
Prandaj nuk duhet të zhytemi ve-
tëm brenda problemeve tona, nuk
duhet të pushtohemi vetëm tek
këto probleme, sepse ne jemi pjesë
e këtij misioni që duhet të përha-
pim në mbarë botën.