Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë i takon e drejta e ndërtimit të Katedrales në qendër të Kryeqytetit
Nga Ubri “KODIKUI SHEN PROKOPIT”, i z. Dh. Beduli
KISHE E RE BRENDA NE QYTET
– Si u ndërtua Kisha Katedrale në qendër të Tiranës (1874) –
…Problem që e pre-
okuponte Bashkësinë
(Orthodhokse), ishte ndër
të tjera ëdhe ngritja e një
kishe brenda në qytet…
Problem! u shtrua në një
mble-dhje të dhimogjero-
ndisë, që u kryesua nga
vetë Mitropoliti. Ai e
pëlqeu propozimin e i dha
fjalën dhimogjerondisë se
do të interesohej me ras-
tin më të parë për të nxje-
rrë formalitetet që ne-
vojiteshin për ngritjen e
kishës. Mjaftonte që edhe
ata të interesoheshin me
kohë për sigurimin e fo-
ndit dhe të lëndës së ne-
vojshme, në mënyrë që
vepra të mos mbetej gjys-
make.
Të dy palët filluan nga
puna.
t’u kthyer në Tiranë, kër-
koi nga autoritetet lokale
formimin e komisionit
për nxjerrjen e lejes për-
katëse. Komisioni u for-
mua nga 4 vetë: dy mys-
limanë, një orthodhoks
dhe një katolik, për të
matur, sidomos largësinë
e vendit, ku mendohej të
ngrihej kisha, nga xha-
mia e Karapicit, e cila
ndodhej aty afër, ku është
ngritur sot Muzeu Ko-
mbëtar, sepse ligji i Sheri –
atit nuk lejonte që afër
xhamisë të kishte një
kishë.
Dhimogjerondia ki
shte vendosur që kisha e
re të ngrihej në truallin,
ku ishte ngritur shkolla,
e cila do të kalonte në një
godinë tjetër, të blerë për
këtë qëllim. Kisha do t’i
në formë zig-zage nëpër
rrugicat e mëhallës, me
qëllim që largësia të dilte
sa më e gjatë e të mos
bëhej pengesë për ndër-
timin e kishës. Anëtari
katolik, që po e vinte re
këtë veprim, i nxitur nga
fanatizmi, ndoshta dhe
nga ndonjë propagandë e
huaj, nisi të protestojë,
duke kërkuar që matja të
bëhej drejtpërdrejt xhami
– kishë, në mënyrë që lar-
gësia të dilte sa më e
shkurtër dhe kështu të
mos lejohej ndërtimi i
kishës atje, ku ishte cak-
tuar. Atëherë, anëtari tje-
tër mysliman i komisio
nit, Ali bej Toptani, i nxe-
hur për këtë prirje të ke-
qe, ia then në vend, duke
i thënë: “Vakëf është
xhamia, vakëf është dhe
Pamje e ikonostasit të vjetër të Kishës
Mitropolit Vissarioni
në këtë kohë ishte anëtar
i Sinodit të Patrikanës.
Qysh në vajtjen e parë në
Stamboll për të marrë
pjesë në Sinod, e siguroi
beratin e Sulltanit për
ngritjen e kishës. Dhe me
kushtohej Ungjillëzimit
të Shën Marisë (Evangje-
lizmoit).
Gjatë matjes së largë-
sisë me litar, nxori kryet
fanatizmi fetar. Anëtari
mysliman i komisionit që
po bënte matjen, kalonte
kisha; ç’të keqe ka të jenë
afër njëra me tjetrën, apo
të bren ndonjë krimb tje-
tër?” Ai uli kryet e nuk ku-
ndërshtoi më. Dhe kështu
u dha leja përkatëse.
Ndërkaq dhimogjero-
(vijon në faqen 4)
KISHE E RE BRENDA NE QYTET
(vijon ngafaqja 3)
ndia u kishte bërë me ko-
hë thirrje gjithë banorëve
të Bashkësisë, si dhe aty-
re të Bashkësisë ortho-
dhokse të Durrësit, që të
ndihmonin me çka kishte
mundësi secili për ndërti-
min e kishës. Të gjithë iu
përgjigjën thirrjes, kush
me të holla, kush me dhu-
rata të ndryshme, kush
me punë.
Në gusht të vitit 1874
kisha ishte gati, e pajisur
me sendet më të domos-
doshme dhe është përu-
ruar më 1 shtator të atij
viti, siç del nga ky shënim
që është regjistruar në
Kodik: “Kisha e shenjtë e
Ungjillëzimit të Hyjlindë-
ses së Tërëshenjtë, të lav-
dëruar dhe gjithmonë
virgjërës Mari në qytetin
e Tiranës, u ndërtua që
nga themelet me të hollat
e të krishterëve ortho-
dhoksë të qytetit të Tira-
nës e të Durrësit, në
kohën e të shumëhirshmit
Mitropolit të Durrësit,
Imzot Vissarionit, Ikonom
Papa Jorgj Theoharit nga
Elbasani, nga i cili dhe u
përurua më 1 shtator 1874,
ditën e diel”.
Kisha e re ishte mjaft e
madhe dhe shumë më e mi-
rë se kisha e Shën Proko-
pit. E gjatë rreth 24 m, e
gjerë rreth 18 m.. Nga pa-
jisjet e brendshme kisha
kishte ende mjaft munge-
sa. Ato janë plotësuar me
kohë… Kambana u dërgua
më vonë, nga fillimi i vitit
1902. Ajo u vendos menjë-
herë me ceremoni të posaç-
me në prani të autoriteteve
lokale…
Në vitin 1922 – 1923, ki-
shës iu bë një rikonstruk-
sion i brendshëm i plotë. Së
pari, iu ndërrua, ikono-
stasi. Në vend të ikono-
stasit të përkohshëm, u bë
një ikonostas i ri artistik
prej allçie, sipas projektit
të hartuar nga piktori i
njohur Vangjel Zengo dhe
u plotësua me ikona të
reja, vepra të tij. U zëve-
ndësua kubeja qëndrore
me tavan, mbi të cilin u
pikturua sipas rregullit,
nga piktori tonë në fjalë,
në përmasa të mëdha,
Krishti Pantokrator etj.
Më vonë, në vitin
1932, një grua shpre-
sëtare e Bashkësisë, Ma
ria J. Niça, ndërtoi me
shpenzimet e saj një ka-
mbanare të re prej betoni
në anën e majtë të absi-
dës (të altarit), të cilën
pas disa vitesh e pajisi
dhe me dy kambana të
mëdha. Vendosja e tyre u
bë me ceremoni të po-
saçme.
Kisha, e plotësuar
kështu, qëndroi deri në
vitet 60 të shekullit XX,
kur është prishur.
Ndodhej në vendin, ku
sot është ngritur hotel
“Tirana”.