Mrekullia eJKonstandinopojës
Shën Sofia
T
Pak emra ngjallin në
shpirtin e besimtarit or-
thodhoks, por edhe të çdo
krishteri tjetër, atë emo-
cion që të rrënqeth kur
dëgjon emrin e Bazilikës
së Shën Sofisë. Kryeki-
shë e Perandorisë Bizan-
tine ajo, me gjithë shtje-
llat e viteve, është edhe
një simbol besimi të pa-
shuar. Dhe sa herë ta vi-
zitosh këto ndjesi rino-
vohen më me forcë dhe
më të gjalla. Ndaj, në prag
të vizitës historike të Pa-
trikut Ekumenik të Kon-
standinopojës, duam t’i
kujtojmë lexuesit, sado
pak, madhështinë e saj.
Të dhëna të
përgjitkshme
Sapo kalon derën pe-
randorake, hyhet në sa-
llën kryesore të bazilikës.
Dhe menjëherë mbetesh
i shtangur nga hapësira
e saj, që kulmon në ku-
polën gjiganteske dhe
ndihesh si i rrethuar nga
kolonat dhe harqet në
mermer, që janë një
mrekulli më vetvete.
Kupola ngrihet 55,60
metra nga toka dhe ka
një diametër 31,36 me
tra. Tashmë ajo e ka
humbur rrumbullakësi-
në origjinale, si rrjedhojë
e tërmeteve dhe restau-
rimeve të pësuara në
shekuj. Kupola e Shën
Sofisë ngrihet mbi 4
harqe gjiganteske, që e
shkarkojnë peshën në 4
shtylla. Një pjesë e pre-
sionit të saj kalon edhe
në gjysmëkupolat. Kupo
la është e veshur me mo-
zaikë, të cilët në gjendjen
e sotme janë të mbluar
nga shkrime të Kuranit,
të kohës kur u kthye në
xhami.
Në godinë ndodhen
107 kolona, nga të cilat
67 në galeritë dhe 40 në
pjesën e poshtme.
Gjatë viteve, për
shkak të dëmeve të pro-
vokuara nga fenomene
të lëvizjes së terrenit, ki-
shës iu shtuan edhe kon-
traforte në të gjitha anët
e jashtme, për të pengu
ar shembjet e mund-
shme.
E ndërtuar në formë
bazilike me kupolë, Shën
Sofia është e përbërë nga
një hapësirë qendrore
dhe dy anësore, si dhe
me dy nartekse.
Gjatësia e brendshme,
nga dera perandorake,
është 79,30 metra, ndë-
rsa gjatësia e gjithë ndë-
rtesës është 100 metra.
Hapësira qendrore është
32,27 metra e gjerë,
kurse gjerësia e përgjith-
shme është 70 metra.
Godina mbulon kë-
shtu një sipërfaqe të për-
gjithshme prej rreth
7500 m2.
Historia e ndërtimit
Në vitin 360, Kon-
stanci, i biri i Shën Kon-
standinit, do të ndërto-
nte në vendin ku sot
ngrihet Shën Sofia, nje
bazilikë në formë katro-
re, mbuluar me një çati
të drunjtë. Atëherë ajo
nisi të quhej “Kisha e
Madhe”, por krahas kë-
saj edhe SOFIA. Ky
emër vjen nga emërtimi
që teologët i jepnin Zotit
Jisu Krisht, si “Urtësia
Hyjnore”. Pas shkatë-
rrimit të kishës së parë,
në vitin 415 u ndërtua
një bazilikë e dytë, që
sipas gërmimeve ishte
rreth 60metra e gjerë.
Në vitin e 532 Justi-
niani urdhëroi ngritjen e
një kishe madhështore
dhe bëri çdo sakrificë, që
ajo të mbarohej sa më
shpejt të ishte e mundur,
duke i ndjekur perso-
nalisht punimet në çdo
hap. Arkitektë ishin
Artemi i Tales dhe Isi-
dori nga Mileti, më të
shquarit e kohës, që ki
shin nën urdhra 100 mje-
shtra e 10 mijë punëtorë.
Për ndërtim u për-
dorën materialet më të
mira të Perandorisë, ku
veçoheshin mermeret e
marra nga ndërtimet
antike më të njohura
nga Roma, Efesi, Kiziku,
Balbeku. Punohej me një
shpejtësi të jashtëzakon-
shme, ndaj ndërtimi i
nisur më 23 shkurt 532
mbaroi në 27 dhjetor
537:.. Pas përurimit ba-
zilika njohu shumë tër-
mete e zjare, por çdo he-
rë u rikonstruktua e for-
cua.
Pas pushtimit osman,
Shën Sofia u transfor-
mua në xhami. Në fillim
mozaikët e mrekullue-
shëm nuk u prekën, por
në shekullin e XVI u
mbuluan me një shtresë
suvaje. Gjtë kësaj kohe
iu shtuan edhe minaretë
dhe elemente të tjera
islamikë.
Në vitin 1935 ajo u
transformua në muze
dhe një pjesë e afreskeve
të shenjtorëve u zbu-
luan, por më pas kjo ve-
për restaurimi u bllokua
dhe sot bazilika e Shën
Sofisë paraqitet me një
përzierje të elementëve
të krishterë dhe atyre
myslimanë, që nuk pen-
gojnë të admirosh këtë
vepër të jashtëzakon-
shme të besimit dhe ta
ndjesh veten të emocio-
nuar. Eshtë e pamundur,
megjithëse konsiderohet
muze, të mos bësh kryqin
dhe të këndosh nën zë
hymnet Orthodhokse.
Sepse, ashtu si në shekuj
nuk humbi emri i saj
(edhe kur ishte xhami
kisha quhej Shën So
fia…), ashtu edhe vizita
në të gjithmonë të bën të
ndjesh nga afër e urtë-
sinë Hyjnore, vetë Perë-
ndinë.